Cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran đã buộc nhiều quốc gia Trung Đông phải nhanh chóng điều chỉnh chiến lược đối ngoại. Giữa cơn địa chấn địa chính trị ấy, Ai Cập lựa chọn lối đi thận trọng. Cairo không lao vào các cuộc đối đầu trực diện, cũng không tìm cách khẳng định vai trò dẫn dắt khu vực bằng sức mạnh quân sự. Thay vào đó, nước này ưu tiên sử dụng các công cụ ngoại giao và hòa giải nhằm bảo vệ lợi ích chiến lược, duy trì an ninh và giảm thiểu tác động của xung đột đối với chính mình.

Ai Cập đã làm gì?

Ngay từ khi xung đột bùng phát, Cairo đã tập trung vào một mục tiêu duy nhất: ngăn chiến sự leo thang thành một cuộc đối đầu kéo dài có nguy cơ phá vỡ trạng thái cân bằng mong manh trong khu vực. Đối với giới lãnh đạo Ai Cập, đây không chỉ là câu chuyện về Iran hay Israel, mà còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia, ổn định kinh tế và vai trò chiến lược của Cairo trong bối cảnh trật tự Trung Đông đang tái định hình.

Ai Cập từng lên án các đòn tấn công của Israel nhằm vào Iran hồi tháng 6/2025, đồng thời được cho là đã âm thầm thúc đẩy các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng trước khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Tehran vào cuối tháng 2/2026. Tuy nhiên, việc Cairo tránh công khai chỉ trích Washington, cho thấy giới lãnh đạo Ai Cập hiểu rõ giới hạn chiến lược của mình trong bối cảnh Mỹ vẫn là đối tác an ninh và kinh tế quan trọng bậc nhất.

Khi Iran tiến hành các đợt tấn công nhằm vào một số quốc gia vùng Vịnh, Cairo tiếp tục thể hiện lập trường cân bằng bằng cách lên án các hành động của Tehran, đồng thời triển khai tiêm kích Rafale cùng hệ thống phòng không tới UAE và một số đối tác vùng Vịnh khác. Động thái này vừa nhằm trấn an các đồng minh Arab, vừa phát đi tín hiệu rằng Ai Cập không muốn để cán cân quyền lực khu vực nghiêng hoàn toàn về phía Iran

Song song với các hoạt động quân sự mang tính phòng vệ hạn chế, Ai Cập lại đặc biệt tích cực trên mặt trận ngoại giao. Tổng thống Abdel-Fattah el-Sisi đã thực hiện nhiều chuyến công du vùng Vịnh kể từ khi chiến sự nổ ra, đồng thời công khai kêu gọi Tổng thống Donald Trump chấm dứt xung đột. Đối với Cairo, việc Mỹ tiếp tục đối đầu quân sự kéo dài với Iran không chỉ đe dọa sự ổn định khu vực mà còn khiến nhiều hồ sơ an ninh khác mà Ai Cập xem là cấp bách hơn bị gạt ra bên lề.

Trong bối cảnh ấy, một cơ chế phối hợp không chính thức giữa Ai Cập, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã dần hình thành. Dù không phải là một liên minh chính thức, nhóm 4 quốc gia này này có chung nỗi lo về khả năng chiến sự làm thay đổi cấu trúc quyền lực Trung Đông theo hướng có lợi cho Israel.

Từ giữa tháng 3/2026, các thành viên của nhóm đã tham gia nhiều vòng tiếp xúc ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp hạ nhiệt chiến sự. Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty trở thành một trong những nhân vật hoạt động ngoại giao năng nổ nhất khu vực, liên tục trao đổi với các nước vùng Vịnh, Mỹ, châu Âu và các đối tác khu vực.

Cairo được cho là đã đề xuất một lệnh ngừng bắn kéo dài 5 ngày như bước đi xây dựng lòng tin, nhằm mở đường cho các cuộc thương lượng rộng hơn. Theo nhiều nguồn tin khu vực, các cuộc tiếp xúc hậu trường này đã góp phần khiến chính quyền ông Trump chuyển dần sang hướng tiếp cận thiên về ngoại giao hơn, tạo điều kiện cho thỏa thuận ngừng bắn sau đó do Pakistan làm trung gian.

Mục đích của Ai Cập

Đằng sau chuỗi hoạt động ngoại giao dồn dập ấy là một chiến lược dài hạn của Cairo nhằm quản lý rủi ro trong môi trường an ninh ngày càng bất ổn. Trước hết, Ai Cập muốn bảo vệ an ninh hàng hải tại Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandab – những tuyến đường biển mang ý nghĩa sống còn đối với thương mại toàn cầu. Cairo lo ngại rằng một cuộc chiến kéo dài có thể tạo điều kiện để các lực lượng vũ trang như Houthi tại Yemen mở rộng hoạt động quân sự, đe dọa trực tiếp tới các tuyến vận tải chiến lược.

Ai Cập cũng đặc biệt quan tâm tới vùng Sừng châu Phi - nơi Cairo đang phải cạnh tranh ảnh hưởng với Ethiopia, Israel và các cường quốc khu vực khác. Việc Cairo triển khai lực lượng tới Mogadishu hồi đầu năm nay được cho là nhằm ngăn chặn các đối thủ thiết lập ưu thế quân sự tại khu vực sát sườn tuyến phòng thủ phía Nam của nước này.

