Saudi Arabia trong "gọng kìm" giữa Hormuz và Biển Đỏ

Đà tiến công nhanh của lực lượng Houthi tại Yemen đang đe dọa tuyến hàng hải quan trọng trên Biển Đỏ. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) được cho là xuất phát từ Iraq đã buộc Saudi Arabia đóng một đường ống dẫn dầu chủ chốt, trong khi Iran tiếp tục gây gián đoạn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Với Riyadh, đây gần như là kịch bản bất lợi nhất khi các tuyến xuất khẩu năng lượng quan trọng ở cả phía đông và phía tây đều chịu sức ép, làm dấy lên lo ngại mới trên thị trường toàn cầu. Tình thế càng phức tạp khi Mỹ - đồng minh an ninh quan trọng nhất của Saudi Arabia - chưa cho thấy sẵn sàng mở thêm một mặt trận ở Trung Đông. Tổng thống Donald Trump dường như thận trọng trước khả năng mở rộng cuộc chiến với Iran vốn đã kéo dài và gây nhiều tranh cãi, đặc biệt trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông Michael Ratney, cựu Đại sứ Mỹ tại Saudi Arabia, nhận định những diễn biến gần đây đang gây thất vọng lớn cho Riyadh.

“Bất chấp sự đối địch với Iran, đây không phải cuộc chiến Saudi Arabia mong muốn. Họ vốn rất lo ngại về nguy cơ xung đột và khi chiến sự bắt đầu, những kịch bản tồi tệ nhất cũng lần lượt trở thành hiện thực”, ông Ratney nói.

Một quan chức Saudi Arabia giấu tên cho biết nước này sẽ bảo vệ lợi ích của mình và phối hợp với các đối tác, trong đó có Mỹ, nhằm bảo đảm tự do hàng hải trên Biển Đỏ.

Hai cửa ngõ dầu mỏ cùng chịu sức ép

Trong nhiều năm qua, Thái tử Mohammed bin Salman theo đuổi mục tiêu xây dựng một môi trường khu vực ổn định để Saudi Arabia tập trung vào cải cách kinh tế - xã hội, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và trở thành một trung tâm kinh doanh, đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, chiến lược đó liên tục đối mặt trở ngại kể từ cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023, kéo theo hàng loạt cuộc xung đột trên khắp Trung Đông.

Khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đáp trả bằng tên lửa và UAV vào Saudi Arabia cùng một số nước vùng Vịnh, đồng thời gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động qua eo biển Hormuz. Xuất khẩu dầu khí của các quốc gia trong khu vực vì thế chịu ảnh hưởng lớn.

Saudi Arabia ban đầu giảm bớt được tác động nhờ hệ thống đường ống vận chuyển dầu từ các mỏ ở phía đông bán đảo Arab tới bờ Biển Đỏ. Từ đây, dầu có thể được đưa tới châu Âu qua hệ thống đường ống SUMED của Ai Cập và kênh đào Suez hoặc sang châu Á qua eo biển Bab el-Mandeb rồi tới Ấn Độ Dương.

Nhưng tuyến đường thay thế này cũng đang trở nên bất ổn. Căng thẳng giữa Saudi Arabia và Houthi bùng phát trở lại từ tháng 7. Houthi tuyên bố phong tỏa tàu thuyền Saudi Arabia và nối lại các cuộc tấn công quy mô lớn đầu tiên sau khoảng 4 năm tương đối lắng dịu.

Trong những ngày gần đây, lực lượng này giành quyền kiểm soát thành phố cảng Mokha cùng hòn đảo Perim chiến lược trên Biển Đỏ từ các lực lượng chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn. Những bước tiến đó có thể giúp Houthi tăng khả năng gây sức ép đối với hoạt động vận tải qua eo biển Bab el-Mandeb, cửa ngõ nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương.

Ngày 11/9, Saudi Arabia thông báo đóng tuyến đường ống nối các mỏ dầu lớn ở miền đông với bờ Biển Đỏ sau các cuộc tấn công bằng phương tiện bay không người lái xuất phát từ Iraq, nơi Iran có quan hệ với nhiều lực lượng dân quân. Các quan chức khu vực trước đó cho biết Houthi cũng hỗ trợ một số lực lượng tại Iraq tiến hành các cuộc tấn công.

Sức ép đang thể hiện rõ qua dòng chảy dầu mỏ. Theo số liệu của công ty theo theo dõi thương mại toàn cầu Kpler, lượng dầu Saudi Arabia xuất khẩu sang châu Á giảm từ khoảng 3,4 triệu thùng/ngày trong tháng 6 xuống chỉ còn 128.000 thùng/ngày trong tháng 8. Con số này phục hồi lên khoảng 700.000 thùng/ngày trong tháng 9, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với trước khi căng thẳng leo thang.

Riyadh hiện đang phải đối mặt với rủi ro trên cả hai hướng: Hormuz ở phía đông bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột với Iran, trong khi tuyến Biển Đỏ ở phía tây chịu sức ép ngày càng lớn từ Houthi.

