Iran sẵn sàng “đánh phủ đầu”, Mỹ thêm bài toán mới

Thế giằng co giữa Mỹ và Iran tại eo biển Hormuz tiếp tục leo thang ngày 5/9, sau khi lực lượng Iran phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào hai tàu chiến Mỹ. Washington lập tức đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào 3 tàu chở dầu của Iran.

Diễn biến mới không chỉ cho thấy vòng xoáy trả đũa giữa hai bên tiếp tục kéo dài, mà còn hé lộ một thay đổi đáng chú ý trong cách Iran tiến hành cuộc chiến.  

Mỹ đánh mạnh vào nguồn lực của Iran

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, các tên lửa Iran nhằm vào một tàu sân bay và một tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Mỹ. Tuy nhiên, không tàu nào bị đánh trúng và không có quân nhân Mỹ bị thương. Washington sau đó tấn công 3 tàu chở dầu thô thuộc mạng lưới xuất khẩu dầu của Iran.

Động thái này cho thấy chiến lược đáp trả của Mỹ đang có sự điều chỉnh. Thay vì chỉ đáp trả bằng các cuộc tấn công quân sự trực tiếp, Nhà Trắng đang tìm cách buộc Iran phải chịu chi phí kinh tế cho mỗi hành động leo thang quân sự.

Đội tàu chở dầu của Iran hiện phần lớn không thể hoạt động bình thường do lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các tàu có liên hệ với Iran đi qua Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, nếu phong tỏa được dỡ bỏ, những tàu này vẫn có thể giúp Tehran khôi phục hoạt động xuất khẩu dầu. Vì vậy, mỗi tàu chở dầu bị phá hủy sẽ là một tài sản đắt đỏ mà Iran phải bỏ tiền và thời gian để xây dựng hoặc thay thế.

Một trong những cuộc tấn công xảy ra gần đảo Kharg, trung tâm hạ tầng xuất khẩu dầu thô của Iran. Truyền thông Iran cho biết một tàu chở dầu gần hòn đảo này bị 4 tên lửa Mỹ tấn công, song thủy thủ đoàn đã được sơ tán và không có thương vong. Trước khi chiến tranh và lệnh phong tỏa của Mỹ làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu, khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua Kharg.

Điều này khiến các tàu hoạt động quanh khu vực trở thành mục tiêu có giá trị nếu Washington muốn làm cho các hành động quân sự của Iran trở nên tốn kém hơn mà không phải lập tức quay lại một chiến dịch không kích quy mô lớn.

Iran đổi chiến thuật

Nếu Mỹ đang tìm cách kiểm soát cuộc chiến, Iran lại phát tín hiệu theo hướng ngược lại. Chuẩn tướng Mohammad Akraminia, người phát ngôn quân đội Iran, ngày 4/9 cho biết nước này đang thay đổi các quy tắc xác định thời điểm lực lượng Iran có thể tiến hành tấn công.

“Khi đối mặt với mối đe dọa từ Mỹ, chúng tôi tự vệ và luật pháp quốc tế cho phép chúng tôi tự vệ phủ đầu”, ông Akraminia tuyên bố.

Đây không phải lần đầu quan chức quân sự Iran đề cập đến sự thay đổi trong học thuyết tác chiến. Trong những phát biểu trước đó, ông Akraminia cho rằng cuộc chiến đã từng bước đẩy Iran từ một học thuyết quân sự mang tính phòng thủ truyền thống sang một tư duy chủ động và tấn công hơn.

Theo cách tiếp cận này, Tehran có thể tấn công trước khi một cuộc tấn công được dự báo xảy ra, đồng thời đáp trả các đòn đánh của đối phương ở quy mô lớn hơn. Đây sẽ là một thay đổi quan trọng.

Khác biệt trong cách xử lý cuộc chiến

Trong khi Mỹ đang muốn sớm kết thúc chiến tranh, Iran lại “thử sức” đối phương thông qua chiến lược hao tổn lâu dài. Đây chính là vấn đề lớn đối với Nhà Trắng.

Chính quyền Tổng thống Trump đang chịu sức ép phải hạ nhiệt xung đột trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng mạnh và người Mỹ ngày càng mệt mỏi với cuộc chiến. Điều này đặc biệt nhạy cảm khi cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 đang đến gần. Tổng thống Donald Trump từng cam kết cuộc chiến có thể kết thúc chỉ trong vài tuần. Nhưng sau nhiều tháng, xung đột vẫn tiếp diễn. Nếu Iran chuyển sang chủ động tấn công, Washington sẽ đứng trước sức ép phải đáp trả. Mỗi vòng leo thang mới lại khiến Mỹ phải tiếp tục sử dụng nguồn lực quân sự và tiêu hao thêm kho tên lửa.

