Indonesia tuy là một trong những quốc gia có trữ lượng dầu lớn tại Đông Nam Á, nhưng hiện vẫn phải nhập khẩu nhiên liệu để đáp ứng nhu cầu trong nước. Điều này không chỉ tạo áp lực lên ngân sách, mà còn khiến nước này phụ thuộc vào biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

"Chúng ta vẫn cần phải nhập khẩu tới 1 triệu thùng dầu mỗi ngày. Bằng cách đóng cửa các nhà máy điện chạy bằng dầu diesel, chúng ta có thể tiết kiệm 20% lượng nhiên liệu ngay lập tức. Và có thể trong 2-3 năm tới, chúng ta sẽ không phải nhập khẩu nhiên liệu từ bên ngoài nữa. Chính phủ rất nghiêm túc với mục tiêu này. Chúng ta quyết tâm tự chủ về năng lượng trong thời gian tới". Đây là khẳng định của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto khi công bố chiến lược chấm dứt nhập khẩu nhiên liệu, cho thấy quyết tâm tự chủ mạnh mẽ trong bối cảnh nguồn cung năng lượng còn nhiều biến động. 

Mục tiêu tự chủ năng lượng đạt được thông qua chương trình điện khí hóa 100 gigawatt, dự kiến ​​hoàn thành trong vòng 2 năm. Kế hoạch của Indonesia nhằm phát triển chương trình hệ thống năng lượng mặt trời kết hợp lưu trữ pin (BESS) công suất 100 gigawatt (GW), với giai đoạn triển khai ban đầu là 13 GW để thay thế các nhà máy điện diesel, thể hiện một sự thay đổi đáng kể trong cách thức sản xuất điện và giải quyết các thách thức về nguồn cung năng lượng của quốc gia này.

Bên cạnh đó, Indonesia cũng đang đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo như chế biến dầu cọ và dầu ăn đã qua sử dụng thành nhiên liệu hàng không,  nhằm giảm áp lực lên nhiên liệu hóa thạch.

Một hướng đi quan trọng khác là thúc đẩy xe điện như một phần của quá trình chuyển đổi năng lượng quốc gia. Indonesia vừa khánh thành nhà máy lắp ráp xe điện thương mại đầu tiên, với kỳ vọng của cố ngành công nghiệp trong nước. Nhà máy này lắp ráp xe buýt và xe tải điện, đánh dấu một bước tiến trong nỗ lực của Indonesia nhằm hướng tới giao thông vận tải sạch hơn.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng mục tiêu chấm dứt nhập khẩu nhiên liệu trong vòng 3 năm là một thách thức lớn, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, thời gian triển khai nhanh và sự đồng bộ về chính sách.

Điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng năng lượng của Indonesia

Indonesia, một quần đảo được thiên nhiên ưu đãi với nguồn tài nguyên phong phú, bao gồm dầu mỏ và khí đốt tự nhiên, vẫn là nước nhập khẩu dầu. Có 7 lý do giải thích cho nghịch lý này:

Thứ nhất là công suất hạn chế của các nhà máy lọc dầu: Hầu hết các nhà máy lọc dầu hiện có, được xây dựng từ những năm 1970 đến những năm 1990, sử dụng công nghệ lỗi thời, công suất chế biến không đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ trong nước. (Dữ liệu cho thấy các nhà máy lọc dầu trong nước chỉ có thể xử lý khoảng 700.000 đến 800.000 thùng dầu thô mỗi ngày, trong khi nhu cầu nhiên liệu trong nước đạt khoảng 1,5 triệu thùng mỗi ngày. Sự thiếu hụt này buộc nước này phải nhập khẩu nhiên liệu để bù đắp khoảng trống)

Thứ 2 là tiêu thụ nhiên liệu ngày càng tăng do tăng trưởng dân số và kinh tế. Lượng tiêu thụ nhiên liệu tăng trung bình 4-5% mỗi năm, vượt xa tốc độ tăng trưởng sản lượng dầu thô và công suất chế biến lọc dầu, khiến việc nhập khẩu là không thể tránh khỏi.