Mọi lựa chọn đều đi kèm cái giá lớn

Saudi Arabia từng đối đầu trực tiếp với Houthi trong nhiều năm. Từ năm 2015, liên quân do Riyadh dẫn đầu can thiệp vào Yemen nhằm hỗ trợ chính phủ được quốc tế công nhận, nhưng không thể tạo ra thay đổi quyết định trên chiến trường. Các bên đạt thỏa thuận ngừng bắn năm 2022. Những năm sau đó, Saudi Arabia tìm cách giảm can dự vào cuộc chiến để dành nguồn lực cho cải cách kinh tế và ổn định quan hệ khu vực.

Theo ông Neil Quilliam, chuyên gia về Trung Đông tại Viện Chatham House, các bước tiến gần đây của Houthi đang đặt Riyadh trước sức ép phải phản ứng, nhưng “mọi lựa chọn đều tiềm ẩn những tổn thất đáng kể và kết quả khó đoán định”.

Một khả năng là Saudi Arabia tăng cường hoạt động quân sự nhằm đẩy lùi Houthi. Tuy nhiên, điều này có thể kéo Riyadh trở lại một cuộc chiến kéo dài, đồng thời kích hoạt các đợt tấn công mạnh hơn nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này.

Riyadh từng đối mặt với nguy cơ tương tự trong quá khứ, nhưng năng lực vũ khí của Houthi hiện đã phát triển đáng kể. Ông Sherwan Hindreen Ali,  phụ trách nghiên cứu Trung Đông tại tổ chức giám sát xung đột ACLED, cho rằng khả năng phòng thủ của Saudi Arabia cũng có thể chịu sức ép do lượng tên lửa đánh chặn hiện đại trong khu vực bị tiêu hao đáng kể trong cuộc xung đột Mỹ - Iran.

Lựa chọn khác là tiếp tục con đường ngoại giao, thông qua đàm phán trực tiếp với Houthi hoặc với Iran. Song phương án này cũng chứa đựng nhiều trở ngại.

Houthi yêu cầu Saudi Arabia dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa, điều có thể giúp lực lượng này củng cố thêm năng lực kinh tế và quân sự trong dài hạn. Iran, trong khi đó, không có nhiều động lực giúp ổn định tình hình nếu chưa đạt được những nhượng bộ đáng kể từ Washington. Do đó, Riyadh đứng trước một bài toán khó: đáp trả quân sự có nguy cơ làm chiến tranh lan rộng, nhưng nhượng bộ ngoại giao cũng có thể khiến cán cân quyền lực tại Yemen và khu vực tiếp tục dịch chuyển theo hướng bất lợi.

Mỹ không còn là bảo đảm chắc chắn

Trong nhiều thập kỷ, Saudi Arabia và các nước vùng Vịnh dựa nhiều vào cam kết an ninh của Mỹ. Tuy nhiên, niềm tin vào sự bảo đảm đó đã suy giảm.

Năm 2019, một vụ tấn công mà Houthi nhận trách nhiệm từng khiến khoảng một nửa sản lượng dầu của Saudi Arabia tạm thời bị gián đoạn. Chính quyền Tổng thống Trump khi đó không tiến hành một chiến dịch quân sự lớn để đáp trả.

Tháng 2 năm nay, Mỹ cùng Israel tấn công Iran mà không tham vấn đầy đủ các đồng minh vùng Vịnh. Kể từ đó, Washington cũng gặp khó khăn trong việc bảo vệ các đối tác trước những đòn trả đũa của Tehran.

Mỹ từng tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Houthi từ tháng 1/2024 dưới thời chính quyền Tổng thống Joe Biden và duy trì hoạt động này tới tháng 1/2025. Đến tháng 3/2025, sau khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump mở một chiến dịch không kích mới nhằm đáp trả các vụ tấn công của Houthi vào tàu thuyền trên Biển Đỏ.

Nhưng tình hình hiện nay khác biệt. Một lượng lớn lực lượng Mỹ đang tập trung quanh eo biển Hormuz để gây sức ép với Iran và bảo vệ hoạt động hàng hải. Chiến sự kéo dài cũng làm tăng gánh nặng đối với quân đội Mỹ, đặc biệt là nguồn tên lửa đánh chặn hiện đại.

Yếu tố chính trị trong nước cũng khiến Washington khó mở thêm một chiến dịch lớn tại Yemen. Cuộc chiến với Iran không nhận được sự ủng hộ rộng rãi tại Mỹ, trong khi ông Trump từng cam kết tránh để Washington sa vào những cuộc chiến mới ở Trung Đông.

Theo cựu Đại sứ Michael Ratney, Saudi Arabia sẽ rất khó đạt được mục tiêu nếu thiếu sự hỗ trợ nhất quán của Washington như trong một số giai đoạn trước của cuộc chiến với Houthi. Ông cho rằng Nhà Trắng hiện không mặn mà với việc mở rộng can dự.

Houthi kiểm soát Perim, cuộc chơi tại eo biển Bab al-Mandeb đổi chiều?

VOV.VN - Việc Houthi kiểm soát đảo Perim, còn gọi là Mayun, giúp lực lượng này củng cố vị thế tại eo biển Bab al-Mandeb, nhưng khả năng giữ đảo lâu dài vẫn là dấu hỏi lớn.