Theo logic này, Iran không nhất thiết phải đánh bại Mỹ trên chiến trường. Họ chỉ cần duy trì đủ sức ép để buộc Washington tiếp tục tham chiến, Tehran đã có thể khiến mục tiêu rút khỏi cuộc chiến của Nhà Trắng trở nên khó khăn hơn.

Iran dường như cũng tin rằng họ có thể tiếp tục chịu đựng ít nhất cho đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Sau nhiều tháng chịu tổn thất quân sự và sức ép kinh tế nghiêm trọng, chính quyền Tehran có thể cho rằng họ không còn nhiều thứ để mất. Trong khi đó, các cuộc không kích của Mỹ vẫn chưa thể buộc Iran chấp nhận đàm phán theo điều kiện của Washington, chấm dứt chương trình hạt nhân hoặc làm suy yếu chính quyền. Từ góc nhìn này, kéo dài cuộc chiến có thể trở thành một chiến lược.

Xung đột chưa thấy điểm dừng

Trong cuộc đối đầu đang tiếp diễn, hai bên cùng tin rằng thời gian đứng về phía mình. Đây có thể là điều nguy hiểm nhất của cuộc xung đột hiện nay. Iran cho rằng Mỹ đang chịu sức ép chính trị ngày càng lớn. Nếu Tổng thống Trump tiếp tục bị cuốn vào một cuộc chiến mà người Mỹ không mong muốn, khả năng tập trung vào chương trình nghị sự trong nước sẽ bị hạn chế và vị thế của đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ có thể bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, Washington dường như tin rằng sức ép quân sự và kinh tế cuối cùng sẽ buộc Tehran phải xuống thang. Hai cách tính toán này đang tạo ra một nghịch lý: cả hai bên đều tin rằng kéo dài thời gian có lợi cho mình.

Iran vì thế có động lực tiếp tục chiến đấu, còn Mỹ khó có thể rút lui nếu các cuộc tấn công của Tehran vẫn tiếp diễn. Đáng chú ý, Iran cũng tận dụng những giai đoạn giao tranh giảm cường độ để khôi phục năng lực quân sự. Trong cuộc trả lời phỏng vấn cuối tháng 8, ông Akraminia cho biết Tehran đang chuẩn bị trang thiết bị và chiến thuật mới nhằm vươn tới những mục tiêu mới, trong đó có các cơ sở năng lượng và hạ tầng thông tin liên lạc trong khu vực. Nếu những kế hoạch này được triển khai, phạm vi của cuộc chiến có thể tiếp tục mở rộng.

Từ Eo biển Hormuz, cuộc đối đầu Mỹ-Iran giờ đây có nguy cơ lan rộng sang các mục tiêu năng lượng, giao thông hàng hải và cơ sở hạ tầng chiến lược trong khu vực. Mỹ đang tìm cách khiến Iran phải trả giá về kinh tế cho mỗi hành động quân sự. Iran lại muốn nâng chi phí quân sự và chính trị đối với Washington bằng cách chủ động hơn trên chiến trường.

Đó là một vòng xoáy rất khó kiểm soát. Đặc biệt, khái niệm “đánh phủ đầu” mà Tehran đang đề cập có thể làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm. Nếu Iran tin rằng một mối đe dọa tiềm tàng đã đủ để biện minh cho hành động quân sự trước, khoảng cách giữa “chuẩn bị phòng thủ” và “tấn công phủ đầu” sẽ ngày càng trở nên mong manh. Và khi một bên tấn công trước, bên còn lại gần như chắc chắn sẽ phải lựa chọn giữa đáp trả hoặc chấp nhận để đối phương định hình luật chơi mới.

Vì thế, vấn đề lớn nhất đối với Tổng thống Trump lúc này không chỉ là làm thế nào để Iran ngừng tấn công. Đó còn là làm thế nào để Mỹ có thể rút khỏi cuộc chiến trong khi Tehran ngày càng sẵn sàng chủ động mở rộng đối đầu.

Cho đến lúc này, chưa bên nào cho thấy dấu hiệu thực sự muốn nhượng bộ. Và khi cả Washington lẫn Tehran đều tin rằng thời gian đang đứng về phía mình, nguy cơ một vòng leo thang mới dường như vẫn còn rất lớn.

“Cuộc chiến tàu dầu” - phép thử sức chịu đựng của Mỹ và Iran

VOV.VN - Mỹ và Iran liên tiếp tập kích tàu chở dầu khi cuộc giằng co tại eo biển Hormuz ngày càng quyết liệt, làm gia tăng nguy cơ leo thang và gây thêm sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu.