Hormuz tê liệt, Malacca bị cuốn vào tâm bão năng lượng toàn cầu
VOV.VN - Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã khiến các nhà hoạch định chính sách ở châu Á phải đối mặt với những câu hỏi về vấn đề an ninh của các “điểm nghẽn” hàng hải khác, trong đó có cả eo biển Malacca, tuyến đường thủy nhộn nhịp nhất thế giới về thương mại quốc tế.
Tầm quan trọng của eo biển Malacca
Eo biển Malacca dài 900 km, bao quanh bởi Indonesia, Thái Lan, Malaysia và Singapore. Đây là tuyến đường biển ngắn nhất từ Đông Á đến Trung Đông và châu Âu.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, eo biển này vận chuyển gần 22% thương mại hàng hải của thế giới, trong đó có các chuyến hàng dầu khí từ Trung Đông đến các nền kinh tế tiêu thụ nhiều năng lượng như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, Malacca là "điểm nghẽn vận chuyển dầu" lớn nhất thế giới, thậm chí vượt qua cả Hormuz. Trong nửa đầu năm 2025, khoảng 23,2 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua eo biển Malacca, chiếm 29% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển. “Điểm nghẽn” lớn thứ hai - eo biển Hormuz là nơi vận chuyển khoảng 20,9 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Theo dữ liệu từ Cục Hàng hải Malaysia, hơn 102.500 con tàu, chủ yếu là tàu thương mại, đã đi qua eo biển Malacca trong năm 2025, tăng mạnh so với khoảng 94.300 tàu vào năm 2024, trong số đó có hầu hết là tàu chở dầu. Một số tàu có kích thước lớn thường tránh eo biển này do hạn chế về mớn nước và đi về phía nam vòng qua Indonesia. Tuyến đường thay thế này giúp tránh eo biển Malacca khi cần thiết, nhưng làm tăng thời gian vận chuyển, kéo theo chi phí và giá hàng hóa gia tăng.
Mối quan ngại đối với Malacca
Điểm hẹp nhất của Eo biển Malacca chỉ rộng 2,7 km, tạo thành một điểm thắt cổ chai tự nhiên, cũng như tiềm ẩn nguy cơ va chạm, mắc cạn hoặc tràn dầu.
Một số đoạn của eo biển có độ sâu hạn chế, từ 25-27 mét, khiến các tàu có kích thước lớn khó di chuyển. Dù vậy, một số tàu chở dầu thô dài hơn 350 mét, rộng 60 mét và có độ mớn nước hơn 20 mét vẫn có thể đi qua.
Trong nhiều năm, eo biển Malacca là điểm nóng của nạn cướp biển và các vụ tấn công tàu thương mại. Trung tâm Chia sẻ Thông tin ReCAAP - một tổ chức được các chính phủ khu vực thành lập để chống lại nạn cướp biển cho biết, năm 2025, số vụ tấn công tăng đột biến lên ít nhất 104 vụ, nhưng con số này đã giảm trong quý đầu tiên của năm nay.
Eo biển hẹp này có tầm quan trọng chiến lược đối với Trung Quốc. Theo dữ liệu từ công ty theo dõi tàu chở dầu Vortexa, khoảng 75% lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc từ Trung Đông và châu Phi đi qua đây.
Cuộc khủng hoảng Iran đã làm nổi bật những lo ngại lâu nay về việc các điểm nghẽn như eo biển Malacca có thể bị ảnh hưởng nếu xung đột nổ ra ở Biển Đông hoặc eo biển Đài Loan, nơi chiếm khoảng 21% thương mại hàng hải toàn cầu.
Ngoài ra, giới chức Malaysia cảnh báo eo biển này ngày càng trở thành điểm nóng của hoạt động chuyển tải dầu trái phép giữa các tàu trên biển nhằm che giấu nguồn gốc hàng hóa.
Các quan chức nói gì?
Ông Purbaya Yudhi Sadewa, Bộ trưởng Tài chính Indonesia ngày 22/4 đã gây chú ý khi nêu khả năng các quốc gia có thể áp dụng phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển nhằm tạo nguồn thu. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận một cơ chế như vậy khó khả thi trong thực tế.
Trong khi đó, ông Vivian Balakrishnan, Bộ trưởng Ngoại giao Singapore, cho biết các quốc gia ven eo biển có lợi ích chiến lược chung trong việc duy trì tuyến hàng hải thông suốt và đã thống nhất không áp dụng phí đối với tàu thuyền qua lại.
Ông cũng nhấn mạnh Singapore đã cam kết với Mỹ và Trung Quốc rằng sẽ đảm bảo quyền tự do hàng hải, đồng thời khẳng định nước này không ủng hộ bất kỳ động thái nào nhằm phong tỏa hoặc hạn chế lưu thông qua eo biển Malacca.
Cùng quan điểm, ông Mohamad Hasan, Bộ trưởng Ngoại giao Malaysia, cho rằng không quốc gia nào có thể đơn phương đưa ra quyết định liên quan đến eo biển. Ông nhấn mạnh Malaysia phối hợp chặt chẽ với Singapore, Indonesia và Thái Lan trong các hoạt động tuần tra chung nhằm bảo đảm tuyến hàng hải này luôn được duy trì an toàn và thông suốt.
Indonesia xem xét áp thuế tàu thuyền qua lại eo biển Malacca
VOV.VN - Indonesia đang xem xét khả năng áp thuế đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Malacca, nơi Indonesia kiểm soát phần lớn huyết mạch hàng hải quan trọng của thương mại toàn cầu.
