Bước tiến của Houthi làm đảo chiều tính toán của các nước vùng Vịnh

Việc lực lượng Houthi kiểm soát thêm các khu vực ven Biển Đỏ của Yemen đang làm thay đổi tương quan quyền lực tại vùng Vịnh, gia tăng lợi thế chiến lược của Iran và đặt Saudi Arabia cùng các nước láng giềng trước một lựa chọn khó khăn: tiếp tục chấp nhận những tổn thất kinh tế ngày càng lớn hay tìm kiếm một thỏa thuận với Tehran.

Sau khi chiếm được vị trí có thể kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb - một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới - lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đã tạo thêm một điểm gây sức ép mới đối với các nước vùng Vịnh. Điều này đặc biệt đáng chú ý với Saudi Arabia, nước đã chuyển một phần lớn dầu thô xuất khẩu sang các cảng Biển Đỏ sau khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng.

Theo các quan chức và chuyên gia trong khu vực, tính toán chiến lược ở đây tương đối rõ ràng. Trong khi Iran gây sức ép tại Hormuz, Houthi có thể đe dọa hoạt động hàng hải ở Biển Đỏ. Hai hướng gây sức ép đồng thời có khả năng đẩy giá dầu lên cao, làm gia tăng lạm phát và hạn chế khả năng các nước vùng Vịnh trông chờ Washington nhanh chóng giải quyết cuộc khủng hoảng.

Đối với Saudi Arabia và các quốc gia láng giềng, điều đó đồng nghĩa với một lựa chọn ngày càng khó khăn: hoặc tiếp tục chịu chi phí kinh tế gia tăng do xuất khẩu dầu bị bóp nghẹt và nguy cơ các đòn tấn công của Iran, hoặc tìm cách đối thoại với Tehran nhằm bảo vệ thương mại, dòng chảy năng lượng và ổn định kinh tế.

Nhà phân tích Trung Đông Fawaz Gerges nhận định: “Việc Houthi kiểm soát các đảo chiến lược gần Bab el-Mandeb đã tạo ra một bước ngoặt. Điều này làm thay đổi cán cân quyền lực và đem lại cho họ đòn bẩy địa chính trị cũng như địa kinh tế lớn hơn nhiều đối với Saudi Arabia, vùng Vịnh, Mỹ và thương mại toàn cầu”.

Các nước vùng Vịnh tính lại bài toán an ninh

Kể từ khi xung đột khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz ở phía bên kia bán đảo Arab gần như tê liệt, Riyadh đã chuyển phần lớn dầu thô sang xuất khẩu qua các cảng trên Biển Đỏ. Tuy nhiên, ngày 11/9, Saudi Arabia phải đóng tuyến đường ống vận chuyển dầu tới khu vực này sau khi cơ sở hạ tầng liên quan bị tấn công.

Trong khi đó, việc Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là từ chối đề nghị của Saudi Arabia về việc tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Houthi, cùng với thiệt hại kinh tế ngày càng lớn, đang củng cố quan điểm tại một số nước vùng Vịnh rằng đàm phán với Tehran không còn đơn thuần là một lựa chọn ngoại giao, mà có thể trở thành yêu cầu cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia.

Các nguồn tin khu vực cho biết sức ép hiện nay đang buộc một số nước tính toán lại cách tiếp cận đối với Iran. Một cuộc họp dự kiến diễn ra ngày 14/9 tại Oman giữa ngoại trưởng các nước Arab vùng Vịnh và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi nhằm thảo luận một thỏa thuận có thể áp dụng tại eo biển Hormuz đã bị hoãn do bất đồng về các điều kiện đàm phán.

Cuộc họp là một phần trong nỗ lực của Oman và Iran nhằm thiết lập một khuôn khổ tạm thời để quản lý hoạt động hàng hải qua Hormuz - tuyến vận chuyển có vai trò đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu dầu toàn cầu.

Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi xác nhận cuộc họp khu vực dự kiến diễn ra tại Salalah đã được hoãn “nhằm bảo đảm đồng thuận”.

“Chúng tôi vẫn cam kết thúc đẩy đối thoại nhằm hỗ trợ ổn định và hợp tác lâu dài trong khu vực”, ông Albusaidi viết trên mạng xã hội X, song không nêu cụ thể nguyên nhân khiến cuộc họp bị trì hoãn.

Ở một diễn biến khác, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 13/9 cho biết ông đã có cuộc trao đổi tích cực với Thái tử Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan tại New Delhi, nhân Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo BRICS.

