Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cam kết ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Trọng tâm của cam kết đó là số urani làm giàu ở mức cao mà Tehran đang nắm giữ - lượng vật liệu được cho là đủ để sản xuất ít nhất 10 quả bom hạt nhân nếu tiếp tục được tinh chế đến cấp độ vũ khí.

Phần lớn số urani này được cho là đang được cất giữ ở sâu dưới lòng đất, đến mức ngay cả các loại bom xuyên phá hầm ngầm mạnh nhất của Mỹ cũng có thể không đủ khả năng phá hủy. Trong khi đó, một chiến dịch quân sự nhằm thu giữ số vật liệu này sẽ tiềm ẩn rủi ro rất lớn, không chỉ về mặt quân sự mà còn liên quan đến chính urani. Nếu bị rò rỉ và tiếp xúc với độ ẩm, vật liệu này có thể trở nên cực kỳ độc hại.

Chính quyền Tổng thống Trump hiện đang tập trung vào giải pháp ngoại giao, tìm cách thuyết phục Iran bàn giao số urani làm giàu cao để đổi lấy các lợi ích kinh tế và việc nới lỏng trừng phạt.

Phát biểu trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ hôm 2/6, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh: “Iran bị trừng phạt vì sở hữu urani làm giàu cao và vì các hoạt động hạt nhân của nước này. Nếu Tehran đồng ý từ bỏ những yếu tố đó, họ sẽ được dỡ bỏ trừng phạt và tất nhiên là phải gắn liền với cam kết và sự tuân thủ của họ đối với các thỏa thuận đạt được”.

Theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), tính đến tháng 6/2025, Iran sở hữu khoảng 440kg urani được làm giàu tới mức 60%. Loại vật liệu này thường được lưu trữ trong các bình chứa có kích thước tương đương bình dưỡng khí lặn, cho phép chia nhỏ và cất giữ tại nhiều địa điểm khác nhau. Tuy nhiên, nếu không có các cuộc thanh sát đầy đủ của IAEA, gần như không thể xác định chính xác vị trí lưu trữ toàn bộ số vật liệu hạt nhân của Iran.

Dưới đây là những địa điểm mà các chuyên gia cho rằng có khả năng đang cất giữ urani làm giàu cao của Tehran, cũng như lý do khiến việc thu giữ số vật liệu này trở nên đặc biệt khó khăn.

Tổ hợp ngầm sâu dưới lòng đất tại Isfahan

Theo Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi, phần lớn lượng urani làm giàu của Iran nhiều khả năng đang được lưu giữ dưới lòng đất gần tổ hợp hạt nhân Isfahan. Với số vật liệu hiện có, Iran chỉ cần thêm vài tuần xử lý là có thể tạo ra urani ở cấp độ sử dụng cho vũ khí hạt nhân.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Do Thái tại Mỹ (JINSA), tổ hợp Isfahan được xây dựng sâu bên trong một ngọn núi và rất khó bị phá hủy, ngay cả bằng các loại bom xuyên phá.

Trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày hồi tháng 6/2025, nhiều lối vào đường hầm tại cơ sở Isfahan đã bị hư hại nặng. Ảnh vệ tinh cho thấy từng có nỗ lực dọn dẹp đống đổ nát tại một số cửa hầm. Tuy nhiên, đầu năm nay, trước khi cuộc xung đột mới nhất bùng phát vào tháng 2, Iran lại phủ đất lên các lối vào này, dường như nhằm tăng cường khả năng bảo vệ.

Các hình ảnh vệ tinh cũng cho thấy Tehran đã xây thêm các bờ chắn đất trong năm nay. Theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS), các công trình này có thể nhằm đối phó với nguy cơ bị tấn công trên bộ. Bà Sarah Burkhard, chuyên gia nghiên cứu cấp cao của ISIS, nhận định một số công trình mới gần cửa hầm có thể là nơi bố trí các khí tài quân sự phòng thủ.

Một số nhà phân tích cho rằng có một số dấu hiệu cho thấy Iran có thể đã vận chuyển urani làm giàu vào cơ sở Isfahan. Trước cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái, ảnh vệ tinh do Airbus chụp được cho thấy một xe tải chở hàng xuất hiện gần một trong những lối vào của tổ hợp. Hàng hóa trên xe có hình dạng tương tự các thùng chứa vật liệu hạt nhân.

