Khác với giai đoạn khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, EU hiện đã chủ động hơn về năng lượng. Những bài học từ khủng hoảng trước đang giúp EU triển khai các biện pháp nhằm bảo vệ người dân và doanh nghiệp, đồng thời giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng bên ngoài. Ủy ban châu Âu (EC) vừa công bố chiến lược AccelerateEU tăng cường khả năng tự chủ năng lượng của khối.

Việc Mỹ và Israel phát động tấn công Iran vào cuối tháng 2 vừa qua đã kéo theo hàng loạt biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu, Liên minh châu Âu đã chi thêm 24 tỷ euro cho nhập khẩu nhiên liệu, và hiện đang hành động để kiểm soát các chi phí tăng vọt này. Kế hoạch ứng phó khẩn cấp của EU công bố hôm 22/4 nêu rõ cách các quốc gia thành viên cần phối hợp trong các biện pháp như cắt giảm thuế năng lượng nhằm bảo vệ toàn khối. Đồng thời, kế hoạch cũng kêu gọi tăng đầu tư vào năng lượng tái tạo để giúp châu lục này ít bị tác động hơn trước biến động toàn cầu trong tương lai.

Ông Dan Jorgensen - Ủy ban Năng lượng và nhà ở của châu Âu nhấn mạnh: “Tác động thực sự của cuộc khủng hoảng này là lâu dài. Nó đang diễn biến và khó dự đoán. Chúng ta cần bảo vệ những công dân dễ bị tổn thương nhất trong cộng đồng và bảo vệ những lĩnh vực dễ bị ảnh hưởng nhất của nền kinh tế, chẳng hạn như các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng. Và quan trọng là, chúng ta có thể hành động để bảo vệ mình trước những cú sốc trong tương lai”.

Cột trụ chiến lược AccelerateEU

Việc công bố chiến lược AccelerateEU vào tháng 4/2026 là một bước đi mang tính "phản ứng nhanh" của EU trước những biến động phức tạp về địa chính trị và kinh tế. Sự kiện này không phải là ngẫu nhiên mà xuất phát từ nhu cầu cấp thiết ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng tại Trung Đông. Căng thẳng leo thang tại khu vực này, đặc biệt ở eo biển Hormuz, tuyến đường vận tải dầu khí trọng yếu, đã làm giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Trong thời gian ngắn trước khi công bố AccelerateEU, EU đã phải chi thêm khoảng 24 tỷ euro cho nhập khẩu năng lượng. Chiến lược này được ví như một "hộp công cụ khẩn cấp" giúp bảo vệ người dân và doanh nghiệp trước mùa đông, đồng thời là giải pháp toàn diện đối phó với các cú sốc địa chính trị.

AccelerateEU tập trung thúc đẩy sự phối hợp giữa các quốc gia thành viên trong việc lấp đầy kho lưu trữ khí đốt, sử dụng linh hoạt các quy tắc dự trữ và giải phóng dầu chiến lược khi cần thiết. Bên cạnh đó, chiến lược còn bảo vệ người tiêu dùng và công nghiệp thông qua các biện pháp hỗ trợ trực tiếp như phiếu năng lượng, hỗ trợ thu nhập có mục tiêu, giảm thuế tiêu thụ điện cho nhóm dễ bị tổn thương và các ngành chịu ảnh hưởng bởi giá năng lượng tăng cao. AccelerateEU cũng đẩy mạnh chuyển dịch sang năng lượng sạch nội địa, giảm phụ thuộc nhập khẩu nhờ tăng cường sản xuất năng lượng tái tạo tại chỗ (gió, mặt trời, địa nhiệt, biomethane) và đặc biệt chú trọng phát triển Hydrogen.

Chiến lược đặc biệt quan tâm đến điện khí hóa nền kinh tế với Kế hoạch Hành động Điện khí hóa, đặt mục tiêu chuyển đổi các ngành giao thông, sưởi ấm và sản xuất công nghiệp sang sử dụng điện. AccelerateEU đồng thời hướng tới cải cách hệ thống đầu tư, thiết lập các cơ chế tài chính mới như Hội nghị Thượng đỉnh Đầu tư Năng lượng Sạch nhằm huy động vốn tư nhân, thúc đẩy các nước thành viên đẩy nhanh cấp phép dự án.

So với REPowerEU hay Green Deal, AccelerateEU có bước tiến thực thi mạnh mẽ hơn. Lần đầu tiên EU thiết lập "Mục tiêu Điện khí hóa" cho các lĩnh vực vốn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thay vì chỉ tập trung vào tỷ lệ năng lượng tái tạo như trước. Mục tiêu là tách rời nền kinh tế khỏi sự biến động giá dầu và khí đốt toàn cầu.