Một mục tiêu khác của Cairo là kiềm chế đà mở rộng ảnh hưởng của Israel. Sau nhiều năm xung đột khu vực làm suy yếu các trung tâm quyền lực Arab truyền thống, giới lãnh đạo Ai Cập lo ngại rằng Tel Aviv đang từng bước tái định hình trật tự Trung Đông theo hướng có lợi cho mình, từ vùng Vịnh cho tới Đông Phi.

Trong khi đó, Cairo cũng muốn Washington tái tập trung vào các hồ sơ mà Ai Cập coi là cấp bách hơn nhiều so với cuộc chiến với Iran. Đó là lệnh ngừng bắn mong manh ở Gaza, cuộc nội chiến kéo dài tại Sudan và đặc biệt là tranh chấp với Ethiopia quanh đập Đại Phục Hưng trên sông Nile – vấn đề mà Ai Cập xem là đe dọa sống còn đối với an ninh nguồn nước quốc gia.

Ngoài yếu tố an ninh, kinh tế vẫn là động lực quan trọng chi phối chính sách của Cairo. Ai Cập hiện là một trong những nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất trước biến động giá năng lượng và sự rút lui của dòng vốn quốc tế. Kể từ khi xung đột bùng nổ, giá nhiên liệu tại nước này đã tăng mạnh, trong khi đồng nội tệ tiếp tục mất giá. Vì thế, Cairo cần duy trì quan hệ tốt với Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh nhằm bảo đảm các gói đầu tư, viện trợ và hỗ trợ tài chính tiếp tục được duy trì.

Khó khăn trước mắt

Tuy nhiên, chiến lược cân bằng của Ai Cập cũng đối mặt nhiều giới hạn. Một trong những thách thức lớn nhất là thế giới Arab hiện không còn tồn tại sự đồng thuận chiến lược như trước. Ngày 8/3, Ngoại trưởng Abdelatty đã khơi lại ý tưởng thành lập lực lượng quân sự chung Arab mà Tổng thống el-Sisi từng đề xuất từ năm 2015. Nhưng sáng kiến này nhanh chóng cho thấy những rạn nứt sâu sắc trong nội bộ khu vực.

Một số quốc gia Arab xem Iran là mối đe dọa chính, trong khi số khác lại coi Israel mới là nguy cơ lớn hơn. Bên cạnh đó là những bất đồng về cơ cấu chỉ huy, quyền lãnh đạo và cả nỗi lo Mỹ có thể phản đối bất kỳ cơ chế quân sự khu vực nào vượt ngoài tầm ảnh hưởng của Washington.

Ngay cả nhóm 4 nước gồm Ai Cập, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan cũng tồn tại không ít mâu thuẫn nội bộ. Điều đó khiến cơ chế hợp tác này mang tính linh hoạt và thực dụng nhiều hơn là một liên minh chiến lược bền vững. Nó tồn tại chủ yếu vì nhu cầu ngắn hạn là ngăn xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát và tránh để khu vực rơi vào trạng thái mất cân bằng hoàn toàn.

Về dài hạn, Cairo vẫn đứng trước một bài toán khó: Làm thế nào để duy trì quan hệ với mọi bên mà không bị cuốn vào cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc khu vực. Chính sách “mở cửa với tất cả” giúp Ai Cập duy trì nguồn hỗ trợ kinh tế và tránh bị cô lập, nhưng đồng thời cũng khiến quá trình ra quyết định trở nên chậm và phức tạp hơn.

Trong thời gian tới, Ai Cập nhiều khả năng sẽ tiếp tục phối hợp với Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan nhằm thúc đẩy một lệnh ngừng bắn toàn diện giữa Mỹ và Iran, thậm chí mở rộng sang cả Lebanon. Cairo cũng sẽ tiếp tục gây sức ép ngoại giao để Washington quay trở lại tập trung vào Gaza và Sudan – hai hồ sơ mà giới lãnh đạo Ai Cập xem là có tác động trực tiếp hơn tới an ninh quốc gia.

Đồng thời, với việc sở hữu một trong những lực lượng hải quân lớn nhất khu vực, Ai Cập có thể tham gia sâu hơn vào các cơ chế quản lý an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz và Biển Đỏ cùng Mỹ, châu Âu và các quốc gia vùng Vịnh.

Sau khi chiến sự kết thúc, Cairo nhiều khả năng cũng sẽ duy trì kênh đối thoại với Tehran. Dù khác biệt lớn về chiến lược, cả Ai Cập và Iran đều chia sẻ một số lợi ích chung, đặc biệt liên quan tới Sudan và nỗi lo trước sự mở rộng ảnh hưởng của Israel tại vùng Sừng châu Phi và Vịnh Aden.

Ông Trump hoãn lệnh tấn công Iran khi chỉ còn 1 giờ nữa là ra quyết định

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông chỉ còn “một giờ nữa” là quyết định có tấn công Iran hay không vào hôm 19/5 trước khi ông được thuyết phục hoãn cuộc tấn công vài ngày.