“Chúng tôi nhất trí gác lại quá khứ, hướng tới tương lai và thảo luận cách hai bên có thể cùng xây dựng tương lai”, ông Pezeshkian nói.

Những động thái ngoại giao này phản ánh một thực tế mà các nước vùng Vịnh không thể thay đổi: yếu tố địa lý. Sau nhiều thập niên đối đầu, vị trí của Iran bên cạnh các tuyến hàng hải và năng lượng trọng yếu vẫn khiến Tehran trở thành một nhân tố không thể bỏ qua trong bất kỳ cấu trúc an ninh nào tại vùng Vịnh. Bất kể các nước Arab vùng Vịnh đánh giá thế nào về Iran, Tehran vẫn là một thực tế địa chính trị mà họ khó có thể né tránh. Cuộc xung đột bùng phát sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cũng đã làm đảo lộn nhiều nỗ lực ngoại giao được xây dựng trong hàng chục năm nhằm kiểm soát căng thẳng.

Ngày 13/9, khi được hỏi liệu có lo ngại về việc các quốc gia vùng Vịnh tiếp xúc với Iran hay không, Tổng thống Donald Trump cho rằng đó là quyết định của chính các nước này.

Chiến lược từng bước của Iran

Theo ông Alex Vatanka, chuyên gia tại Viện Trung Đông, câu hỏi đối với các nước vùng Vịnh có thể ngày càng ít xoay quanh việc họ có tin tưởng Iran hay không, mà là làm thế nào bảo vệ lợi ích và vượt qua một cuộc đối đầu mà Washington khó có thể chấm dứt trong thời gian ngắn. Điều đó có thể thúc đẩy các nước trong khu vực tiến hành các kênh ngoại giao song song với Tehran, đồng thời về lâu dài xây dựng một chiến lược an ninh ít phụ thuộc hơn vào Mỹ.

“Các quốc gia vùng Vịnh đang phải đối mặt với một thực tế cơ bản rằng họ có thể phải tự đạt được một thỏa thuận với Iran, bất kể điều đó có khiến Mỹ không hài lòng hay không, bởi Washington không thể đưa họ ra khỏi tình thế khó khăn hiện nay”, ông Vatanka nhận định.

Căng thẳng hiện nay cũng khơi lại một cuộc đối đầu đã tồn tại từ lâu trước khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát. Houthi, lực lượng có nguồn gốc từ cộng đồng Hồi giáo Shiite nhánh Zaidi tại Yemen, từng trải qua nhiều cuộc xung đột với Saudi Arabia trước khi kiểm soát thủ đô Sanaa năm 2014 - sự kiện dẫn tới việc liên quân do Riyadh dẫn đầu can thiệp quân sự vào Yemen.

Mặc dù hứng chịu nhiều năm không kích và giao tranh xuyên biên giới, Houthi không những duy trì được lực lượng mà còn mở rộng đáng kể năng lực quân sự, dần trở thành một trong những đồng minh có khả năng tác chiến hiệu quả nhất của Iran trong khu vực.

Cựu nhà đàm phán Mỹ Aaron David Miller cho rằng Houthi không phải một lực lượng ủy nhiệm theo nghĩa truyền thống. “Họ có thể biến vị trí địa lý thành một loại vũ khí, qua đó tạo ra tác động rất lớn đối với kinh tế quốc tế nói chung và thị trường dầu mỏ toàn cầu nói riêng”, ông Miller nói.

Một quan chức khu vực cho rằng bước tiến của Houthi tại Yemen là diễn biến mới nhất trong một chiến lược được Tehran tính toán theo từng bước.

“Đối với Iran, đây giống như một ván cờ. Họ tính trước bước tiếp theo và không sử dụng tất cả công cụ cùng một lúc chỉ vì hoảng loạn”, quan chức này nhận định.

Washington đang gia tăng sức ép kinh tế đối với Tehran và các biện pháp này đã gây tác động nhất định tới Iran. Tuy nhiên, theo một nguồn tin vùng Vịnh, hệ quả không mong muốn là chính các đồng minh của Mỹ tại khu vực cũng đang chịu sức ép ngày càng lớn và phải đánh giá lại liệu tiếp tục đối đầu kéo dài với Iran có còn là phương án bền vững hay không.

Saudi Arabia trong "gọng kìm" giữa Hormuz và Biển Đỏ

VOV.VN - Sức ép tại Hormuz và Biển Đỏ khiến Saudi Arabia đối mặt những lựa chọn khó khăn cả về quân sự và ngoại giao.