AccelerateEU triển khai cơ chế phản ứng với khủng hoảng Trung Đông, tạo hành lang bảo vệ ứng phó rủi ro đứt gãy nguồn cung. Một Cơ quan Quan sát Nhiên liệu được thành lập để theo dõi sản lượng và dự trữ nhiên liệu vận tải, đảm bảo không thiếu hụt tại các cảng hàng không và vùng sâu vùng xa. Chiến lược cũng rà soát lại quy định như RED III nhằm giảm chi phí sản xuất Hydrogen và thúc đẩy nguồn năng lượng ổn định như địa nhiệt, bổ trợ cho điện gió và mặt trời. AccelerateEU nâng phát triển lưới điện và năng lượng sạch lên thành "lợi ích công cộng vượt trội", cho phép cắt giảm tối đa thủ tục hành chính vốn gây đình trệ nhiều dự án trước đây.

Tóm lại, nếu REPowerEU là phản ứng để "thoát Nga", thì AccelerateEU là chiến lược xây dựng "lá chắn" tự chủ bền vững, bảo vệ kinh tế EU trước mọi cơn bão địa chính trị bằng nguồn năng lượng tự sản tự tiêu và điện khí hóa toàn diện.

Thách thức đối với EU

Dựa trên dữ liệu từ chiến lược AccelerateEU, được cập nhật năm 2026, con số 660 tỷ euro mỗi năm là một áp lực tài chính khổng lồ. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở số lượng tiền, mà nằm ở "khoảng cách giữa vốn sẵn có và khả năng hấp thụ thực tế".

Dù EU đã nỗ lực ổn định kinh tế, nhưng lãi suất cao so với thập kỷ trước đang làm tăng chi phí vay cho các dự án năng lượng tái tạo với lượng vốn chi phí đầu tư ban đầu rất lớn. Các nhà đầu tư tư nhân đòi hỏi mức lợi nhuận cao hơn để bù đắp rủi ro địa chính trị và lạm phát. Điều này khiến các dự án điện gió hoặc hydrogen quy mô lớn khó đạt được "Quyết định đầu tư cuối cùng". Thách thức được đặt ra khi huy động vốn tư nhân chiếm tới hơn 70% tổng nhu cầu, nhưng nếu không có các cơ chế giảm rủi ro mạnh mẽ từ chính phủ, dòng vốn này sẽ chảy sang các thị trường

Thêm vào đó, EU vẫn chưa có một "Liên minh thị trường vốn" thực sự thống nhất. Nguồn vốn nhàn rỗi trong người dân và các quỹ nội địa châu Âu rất lớn, nhưng việc luân chuyển vốn xuyên biên giới để đầu tư vào các dự án hạ tầng lưới điện vẫn gặp nhiều rào cản pháp lý và thuế giữa các quốc gia thành viên. Hệ quả là các quốc gia Nam Âu có tiềm năng năng lượng mặt trời lớn hoặc Bắc Âu có gió mạnh lại thường gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận các nguồn vốn rẻ từ các trung tâm tài chính như Frankfurt hay Paris.

Người đứng đầu ngành năng lượng EU cảnh báo cuộc khủng hoảng năng lượng châu Âu

VOV.VN - Ngày 21/4, ông Dan Jorgensen, người đứng đầu ngành năng lượng EU  cảnh báo, cuộc khủng hoảng năng lượng tại châu Âu có nguy cơ tiếp tục xấu đi trong thời gian tới trong bối cảnh cuộc xung đột tại Trung Đông khiến nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và dầu mỏ bị gián đoạn nghiêm trọng.

Ngoài ra, EU vẫn tồn tại "nút thắt cổ chai" về hạ tầng và năng lực thực thi. Đây là thách thức mang tính hệ thống được AccelerateEU nhấn mạnh. Ngay cả khi có đủ 660 tỷ euro, việc giải ngân cũng gặp khó vì lưới điện lạc hậu. Việc đầu tư vào sản xuất năng lượng tái tạo đang nhanh hơn đầu tư vào lưới điện. Nếu lưới điện không được nâng cấp đồng bộ, các dự án mới sẽ không thể hòa lưới, dẫn đến lãng phí vốn đầu tư. Dù AccelerateEU đã coi năng lượng là "lợi ích công cộng vượt trội", nhưng việc thiếu hụt nhân lực trình độ cao trong các cơ quan quản lý và sự phản đối của địa phương vẫn khiến quy trình triển khai bị kéo dài, làm đội vốn dự án.

Để đối phó, EU không chỉ dùng tiền ngân sách mà tập trung vào thay đổi cơ chế. Hội nghị Thượng đỉnh Đầu tư Năng lượng Sạch được cho là sẽ tạo ra nền tảng để kết nối trực tiếp các dự án chiến lược với các quỹ đầu tư lớn. Thêm vào đó, lục địa già cũng đang nhắm đến việc cải cách quy trình mua sắm, chuyển từ đấu thầu dựa trên giá thấp nhất sang các tiêu chí về tính bền vững và an ninh cung ứng, giúp các doanh nghiệp nội khối có lợi thế hơn, từ đó thu hút đầu tư dài hạn vào sản xuất tại châu Âu.

Tổng kết lại, thách thức của EU không phải là thiếu tiền, mà là làm sao để giảm rủi ro đầu tư và đẩy nhanh tốc độ hấp thụ vốn thông qua việc cải cách hạ tầng lưới điện và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Nếu không giải quyết được "nút thắt" lưới điện, con số 660 tỷ euro sẽ khó có thể phát huy hiệu quả tối đa.

