Nông - thủy sản Việt - Thái mở hướng phát triển bền vững từ “Bếp ăn Mekong”
VOV.VN - Thương mại Việt Nam - Thái Lan tăng trưởng mạnh đang mở ra cơ hội kết nối chuỗi giá trị nông - thủy sản xuyên biên giới, với sáng kiến “Hành lang Bếp ăn Mekong”.
Với kim ngạch thương mại hai chiều đạt hơn 22 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến chạm mốc 25 tỷ USD trong năm nay, Thái Lan tiếp tục giữ vững vị thế là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong khối ASEAN. Sự hợp tác này đang ngày càng đi vào chiều sâu, lan tỏa tới từng địa phương của hai nước. Đằng sau những con số ấn tượng đó, làm thế nào để người dân và các doanh nghiệp nhỏ tại vùng Đông Bắc Thái Lan (Isan) cũng như các tỉnh miền Trung Việt Nam thực sự hưởng lợi?
Tại Hội thảo "Chung một dòng sông, Chung sự thịnh vượng: Phát triển Nông - Thủy sản Mekong bền vững trong thế kỷ 21”, vừa diễn ra hôm 11/9 tại Đại học Ubon Ratchathani, nhiều vấn đề xoay quanh chủ đề an ninh lương thực và Hành lang logistics - kinh tế Mekong - Đông Bắc Thái Lan (Isan) - Việt Nam đã được thảo luận, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự kết nối không chỉ bằng đường giao thông, mà bằng cả văn hóa và chuỗi giá trị nông - thủy sản xuyên biên giới.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Đại sứ Việt Nam tại Thái Lan Phạm Việt Hùng nhấn mạnh: "Chủ đề hội thảo bắt đầu bằng cụm từ 'Chung một dòng sông', gửi đi thông điệp rõ ràng về sự kết nối giữa các quốc gia cùng chia sẻ dòng Mekong, cũng như trách nhiệm và lợi ích chung gắn kết chúng ta lại với nhau".
Sức mạnh kết nối giữa hai nước xuất phát từ chính cộng đồng hàng nghìn gia đình kiều bào Việt Nam đang sinh sống tại vùng Đông Bắc Thái Lan (Isan), cùng sự giao thoa ẩm thực tự nhiên qua hàng thập kỷ. Nhấn mạnh nét tương đồng này, Tiến sĩ Thitiphol Phakdeewanich, Trợ lý Giáo sư tại Đại học Ubon Ratchathani chia sẻ: "Khi nhắc đến sự kết nối ẩm thực, món ăn Việt Nam từ lâu đã được coi là đặc sản địa phương ngay tại Ubon này. Du khách đến Ubon không chỉ tìm ăn Som Tum, mà họ tìm kiếm cả phở và các món ăn Việt. Đó chính là sợi dây kết nối văn hóa sẵn có giữa chúng ta".
Sự kết nối ấy không dừng lại ở góc độ văn hóa dân gian, mà còn được củng cố, hỗ trợ bởi chính quyền, các viện nghiên cứu và trường đại học địa phương. Hiệu trưởng Trường Đại học Ubon Ratchathani, PGS.TS Chutinun Prasitpuriprecha khẳng định vai trò cầu nối thực tế của nhà trường trong mối quan hệ hữu nghị này: "Vị trí địa lý mang lại cho chúng tôi vai trò đặc biệt trong việc kết nối Thái Lan với các nước láng giềng, đặc biệt là Việt Nam. Chúng tôi có mối quan hệ hợp tác mạnh mẽ với Việt Nam không chỉ ở cấp độ đại học, mà còn ở cấp tỉnh và cộng đồng, thông qua quan hệ kết nghĩa giữa các địa phương và Hội Người Thái gốc Việt tỉnh Ubon Ratchathani".
Để hiện thực hóa tiềm năng văn hóa và giáo dục này thành giá trị kinh tế thực tế, các giải pháp hạ tầng đã được đưa ra, trọng tâm là khai thác hiệu quả các tuyến hành lang kinh tế R9, R12, tận dụng hệ thống kho lạnh, cảng biển và mạng lưới bán lẻ.
Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, bà Vũ Thị Ánh Hồng cho biết: "Tăng cường hợp tác chuỗi cung ứng và logistics kết nối các hành lang kinh tế, đặc biệt là Hành lang Kinh tế Đông - Tây... Đồng thời, thúc đẩy kênh phân phối bán lẻ hiện đại thông qua các tập đoàn bán lẻ lớn của Thái Lan đang vận hành tại Việt Nam như Go! hay Mega Market. Điều này giúp nông sản Việt Nam và khu vực có cơ hội trực tiếp bước lên kệ hàng siêu thị quốc tế".
Tuy nhiên, dưới góc nhìn thương mại thực tế, đại diện Hiệp hội Nông nghiệp Thái - Trung đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn hạ tầng. Dù 70% hàng hóa tuyến đường bộ hướng sang phía Đông Trung Quốc phải đi qua vùng Isan, nhưng nơi đây vẫn chỉ đang đóng vai trò là "trạm trung chuyển", đối mặt với rủi ro ùn tắc nghiêm trọng tại cửa khẩu Hữu Nghị ở Lạng Sơn (Việt Nam) kết nối với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc).
