Một thỏa thuận khung Mỹ - Iran như vậy được cho là có thể làm trầm trọng thêm chứ không giải quyết được các vấn đề sâu xa hơn.

Các nhà ngoại giao kỳ cựu này lo ngại Washington, đang háo hức tuyên bố một chiến thắng ngoại giao cho Tổng thống Mỹ Donald Trump, có thể đạt được một thỏa thuận hời hợt về chương trình hạt nhân của Iran và việc nới lỏng trừng phạt, sau đó phải vật lộn đàm phán phức tạp về mặt kỹ thuật trong nhiều tháng hoặc nhiều năm tiếp theo.

“Mối lo ngại không phải là sẽ không có thỏa thuận nào, mà là sẽ có một thỏa thuận sơ bộ tồi tệ, tạo ra vô số vấn đề về sau”, một nhà ngoại giao cấp cao của châu Âu cho biết. Nhân vật này là một trong 8 người từng làm việc về vấn đề hạt nhân hoặc vẫn đang tiếp tục làm việc như vậy.

Nhà Trắng đã bác bỏ những lời chỉ trích này khi họ trả lời một loạt câu hỏi từ Reuters, từ phong cách đàm phán và nhóm đàm phán đến mục tiêu và những nguy hiểm tiềm tàng của một thỏa thuận vội vã.

Phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly cho biết: “Tổng thống Trump có thành tích đã được chứng minh trong việc đạt được những thỏa thuận tốt đẹp thay mặt cho Mỹ và người dân Mỹ, và ông ấy sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận đặt lợi ích của Mỹ lên hàng đầu”.

Ông Trump từng bỏ rơi thỏa thuận hạt nhân Iran 2015

Các nhà ngoại giao từ Pháp, Anh và Đức - những nước bắt đầu đàm phán với Iran vào năm 2003 - cho biết họ đã bị gạt sang bên lề.

Từ năm 2013 - 2015, ba nước này đã hợp tác với Mỹ để đạt được một thỏa thuận về kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran để đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt, được gọi là Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA). Ông Trump đã rút Mỹ ra khỏi thỏa thuận này - thỏa thuận chính sách đối ngoại quan trọng của người tiền nhiệm Barack Obama. Năm 2018, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, ông Trump gọi thỏa thuận đó là “vô cùng bất công”.

Sau 40 ngày Mỹ - Israel không kích Iran, các nhà đàm phán của Mỹ và Iran đã mở lại các cuộc đàm phán tại Islamabad vào đầu tháng này (các ngày 11 - 12/4/2026), một lần nữa tập trung vào sự trao đổi quen thuộc là đánh đổi hạn chế hạt nhân để lấy cứu trợ kinh tế. Hôm 12/4, tại thủ đô của Pakistan đã xuất hiện một số dấu hiệu chuẩn bị cho việc nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran.

Các nhà ngoại giao cho rằng sự ngờ vực sâu sắc và phong cách đàm phán quá khác biệt làm tăng nguy cơ hình thành một khuôn khổ mong manh mà không bên nào có thể duy trì về mặt chính trị.

“Chúng tôi đã mất tới 12 năm và rất nhiều công sức về mặt kỹ thuật”, bà Federica Mogherini, người điều phối các cuộc đàm phán từ năm 2013 - 2015, nói. “Liệu ai dám nghĩ một cách nghiêm túc rằng điều này có thể được thực hiện vỏn vẹn trong 21 giờ?”.

Thỏa thuận ở cấp cao và thiếu chi tiết

Các nhà ngoại giao cho biết, có thể đạt được một thỏa thuận sườn, xoay quanh gói hạt nhân và gói kinh tế. Nhưng họ cảnh báo rằng thành phần hạt nhân vẫn là điểm gây giằng co nhất.

“Người Mỹ nghĩ rằng bạn chỉ cần đồng ý 3 hoặc 4 điểm trong một tài liệu 5 trang là xong, nhưng đối với vấn đề hạt nhân, mỗi điều khoản đều mở ra cánh cửa cho hàng tá tranh chấp khác”, một nhà ngoại giao châu Âu khác cho biết.

Các cuộc đàm phán đang tập trung vào kho dự trữ của Iran gồm khoảng 440kg urani được làm giàu đến mức độ 60% của Iran, vật liệu có thể được sử dụng cho một số vũ khí hạt nhân nếu được làm giàu thêm.

Phương án được ưa chuộng là “pha loãng” urani bên trong Iran dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA). Một phương án khác là cách tiếp cận kết hợp, với một số vật liệu được vận chuyển ra nước ngoài. Thổ Nhĩ Kỳ và Pháp đã được đề cập như những điểm đến tiềm năng. Phương án vận chuyển vật liệu đến Mỹ sẽ gây khó khăn về mặt chính trị cho Iran, trong khi Nga không phải là lựa chọn hấp dẫn đối với Washington, hai nhà ngoại giao cho biết.

Nhưng ngay cả những phương án đó cũng đòi hỏi các cuộc đàm phán kéo dài về việc thu hồi vật liệu có thể bị chôn vùi do các cuộc không kích, xác minh số lượng và vận chuyển chúng một cách an toàn.

Iran cũng đã đề xuất việc lưu trữ vật liệu ở nước ngoài trong một khoảng thời gian nhất định.

“Bất cứ điều gì xảy ra bây giờ chỉ là điểm khởi đầu”, một nhà ngoại giao phương Tây từng tham gia đàm phán hạt nhân cho biết. “Đó là lý do tại sao thỏa thuận JCPOA năm 2015 dài tới 160 trang”.