Tư tưởng EU tự chủ chiến lược trong bối cảnh xung đột Ukraine

VOV.VN - Trong năm 2022 và đầu năm 2023, EU nói riêng và nước Pháp nói chung nhắc nhiều đến chủ đề “tự chủ chiến lược” trong bối cảnh xung đột Ukraine tác động rộng khắp toàn cầu. Giảng viên Trần Điệp Thành (Đại học Quốc gia Hà Nội) phân tích vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn này.

Tác động từ trợ cấp và giảm thuế

Câu hỏi này chạm đúng vào "tử huyệt" của các chính sách hỗ trợ khẩn cấp: làm sao để cứu vãn hiện tại mà không làm hỏng tương lai. Theo dữ liệu mới nhất từ chiến lược, quan điểm của EU về các biện pháp ngắn hạn đã có sự thay đổi rất thực tế.

Trong bối cảnh giá năng lượng biến động do tác động địa chính trị, các biện pháp ngắn hạn như phiếu năng lượng, hỗ trợ thu nhập trực tiếp và giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đã phát huy hiệu quả thực chất trong việc ngăn chặn nguy cơ khủng hoảng xã hội diện rộng. Đối với người dân, những chính sách này giúp bảo vệ các hộ gia đình dễ bị tổn thương khỏi tình trạng "nghèo năng lượng" và tránh nguy cơ bị cắt điện hoặc sưởi ấm, nhất là trong mùa lạnh. Đối với doanh nghiệp, việc giảm thuế điện góp phần duy trì tính thanh khoản tạm thời, đặc biệt đối với các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng đang chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu vận tải tăng cao do khủng hoảng ở Trung Đông. Có thể nói, đây là "thuốc giảm đau" cần thiết để duy trì sự ổn định chính trị và xã hội, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn trước khi các giải pháp dài hạn được triển khai.

Tuy vậy, EU cũng nhấn mạnh rằng nếu tiếp tục kéo dài các biện pháp này sẽ gây ra hệ quả tiêu cực. Việc chi hàng tỷ euro cho trợ cấp như một số quốc gia đã thực hiện trong giai đoạn 2022-2023 không chỉ thiếu tính bền vững mà còn làm tăng nợ công. Trợ cấp trực tiếp vào giá năng lượng có thể làm giảm động lực tiết kiệm điện của người tiêu dùng và làm chậm quá trình chuyển đổi sang các thiết bị hiệu suất cao. Hơn nữa, khi giá năng lượng chịu ảnh hưởng mạnh bởi các xung đột ngoài tầm kiểm soát, như ở eo biển Hormuz, việc giảm thuế chỉ là "muối bỏ bể" nếu nguồn cung thực tế bị gián đoạn.

Điều đặc biệt trong tư tưởng Macron về EU tự chủ chiến lược và thế giới đa cực

VOV.VN - Tư tưởng đa cực là một ý tưởng được lòng nhiều người hiện nay. Thay vì chỉ trích, giới phê bình ở Mỹ và châu Âu nên tìm hiểu điều gì đã thúc đẩy Tổng thống Pháp Macron từ bỏ quan điểm cũ về chính trị thế giới, để theo đuổi tư tưởng thế giới đa cực và EU “tự chủ chiến lược”.

Để khắc phục những hạn chế này, AccelerateEU hướng tới những biện pháp có mục tiêu và mang tính cấu trúc rõ ràng hơn. Các gói cứu trợ cho doanh nghiệp hiện nay thường đi kèm điều kiện về đầu tư vào điện khí hóa hoặc tiết kiệm năng lượng. Song song, EU cũng khuyến nghị các nước thành viên chuyển đổi gánh nặng thuế từ điện sang nhiên liệu hóa thạch, giúp giá điện cạnh tranh hơn mà không phải trợ cấp trực tiếp quá nhiều. Ngoài ra, nguồn thu từ thị trường carbon được EU khuyến nghị ưu tiên tái đầu tư vào các dự án cải thiện lưới điện, qua đó giảm hóa đơn tiền điện cho người dân.

Nhìn chung, các biện pháp ngắn hạn trong AccelerateEU mang lại tác động tích cực về mặt tâm lý và xã hội, nhưng không thể giải quyết triệt để gốc rễ vấn đề nếu giá năng lượng thế giới tiếp tục biến động. Vì vậy, "vũ khí" thực sự mà EU đặt niềm tin là Kế hoạch Hành động Điện khí hóa và hệ thống lưới điện thông minh. Chỉ khi nhu cầu về khí đốt và dầu mỏ giảm mạnh, người dân EU mới có thể thoát khỏi sự phụ thuộc vào giá năng lượng toàn cầu.

Trước những biến động khó lường của địa chính trị toàn cầu, chiến lược tự chủ năng lượng đang trở thành ưu tiên hàng đầu của EU. Không chỉ nhằm ứng phó trước mắt với khủng hoảng, những bước đi này còn định hình một tương lai năng lượng bền vững và ít phụ thuộc hơn.