Tiến sĩ Vorachat Dulyasatien, Tổng Thư ký Hội Nông nghiệp Thái-Trung, cho biết: "Trước đây, vùng Đông Bắc Thái Lan chỉ là điểm trung chuyển thuần túy. Cửa khẩu Hữu Nghị ở Lạng Sơn đang là điểm nghẽn lớn nhất do lưu lượng quá tải. Mọi xe container đều đi qua đây. Nếu xảy ra tắc nghẽn biên giới thì sao? Đây là một bài toán logistics vô cùng lớn".
Đứng trước thách thức đó, bên cạnh việc duy trì trục xương sống tuyến đường R9 –Hành lang kinh tế Đông - Tây kết nối qua Mukdahan - Savannakhet ra Lao Bảo và cảng Đà Nẵng, tuyến đường R12 qua Nakhon Phanom (Thái Lan) – Thakhek (Lào) đến cửa khẩu Cha Lo (Quảng Bình) ra Cảng Vũng Áng đang nổi lên như một "lối tắt" chiến lược. Với các khoản đầu tư nâng cấp mặt đường và rút ngắn thời gian thông quan, tuyến R12 giúp nông - thủy sản giảm tối đa thời gian vận chuyển.
Song song đó, sáng kiến "Hành lang Bếp ăn Mekong" (Mekong Kitchen Corridor) đã được đưa ra như một mảnh ghép hoàn chỉnh. Ý tưởng này không nhằm tạo ra một căn bếp trung tâm duy nhất, mà là sự phân công vai trò tương trợ.
PGS. TS Werawatee Utto, Phó Trưởng khoa Quy hoạch và Phát triển Chất lượng Tổ chức trường Đại học Ubon Ratchathani, chia sẻ: “Việt Nam đóng vai trò là cửa ngõ chế biến, bán lẻ và logistics ra thị trường toàn cầu thông qua tuyến đường R9, R12 ra cảng Vũng Áng; Thái Lan tập trung vào phát triển sản phẩm, đóng gói công nghệ cao; còn Lào là cầu nối tài nguyên và kết nối đường bộ. Chúng ta không tạo ra một bếp ăn đơn lẻ, mà là sự bổ trợ lẫn nhau – đúng công nghệ, đúng quy mô và đúng thị trường".
Từ những tuyến đường vận tải R9, R12 cho đến kế hoạch kết nối cầu đường sắt tương lai qua cửa khẩu Chong Mek (tỉnh Ubon Ratchathani), sự chủ động của các trường đại học và doanh nghiệp hai nước đang từng bước biến các hành lang giao thông thuần túy thành "hành lang giá trị". Việc biến văn hóa và niềm tin chung thành tài sản kinh tế sẽ là chìa khóa mở ra sự thịnh vượng bền vững cho cả khu vực Tiểu vùng sông Mekong.
Sự kết hợp giữa một tuyến R9 ổn định, quy mô và một tuyến R12 nhanh chóng, tối ưu khoảng cách chính là cơ sở hạ tầng then chốt để hiện thực hóa sáng kiến "Hành lang Bếp ăn Mekong", biến vùng Đông Bắc Thái Lan và miền Trung Việt Nam thành trung tâm chế biến và phân phối nông - thủy sản hàng đầu khu vực.
Tuyến R9 và R12 được ví như hai "mạch máu" giao thông chiến lược, giữ vai trò quyết định trong việc định hình dòng chảy logistics nông - thủy sản giữa Đông Bắc Thái Lan, Lào, Việt Nam và thị trường Trung Quốc. Trong đó, tuyến R9 (thuộc Hành lang Kinh tế Đông - Tây - EWEC) xuất phát từ tỉnh Mukdahan (Thái Lan) qua cầu Hữu nghị Thái - Lào số 2, nối Savannakhet (Lào) với cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị) rồi hướng thẳng ra cảng Đà Nẵng. Đây là trục giao thông xương sống truyền thống với hạ tầng kho bãi hoàn thiện và thủ tục hải quan quen thuộc, nhưng thường xuyên đối mặt với áp lực ùn tắc do lưu lượng xe quá tải vào mùa cao điểm.
Đối lập với R9, tuyến R12 xuất phát từ Nakhon Phanom qua cầu Hữu nghị số 3, vượt tỉnh Khammouane (Lào) để qua cửa khẩu Cha Lo (Quảng Bình) ra cảng Vũng Áng (Hà Tĩnh) lại được xem là "ngôi sao mới nổi" nhờ ưu thế là đường ngắn nhất ra biển. Việc Chính phủ Thái Lan gần đây phê duyệt gói hỗ trợ tài chính và cho Lào vay ưu đãi gần 1,8 tỷ Baht (55 triệu USD) để nâng cấp toàn diện tuyến R12 qua Khammouane (Lào) đang giúp tối ưu hóa mặt đường, rút ngắn đáng kể thời gian thông quan.
Nhà Vua Thái Lan thăm Việt Nam: Dấu mốc lịch sử, nâng tầm hợp tác song phương
VOV.VN - Chuyến thăm Việt Nam của Nhà Vua và Hoàng hậu Thái Lan từ ngày 14-16/9 tới đây mang ý nghĩa đặc biệt, là một trong những điểm nhấn quan trọng của năm kỷ niệm 50 năm quan hệ hai nước.