Thứ 3 sản lượng dầu thô giảm. Mặc dù có trữ lượng dầu mỏ lớn, sản lượng dầu thô của Indonesia đã có xu hướng giảm trong vài thập kỷ qua do việc giảm trữ lượng tại các giếng dầu đã khai thác lâu năm. Việc thiếu đầu tư vào thăm dò và phát triển các giếng dầu mới là một trong những yếu tố làm trầm trọng thêm vấn đề này.

Thứ 4 là cơ sở hạ tầng năng lượng hạn chế. Ngoài công suất lọc dầu hạn chế, Indonesia còn đối mặt với những thách thức về cơ sở hạ tầng hỗ trợ như đường ống phân phối và các cơ sở lưu trữ nhiên liệu. Tình trạng này cản trở việc phân phối nhiên liệu hiệu quả từ các nhà máy lọc dầu đến người tiêu dùng cuối cùng, do đó nhập khẩu trở thành giải pháp ngắn hạn khả thi hơn.

Thứ 5 là sự phụ thuộc vào nhiên liệu được trợ cấp: Sự phụ thuộc của Indonesia vào nhiên liệu được trợ cấp, đặc biệt là đối với tầng lớp trung lưu thấp, làm phức tạp việc áp dụng các nguồn năng lượng thay thế hoặc nhiên liệu thân thiện với môi trường hơn. Thêm vào đó, các khoản trợ cấp nhiên liệu lớn gây áp lực lên ngân sách nhà nước, khiến việc nhập khẩu nhiên liệu trở thành giải pháp để duy trì sự ổn định nguồn cung với giá cả phải chăng.

Thứ 6 là sự chậm trễ trong đa dạng hóa năng lượng. Mặc dù chính phủ khuyến khích sử dụng các nguồn năng lượng mới và tái tạo, nhưng việc thực hiện vẫn còn chậm chạp.

Thứ 7 là giá dầu thô toàn cầu: Giá dầu thô toàn cầu cũng ảnh hưởng đến nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu. Khi giá dầu thế giới tăng, gánh nặng nhập khẩu nhiên liệu càng gia tăng, nhưng sự phụ thuộc vào nhập khẩu vẫn tồn tại do nhu cầu trong nước lớn.

Tính khả thi của chiến lược 3 năm 

Việc đánh giá về tính khả thi của chiến lược này dựa vào 3 chìa khóa thành công là hỗ trợ điện khí hóa, năng lượng tái tạo và chuyển đổi xe điện.

Về thuận lợi. Tiềm năng năng lượng tái tạo của Indonesia rất lớn, với các nguồn tài nguyên địa nhiệt, thủy điện và gió đáng kể. Indonesia cũng là nước xuất khẩu than cũng như dầu cọ hàng đầu thế giới, thuận lợi cho các chính sách tự chủ năng lượng của Indonesia. Số liệu thời gian qua cho thấy ngành dầu diesel có những dấu hiệu đáng khích lệ về sự độc lập. Trong khi nhập khẩu dầu diesel vẫn ở mức 12,17% vào năm 2025, đến đầu năm 2026, con số này đã giảm xuống chỉ còn 6,26%.

Tuy nhiên thách thức cũng nhiều với các cảnh báo về vấn đề “ trả giá chính sách”. Ví dụ việc sử dụng than đá bù đắp cho giá khí đốt cao hơn có nguy cơ làm chậm, hoặc thậm chí đảo ngược, những nỗ lực loại bỏ dần điện than. Việc mở rộng sản xuất nhiên liệu sinh học có thể gặp khó khăn trong năm nay do hiện tượng El Niño, có thể làm gián đoạn năng suất dầu cọ, trong khi việc tăng diện tích trồng cọ có thể phá rừng, gây tác động về môi trường.

