Phát triển AI - cuộc đua không chỉ để dẫn đầu

AI và giới hạn chưa được xác định

Khả năng và “sức mạnh hủy diệt” của AI vẫn là chủ đề tranh luận sôi nổi và chưa có hồi kết. Trong bối cảnh đó, Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh mạnh mẽ về AI, đồng thời không ngừng tranh luận về sự cân bằng giữa quản lý AI và thúc đẩy tiến bộ công nghệ trong phát triển trí tuệ nhân tạo.

Tại Mỹ, cuộc tranh luận đang tập trung vào vấn đề làm thế nào để tiếp tục thúc đẩy AI nhưng vẫn kiểm soát được những rủi ro mà công nghệ này có thể gây ra. Các ông lớn ngành AI đang gặp gỡ các nhà chính trị để thảo luận về việc quản lý công nghệ này. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump cho rằng những nỗ lực làm chậm tốc độ phát triển AI có thể làm suy giảm lợi thế công nghệ của Mỹ trong cạnh tranh quốc tế. Hiện chưa rõ ngành công nghiệp AI Mỹ sẽ duy trì nỗ lực đã tuyên bố nhằm làm chậm tốc độ phát triển đến mức nào, hoặc đánh giá ra sao về khả năng AI gây ra những tác động nghiêm trọng đối với con người.

Nhiều ý kiến quan sát cho rằng, ngành AI Mỹ đang đối mặt với những rào cản lớn trong việc xây dựng năng lực tính toán đủ mạnh để AI có thể thực hiện những hành vi mang tính hủy diệt. Tiến độ xây dựng các trung tâm dữ liệu của Mỹ đang chậm hơn đáng kể so với những mục tiêu mà ngành công nghiệp đặt ra nhằm mở rộng năng lực tính toán. Tình trạng thiếu lao động, vật liệu xây dựng, chip cao cấp và giấy phép, cùng với lãi suất tăng cao và sự phản đối của công chúng đối với các trung tâm dữ liệu, đã gây ra những chậm trễ trên diện rộng.

“Đó là những vấn đề cơ bản có thể phá hủy mô hình kinh doanh công nghệ”, ông Darrell West, chuyên gia cao cấp về nghiên cứu quản trị tại Viện Brookings, nhận định.

Nhưng thực tế là chưa ai biết AI cần bao nhiêu năng lực tính toán để có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với nhân loại.

“Bất cứ ai nói với bạn rằng một khi chúng ta đạt đến một công suất nhất định, thảm họa sẽ xảy ra và từ giờ cho đến thời điểm đó chúng ta vẫn an toàn, thì người đó đang nói dối. Theo như chúng tôi biết, với một vài ý tưởng thông minh đã được bổ sung, công suất hiện tại đã là đủ rồi”, Giáo sư Vincent Conitzer tại khoa học máy tính tại Đại học Carnegie Mellon, cho biết. 

Đây là lý do những người ủng hộ việc quản lý AI cho rằng các nỗ lực kiểm soát công nghệ này cần được tiến hành ngay, thay vì chờ đến khi AI đạt tới một mức độ phát triển nhất định.

Vòng lặp cạnh tranh - kiểm soát AI 

Chính phủ Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm duy trì lợi thế công nghệ, trong đó có việc hạn chế Trung Quốc tiếp cận các loại chip AI tiên tiến. Những hạn chế này tạo ra trở ngại đáng kể đối với quá trình phát triển các mô hình AI của Trung Quốc.

Tuy nhiên, các công ty AI Trung Quốc đã tìm cách thích ứng với những hạn chế về phần cứng bằng cách tập trung cải thiện hiệu quả phần mềm.

“Họ không thể bắt kịp người Mỹ vì họ không có những con chip tiên tiến nhất, vì vậy họ đã cải tiến phần mềm của mình để tiết kiệm năng lượng hơn”, ông David Bellman, trưởng bộ phận sản phẩm tại SynMax, một công ty chuyên về trí tuệ dữ liệu, cho biết.

Tháng 2/2025, mô hình AI DeepSeek của Trung Quốc chỉ kém mô hình hàng đầu của OpenAI 0,4% trong các bài kiểm tra hiệu năng, một bước tiến đáng kể so với các mô hình trước đó. Kể từ đó, các mô hình AI của Trung Quốc và Mỹ tiếp tục bám sát nhau. 

Báo cáo Chỉ số AI năm 2026 của Đại học Stanford nhận định khoảng cách hiệu năng giữa các mô hình AI của Mỹ và Trung Quốc “về cơ bản đã được thu hẹp”.

Ông Andrew Chin, Giáo sư luật về AI tại Đại học Bắc Carolina (Mỹ), nhận định Mỹ vẫn có những lợi thế lớn trong phát triển các mô hình tiên tiến, đầu tư tư nhân và cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu. Vì vậy, việc quốc gia nào đang “dẫn đầu” phụ thuộc nhiều vào cách đánh giá và tiêu chí được sử dụng.

Tuy nhiên, vấn đề an toàn AI không chỉ là câu chuyện cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Trung Quốc cũng quan tâm đến nguy cơ AI phát triển vượt quá khả năng kiểm soát và hoạt động ngoài sự điều khiển của con người hoặc chính phủ. Bắc Kinh cũng nhận thấy nhu cầu kiểm soát công nghệ để bảo đảm AI hoạt động trong những giới hạn nhất định.

Ông Philip Potter, Giám đốc điều hành Viện Dữ liệu và Chính sách An ninh Quốc gia thuộc Đại học Virginia, cho biết: “Bắc Kinh có lẽ cũng có những mối lo ngại sâu sắc về khả năng trí tuệ nhân tạo gây bất ổn cho chính họ”.

Theo ông Potter, hợp tác có thể mang lại lợi ích cho cả chính phủ và ngành công nghiệp của hai nước. Một khả năng là Mỹ và Trung Quốc cùng xây dựng các cơ chế kiểm soát đối với việc phát triển AI của khu vực tư nhân, trong khi vẫn duy trì các chương trình AI phục vụ an ninh quốc gia và khu vực công.

Giáo sư Andrew Chin cũng cho rằng nếu không có những nguyên tắc chung, cạnh tranh công nghệ có thể dẫn tới một vòng xoáy trong đó mỗi quốc gia đều cho rằng mình phải duy trì lợi thế chiến lược.

Giáo sư Chin nhận định: “Chắc chắn có một lợi ích an ninh quốc gia chính đáng trong việc ngăn chặn một đối thủ cạnh tranh chiến lược giành được lợi thế công nghệ mang tính quyết định. Nhưng cũng có một lợi ích an ninh quốc gia trong việc không tạo ra các hệ thống mà chúng ta không thể hiểu hoặc kiểm soát một cách đáng tin cậy về hành vi, mục tiêu hoặc hậu quả của chúng”.

Các ông lớn AI cảnh báo kịch bản “ngày tận thế”

VOV.VN - Những cảnh báo khẩn thiết mới đây từ chính các lãnh đạo ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) đã thổi bùng trở lại cuộc tranh luận về nguy cơ các mô hình AI tiên tiến có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của con người và đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của nhân loại.