Một đánh giá mật của cộng đồng tình báo Mỹ được chuyển tới Nhà Trắng cho thấy Iran có thể chống chịu lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ trong ít nhất 3-4 tháng trước khi rơi vào tình trạng khó khăn kinh tế nghiêm trọng hơn. Báo cáo cũng kết luận Tehran vẫn duy trì được kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) đáng kể bất chấp nhiều tuần hứng chịu các đợt không kích dữ dội của Mỹ và Israel.

Theo 4 nguồn thạo tin về tài liệu này, phân tích mật do CIA thực hiện và được gửi tới các nhà hoạch định chính sách trong chính quyền Mỹ tuần này cho rằng Iran có thể duy trì khả năng chống chịu trước sức ép kinh tế lâu hơn đáng kể so với những tuyên bố lạc quan công khai của Tổng thống Mỹ Donald Trump về triển vọng kết thúc cuộc chiến.

Hai bức tranh trái ngược

Các đánh giá của cộng đồng tình báo Mỹ về Iran lâu nay thường thận trọng hơn so với các phát biểu công khai từ chính quyền. Theo 3 nguồn tin am hiểu nội dung báo cáo, tài liệu mới nhất nhận định Tehran vẫn sở hữu năng lực tên lửa đạn đạo đáng kể dù đã trải qua nhiều tuần bị Mỹ và Israel không kích.

Một quan chức Mỹ cho biết Iran hiện vẫn còn khoảng 75% số bệ phóng cơ động và khoảng 70% kho tên lửa so với trước chiến tranh. Quan chức này cũng nói có bằng chứng cho thấy chính quyền Iran đã khôi phục và mở lại gần như toàn bộ các cơ sở lưu trữ ngầm, sửa chữa một số tên lửa bị hư hại và thậm chí lắp ráp thêm các tên lửa mới vốn gần hoàn thiện khi xung đột bắt đầu.

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump lại đưa ra bức tranh hoàn toàn khác trong phát biểu tại Phòng Bầu dục hôm 6/5: “Tên lửa của họ [Iran] phần lớn đã bị phá hủy. Có lẽ họ chỉ còn khoảng 18-19%, không đáng kể so với trước đây”.

Tổng thống Trump, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cùng nhiều quan chức khác liên tục mô tả cuộc chiến là một chiến thắng quân sự áp đảo của Mỹ, dù Iran vẫn bác bỏ các yêu cầu từ Washington như từ bỏ làm giàu urani, giao nộp kho urani dự trữ, mở lại eo biển Hormuz và thực hiện nhiều bước đi khác.

Trong phát biểu hôm 6/5, ông Trump gọi chiến dịch phong tỏa là “không thể tin nổi”. “Hải quân Mỹ đã làm rất xuất sắc. Những gì họ làm giống như một bức tường thép. Không ai có thể vượt qua”, ông nói.

Một ngày trước đó, ông Trump cho rằng nền kinh tế Iran “đang sụp đổ”, đồng nội tệ “vô giá trị” và Tehran “không đủ khả năng trả lương cho quân đội”.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, khi quảng bá chiến dịch trừng phạt mang tên “Cơn thịnh nộ kinh tế” (Economic Fury) cuối tháng 4 từng nhận định cảng xuất khẩu dầu chủ lực của Iran sẽ sớm đạt ngưỡng tối đa công suất, “gây tổn hại lâu dài cho hạ tầng dầu mỏ Iran”.

Tuy nhiên, Iran vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể dù lãnh tụ tối cao cùng nhiều quan chức cấp cao khác đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, cũng như thiệt hại nặng về trang thiết bị quân sự.

Khả năng chống chịu phong tỏa và cấm vận kéo dài

Theo một quan chức, khả năng chịu đựng khó khăn kinh tế kéo dài của Iran còn lớn hơn cả đánh giá của CIA. “Giới lãnh đạo Iran ngày càng tự tin rằng họ có thể kéo dài cuộc đối đầu vượt quá ý chí chính trị của Mỹ. Có thể thấy nhiều chính quyền tương tự từng tồn tại trong nhiều năm dưới các lệnh cấm vận kéo dài và các cuộc chiến chỉ dựa vào sức mạnh không quân”, quan chức này nói.

Kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, Iran trên thực tế đã đóng eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ từ Vịnh Ba Tư. Một tuần sau khi lệnh ngừng bắn được thiết lập hôm 7/4, Tổng thống Trump áp đặt lệnh phong tỏa đối với toàn bộ tàu thuyền ra vào các cảng của Iran. Động thái được đưa ra sau khi các cuộc đàm phán hòa bình Mỹ-Iran tại Pakistan đổ vỡ.

Ngày 3/5, ông Trump phát động chiến dịch mang tên “Dự án Tự do” (Project Freedom), nhằm hỗ trợ các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đến ngày 5/5, ông cho biết chiến dịch đã tạm dừng vì “đạt tiến triển lớn” trong đàm phán hòa bình.

Bộ Ngoại giao Iran ngày 6/5 xác nhận nước này đang xem xét đề xuất của Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh và sẽ phản hồi thông qua các nhà trung gian Pakistan.