Ngoài ra, hơn một nửa lượng xăng tiêu thụ của người dân Indonesia đến từ nước ngoài. Năm 2025, nhập khẩu đạt 60,18% tổng nhu cầu quốc gia. Mặc dù dự kiến ​​sẽ giảm nhẹ, nhập khẩu năm 2026 vẫn ở mức đáng kể, khoảng 59%.  Do đó, xăng vẫn là thách thức lớn nhất của chính phủ trong việc duy trì chủ quyền năng lượng. 

Ngoài ra, mục tiêu đầy tham vọng này còn đòi hỏi những chuyển đổi đáng kể về chính sách, công nghệ, đầu tư và cam kết từ tất cả các bên liên quan, đặc biệt cũng như những tác động từ các yếu tố bên ngoài như xung đột, thuế quan… để chiến lược tự chủ năng lượng của Indonesia thành công.

Tác động như thế nào tới cấu trúc thị trường năng lượng trong nước 

Đối với chính sách trong nước:  Giảm nhập khẩu nhiên liệu- thường là một trong những yếu tố tiêu hao ngoại hối lớn nhất, giúp ổn định đồng rupiah và giảm áp lực lên dự trữ ngoại hối quốc gia. Tự cung tự cấp cũng giảm rủi ro từ căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động giá dầu toàn cầu. Ngoài ra tự chủ năng lượng có thể tiết kiệm hàng chục tỷ USD, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước do trợ cấp nhiên liệu quá mức, cũng như đẩy nhanh các chiến lược năng lượng bền vững của Indonesia trong việc chuyển đổi sang năng lượng tái  tạo hay sử dụng nhiên liệu sinh học và phát triển cơ sở hạ tầng năng lượng.

Trên quy mô ASEAN: Sự chuyển đổi này định vị Indonesia như một nhà cung cấp năng lượng xanh chủ chốt cho các nước láng giềng, làm giảm sự phụ thuộc của khu vực vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, cải thiện an ninh năng lượng trong các biến động toàn cầu. Với tiềm năng năng lượng tái tạo rộng lớn,bao gồm năng lượng mặt trời, thủy điện và địa nhiệt, Indonesia có thể hỗ trợ các mục tiêu khử carbon của ASEAN bằng cách xuất khẩu năng lượng tái tạo và công nghệ xanh. Sự thống trị của Indonesia trong khai thác và tinh chế niken cho phép nước này dẫn đầu ngành công nghiệp pin xe điện ở Đông Nam Á, thúc đẩy việc áp dụng công nghệ sạch trong khu vực. Việc Indonesia tập trung vào nhiên liệu sinh học cũng giúp nước này trở thành một đóng góp quan trọng cho mục tiêu của ASEAN về sản xuất hơn 8,5 triệu thùng nhiên liệu hàng không bền vững mỗi ngày vào năm 2050.

Có thể nói khả năng tự chủ năng lượng không chỉ đơn thuần là đáp ứng nhu cầu; đó là một tài sản chiến lược quốc gia hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, duy trì ổn định xã hội và tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện trên khắp Indonesia. Đạt được sự tự chủ năng lượng sẽ đưa Indonesia tiến gần hơn đến sự tiến bộ thực sự và chủ quyền trong việc tự quyết định nguồn năng lượng của mình cũng như tác động tích cực đến khu  vực ASEAN.

Indonesia: Thách thức với tham vọng chuyển đổi 120 triệu xe máy xăng sang xe điện

VOV.VN - Chính phủ Indonesia đang có tham vọng lớn chuyển đổi 120 triệu xe máy chạy xăng sang xe máy điện. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo kế hoạch này vẫn khó thực hiện do vấn đề cơ sở hạ tầng chưa sẵn sàng hỗ trợ cho việc điện khí hóa xe máy qui mô lớn.