Tuy nhiên, nhiều yếu tố vẫn chưa được làm rõ. Ông Joseph Rodgers, chuyên gia hạt nhân thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng chưa thể khẳng định số hàng hóa đó là urani hay chỉ là các hóa chất phục vụ quá trình luyện kim mà Iran muốn bảo vệ.

Natanz và khu vực núi Pickaxe

Theo ông Grossi, một phần nhỏ hơn trong kho urani làm giàu cao của Iran có thể đang được lưu giữ tại Natanz - cơ sở làm giàu urani lớn nhất của nước này. Natanz đã hứng chịu các đợt không kích của Mỹ và Israel vào tháng 6/2025, bị thiệt hại nghiêm trọng. Đến tháng 3 năm nay, địa điểm này tiếp tục bị tấn công trong cuộc xung đột mới nhất.

Theo ông Rodgers, một trong những mục tiêu của các cuộc không kích gần đây có thể là chôn vùi lượng urani được lưu trữ tại đây. Tuy nhiên, số phận của lượng vật liệu này hiện vẫn chưa được xác định.

Cách tổ hợp hạt nhân Natanz khoảng 1,6km là một cơ sở ngầm khác được gọi là núi Pickaxe. Các chuyên gia cho rằng công trình này đã được xây dựng từ năm 2020. Ảnh vệ tinh cho thấy Iran vẫn tiếp tục xây dựng tại khu vực này sau cuộc chiến năm 2025. Gần đây, nước này còn dựng thêm tường an ninh bao quanh khu vực và gia cố một số lối vào nhằm tăng khả năng chống chịu trước các cuộc tấn công trong tương lai.

Dưới đống đổ nát tại Fordo

Cơ sở hạt nhân ngầm Fordo được cho là gần như bị phá hủy sau khi Mỹ sử dụng 12 quả bom xuyên phá trong cuộc không kích hồi tháng 6/2025.

Trong những tuần gần đây, ảnh vệ tinh cho thấy Iran đã bố trí thêm các vật cản trên những tuyến đường dẫn đến các cửa hầm ngầm bị chôn lấp. Theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế, động thái này có thể nhằm làm chậm bất kỳ chiến dịch tấn công tiềm tàng nào trong tương lai.

Khả năng tồn tại các địa điểm bí mật khác

Các chuyên gia cho rằng không thể loại trừ khả năng Iran đang lưu trữ urani làm giàu tại một hoặc nhiều địa điểm bí mật khác ngoài Isfahan, Natanz và Fordo. Nếu điều này là sự thật, việc thu hồi hoặc xử lý toàn bộ kho urani của Iran sẽ càng trở nên khó khăn hơn nếu không có sự hợp tác từ phía chính quyền Tehran.

Ông Scott Roecker, Phó Chủ tịch Chương trình An ninh Vật liệu Hạt nhân thuộc Sáng kiến Đe dọa Hạt nhân (NTI), nhận định rằng nếu Iran lo ngại Mỹ, Israel hoặc cả hai có thể tìm cách thu giữ số vật liệu này bằng biện pháp quân sự, nước này nhiều khả năng sẽ phân tán kho dự trữ tới nhiều địa điểm khác nhau.

Ngoài khoảng 440 kg urani được làm giàu tới mức 60%, Iran còn nắm giữ lượng lớn urani ở các mức làm giàu thấp hơn. Theo đánh giá mới nhất của IAEA, tổng lượng urani làm giàu của Iran hiện vượt 9 tấn. Trong đó có khoảng 184kg urani được làm giàu tới mức 20% và hơn 6 tấn urani được làm giàu tới mức 5%. Dù cần thêm thời gian để nâng cấp các loại urani này lên cấp độ sử dụng cho vũ khí, Iran vẫn có khả năng thực hiện điều đó nếu tiếp tục duy trì các cơ sở làm giàu urani đang hoạt động.

Ông Trump: Mỹ và Iran sẽ cùng khai quật vật liệu hạt nhân được chôn giấu tại Iran

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, “tính đến thời điểm hiện tại”, Tehran đã đồng ý cho phép Mỹ vào Iran để khai quật các vật liệu hạt nhân được chôn giấu, phối hợp cùng các cơ quan chức năng Iran sau khi cuộc xung đột hiện nay kết thúc.