Về khía cạnh kinh tế, người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết Iran đang thiệt hại khoảng 500 triệu USD mỗi ngày vì lệnh phong tỏa. “Trong chiến dịch ‘Epic Fury’, Iran đã bị đánh bại về quân sự. Giờ đây họ tiếp tục bị siết nghẹt về kinh tế bởi chiến dịch ‘Economic Fury’ và mất 500 triệu USD mỗi ngày do lệnh phong tỏa các cảng Iran của quân đội Mỹ”, bà Kelly tuyên bố.

Theo bà Kelly, chính quyền Iran “hiểu rất rõ rằng tình hình hiện nay không thể kéo dài” và “Tổng thống Trump đang nắm mọi lợi thế khi các nhà đàm phán tìm cách đạt được thỏa thuận”.

Tuy nhiên, đánh giá của CIA cho rằng Iran vẫn có thể duy trì chống chịu trước lệnh phong tỏa của Mỹ trong khoảng 90-120 ngày, thậm chí lâu hơn, trước khi đối mặt với các khó khăn kinh tế nghiêm trọng hơn.

Một nguồn tin cho biết Tehran đang lưu trữ một phần dầu mỏ trên các tàu chở dầu vốn sẽ phải nằm không vì lệnh phong tỏa. Iran cũng giảm công suất khai thác tại các mỏ dầu để duy trì hoạt động của các giếng khoan. “Nó không nghiêm trọng như một số người đã mô tả”, nguồn tin này nhận xét về tình hình kinh tế Iran.

Báo cáo của CIA thậm chí có thể đã đánh giá thấp khả năng chống chịu của Iran nếu Tehran vẫn xuất khẩu dầu qua các tuyến đường bộ. Theo một quan chức Mỹ, các đoàn xe tải và tàu hỏa không thể thay thế hoàn toàn lưu lượng vận chuyển đường biển nhưng vẫn có thể tạo “vùng đệm” kinh tế nhất định. “Iran có thể vận chuyển một phần dầu bằng đường sắt qua Trung Á”, quan chức này nói.

Mối đe dọa đáng gờm từ kho tên lửa

Về năng lực quân sự, bản đánh giá mật cho rằng kho tên lửa và các bệ phóng cơ động của Iran vẫn là mối đe dọa đáng gờm.

Iran được cho là sở hữu khoảng 2.500 tên lửa đạn đạo cùng hàng nghìn máy bay không người lái không vũ trang khác trước khi chiến sự bùng phát. Tehran đã sử dụng số vũ khí này để tiến hành các đòn đáp trả nhằm vào đồng minh của Mỹ ở Vùng Vịnh cũng như các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực.

Một cuộc điều tra trực quan của Washington Post cho thấy các đợt không kích của Iran đã phá hủy hoặc làm hư hại ít nhất 228 công trình hoặc thiết bị tại các căn cứ quân sự Mỹ ở Trung Đông - mức độ thiệt hại lớn hơn đáng kể so với những gì chính phủ Mỹ từng công khai thừa nhận.

Một quan chức Mỹ cho biết thời gian để Iran có thể nối lại hoạt động sản xuất tên lửa đạn đạo với quy mô đáng kể hiện đã rút ngắn hơn trước. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để kiểm soát hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, UAV giá rẻ mới là yếu tố quan trọng hơn so với tên lửa. Không giống các tên lửa tầm trung có thể tấn công Israel, các máy bay không người lái này có thể được chế tạo trong các nhà kho nhỏ hoặc cơ sở dễ che giấu.

“Chỉ cần một máy bay không người lái đánh trúng tàu thì sẽ không còn công ty bảo hiểm nào dám cấp bảo hiểm cho các tàu chở dầu”, ông Danny Citrinowicz, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia có trụ sở ở Tel Aviv (Israel), nói.

Đầu tháng 4, cộng đồng tình báo Mỹ từng đánh giá hơn một nửa số bệ phóng tên lửa của Iran vẫn còn nguyên vẹn và Tehran vẫn sở hữu hàng nghìn UAV cảm tử.

Ông Citrinowicz, cựu phụ trách bộ phận Iran trong tình báo quân đội Israel, cho rằng ngay cả khi lệnh phong tỏa kéo dài nhiều tháng, điều đó cũng chưa chắc buộc Tehran phải chấp nhận các yêu cầu của Washington. “Vấn đề là họ không nghĩ rằng mình cần phải đầu hàng”, ông nói. Theo chuyên gia này, bất chấp những thành công quân sự của Mỹ và Israel, kết cục cuối cùng của cuộc chiến vẫn có thể là một thất bại chiến lược.

“Cuộc chiến ban đầu được cho là nhằm thay đổi chế độ ở Iran và phá hủy năng lực hạt nhân cũng như tên lửa đạn đạo của nước này rốt cuộc có thể lại khiến chính quyền Iran mạnh hơn trước với việc được nới lỏng trừng phạt, vẫn duy trì năng lực tên lửa đáng kể, tiếp tục hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm và gần như chắc chắn vẫn bảo toàn được hoạt động làm giàu urani trên lãnh thổ của mình”, ông Citrinowicz dự đoán.

Ông Trump liên tục “đổi giọng” về Iran, chiến lược Mỹ ở Hormuz gây hoang mang

VOV.VN - Thông điệp thay đổi liên tục trong vòng 24 giờ cho thấy chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như nhận ra rằng mọi lựa chọn ngoài một thỏa thuận với Iran đều tiềm ẩn rủi ro lớn và khó chấp nhận trong bối cảnh chính trị hiện nay.