Ngoài vấn đề kho urani đã làm giàu, còn có tranh chấp sâu sắc hơn về quyền của Iran làm giàu urani. Ông Trump đã công khai thúc đẩy việc Iran không làm giàu urani, trong khi Iran phủ nhận việc tìm cách chế tạo bom hạt nhân và khẳng định họ có quyền làm giàu urani cho mục đích dân sự.

Một thỏa hiệp khả thi là tạm thời đóng băng hoạt động làm giàu urani, sau đó nối lại ở mức rất thấp với những điều kiện nghiêm ngặt.

Người châu Âu nhấn mạnh rằng vai trò trung tâm của IAEA, bao gồm cả việc thẩm tra sâu và tiếp cận không hạn chế, là điều cần thiết. “Đàm phán với Iran cần sự tỉ mỉ và khéo léo: từng câu chữ đều mang sức nặng”, Gérard Araud, trưởng đoàn đàm phán của Pháp từ năm 2006 - 2009, cho biết. “Đó không phải là chuyện có thể vội vàng trong một sớm một chiều”.

Sóng gió mới: Iran đổi ý về việc mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz

VOV.VN - Dư luận đang hy vọng eo biển Hormuz sẽ khai thông hoàn toàn, làm dịu căng thẳng kinh tế thế giới. Nhưng Iran đã bất ngờ tuyên bố đóng cửa lại eo biển này một cách hoàn toàn.

Giảm nhẹ trừng phạt và giữ thể diện

Phương án kinh tế tập trung vào việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran.

Trong ngắn hạn, Iran muốn tiếp cận một số lượng giới hạn tài sản bị đóng băng ở nước ngoài. Việc giảm nhẹ lệnh trừng phạt ở mức độ rộng hơn sẽ diễn ra sau đó và cần sự đồng thuận của châu Âu, các nhà ngoại giao cho biết, vì các nhà lãnh đạo Iran coi thương mại với châu Âu là rất quan trọng trong dài hạn.

Các quan chức cho rằng Washington một lần nữa đang tách rời một thỏa thuận nguyên tắc khỏi các bước tiếp theo mang tính tỉ mỉ - một cách tiếp cận mà họ cho là có nguy cơ đã hiểu sai về văn hóa chính trị của Iran.

“Những cuộc đàm phán này không phải là một thỏa thuận bất động sản được giải quyết bằng cái bắt tay”, một nhà ngoại giao cấp cao trong khu vực (được Tehran thông báo) cho biết, đề cập lai lịch doanh nhân của các nhà đàm phán chính của Mỹ lần này là các ông Steve Witkoff và Jared Kushner. “Đàm phán liên quan sắp xếp, giảm nhẹ lệnh trừng phạt và các bước hạt nhân có đi có lại”.

Theo các nhà ngoại giao, chiến tranh đã khiến lập trường của Iran trở nên cứng rắn và cho thấy nước này có thể hấp thụ được áp lực ngay cả khi đang tìm kiếm cứu trợ tài chính.

Yêu cầu hàng đầu của Tehran là một sự đảm bảo không gây hấn sau khi bị Mỹ và Israel tập kích trong thời gian diễn ra các cuộc đàm phán trước đó.

Mỹ - Iran tích cực đàm phán ngầm với vai trò quan trọng của Pakistan

VOV.VN - Một thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran có thể còn ở xa, nhưng Pakistan đang tỏ rõ là bên trung gian đáng tin cậy duy nhất giữa Tehran và Washington. Nhiều dấu hiệu, Washington và Tehran đang tích cực đàm phán ngầm, hướng tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài.

Các đồng minh của Mỹ cũng bày tỏ lo ngại về lập trường ngày càng cứng rắn của Iran. Các quốc gia vùng Vịnh muốn Iran giải quyết vấn đề tên lửa đạn đạo và các hoạt động ủy nhiệm của họ, trong khi Israel đang thúc đẩy biện pháp hạn chế tối đa những khía cạnh đó của Iran.

Ngược lại, Iran coi khả năng tên lửa còn lại của mình là một yếu tố răn đe sống còn sau khi chiến tranh làm suy yếu lực lượng của họ.

Theo các nhà ngoại giao, việc đòi hỏi Iran từ bỏ hoàn toàn vũ khí sẽ là không thực tế nếu không có các đảm bảo an ninh rộng hơn.

Một quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Trump cho biết lằn ranh đỏ của Washington bao gồm chấm dứt làm giàu urani, tháo dỡ các cơ sở làm giàu lớn, thu hồi urani được làm giàu ở mức độ cao và chấp nhận một khuôn khổ giảm leo thang rộng hơn liên quan đến các đồng minh trong khu vực.

Các quan chức châu Âu thừa nhận họ đã tự đứng ngoài cuộc một phần bằng cách thúc đẩy việc tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc vào năm ngoái (2025) và chỉ định Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran là một tổ chức khủng bố. Nhưng họ nói rằng quyết định của họ không can thiệp vào cuộc xung đột Iran không hề bị Tehran bỏ qua.

“Đội ngũ chuyên gia của Mỹ đơn giản là không đủ”, một quan chức châu Âu cho biết, lưu ý rằng khoảng 200 nhà ngoại giao, chuyên gia tài chính và hạt nhân đã tham gia các cuộc đàm phán hạt nhân Iran năm 2015. “Chúng tôi đã làm việc về vấn đề này trong hai thập kỷ”.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết các quan chức từ Hội đồng An ninh quốc gia, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng Mỹ đã có mặt tại Islamabad (Pakistan) và vẫn tham gia những hoạt động liên quan đàm phán với Iran.

Xem thêm:

>> Phái đoàn Mỹ quay lại Pakistan để đàm phán với Iran

>> Mỹ - Iran trực tiếp đàm phán với sự có mặt của quan chức Pakistan