Động thái này diễn ra trong bối cảnh các tàu chiến cỡ lớn của Iran đã hứng chịu thiệt hại nặng nề sau các cuộc tấn công gần đây của Mỹ và Israel, theo báo cáo của tờ New York Times.

Iran khuấy động Hormuz bằng “tàu muỗi”

Các tàu chiến Iran bị hư hại hoặc bị đánh chìm hiện nằm rải rác tại các hải cảng dọc bờ biển Vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, một lực lượng hoạt động bí mật do Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vận hành vẫn duy trì mối đe dọa đáng kể đối với Mỹ. Hạm đội này gồm các tàu nhỏ, cơ động cao, được thiết kế cho chiến thuật đánh nhanh rút gọn và đóng vai trò nòng cốt trong chiến lược tác chiến bất đối xứng trên biển của Iran.

Các tàu này, cùng với tên lửa và máy bay không người lái được triển khai từ tàu hoặc từ những vị trí bí mật trên đất liền, đã gây gián đoạn hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz.

Iran từng tuyên bố sẽ đóng cửa tuyến hàng hải trọng yếu này cho đến khi đạt được lệnh ngừng bắn tại Lebanon. Sau khi Israel và Lebanon đạt được thỏa thuận ngừng bắn, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 17/4 cho biết, eo biển Hormuz sẽ được mở hoàn toàn đối với mọi tàu thương mại trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn giữa nước này với Mỹ cùng với lệnh ngừng bắn ở Lebanon. Tuy nhiên, một ngày sau đó, IRGC tuyên bố eo biển Hormuz đã “trở lại trạng thái trước đây” với sự kiểm soát chặt chẽ của lực lượng vũ trang Iran do Mỹ tiếp tục duy trì phong tỏa các cảng của Iran

Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hoạt động độc lập với hải quân chính quy Iran, theo đuổi học thuyết tác chiến du kích trên biển, lấy chiến lược tấn công bất đối xứng làm trọng tâm. Thay vì đối đầu trực diện trong các trận hải chiến quy ước, lực lượng này ưu tiên thực hiện các đòn tấn công bất ngờ bằng phương tiện nhỏ, khó bị phát hiện. Nhiều nhà phân tích nhận định, các máy bay không người lái được phóng từ hệ thống cơ động trên đất liền có thể là yếu tố đứng sau nhiều vụ tấn công trên biển. Theo đánh giá của các tổ chức hàng hải quốc tế, đã có ít nhất 20 tàu thuyền trở thành mục tiêu trong đợt xung đột này.

Tác chiến bất đối xứng

Dù chịu tổn thất đáng kể, Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn duy trì một hạm đội quy mô lớn, phân tán, có thể lên tới hàng trăm hoặc hàng nghìn phương tiện. Nhiều tàu trong số này được bố trí tại các căn cứ kiên cố và hệ thống cơ sở ngầm dọc bờ biển Iran, cho phép triển khai nhanh khi cần thiết.

Chiến lược này được hình thành từ những bài học rút ra trong chiến tranh Iran–Iraq và các cuộc đối đầu sau đó với Mỹ. Sau khi nhận thấy hạn chế trong việc đối đầu trực diện với hải quân Mỹ, Iran chuyển hướng sang học thuyết tác chiến chú trọng quấy rối và gây gián đoạn thay vì giao chiến quy ước. Hiện Hải quân IRGC được cho là có khoảng 50.000 binh sỹ, hoạt động trên nhiều khu vực tại Vịnh Ba Tư, trong đó cả các căn cứ đặt trên một số đảo.

Ban đầu, Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran chủ yếu sử dụng các tàu dân sự cải hoán, trang bị súng máy và rocket, nhưng sau đó đã từng bước nâng cấp năng lực chiến đấu. Lực lượng này hiện vận hành các tàu cao tốc chuyên dụng, tàu ngầm mini và phương tiện không người lái trên biển. Một số tàu được cho là có thể đạt tốc độ trên 100 hải lý/giờ, qua đó tăng khả năng cơ động, né tránh phát hiện và tiến hành các đòn tấn công chớp nhoáng.

Trong khi các tàu chiến Mỹ được trang bị hệ thống vũ khí hiện đại để đối phó các mối đe dọa này, tàu thương mại vẫn là mục tiêu dễ bị tổn thương. Các chuyên gia lưu ý, Iran chưa triển khai các đợt tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn trong thực chiến, song nguy cơ này vẫn hiện hữu, đặc biệt tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải hẹp nhưng có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng.

Vùng Vịnh tiếp tục trong trạng thái căng thẳng cao. Lực lượng hải quân Mỹ thực thi lệnh phong tỏa đối với hoạt động vận chuyển của Iran phần lớn duy trì khoảng cách, hoạt động từ Vịnh Oman và Biển Arab. Trong khi đó, Iran cảnh báo có thể mở rộng phạm vi hoạt động sang các tuyến hàng hải trọng yếu khác, trong đó có cả Biển Đỏ.

Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran có lịch sử đối đầu kéo dài với lực lượng Mỹ, với các vụ tiếp cận tốc độ cao nhằm vào tàu chiến Mỹ và sự kiện bắt giữ thủy thủ Mỹ năm 2016. Trong bối cảnh Iran bổ sung năng lực tác chiến bằng máy bay không người lái, nhiều nhà phân tích cho rằng mức độ rủi ro đã gia tăng, khi các hệ thống chi phí thấp có thể gây thiệt hại đáng kể cho những mục tiêu có giá trị cao.

Chiến dịch đầy rủi ro của Mỹ ở eo biển Hormuz

VOV.VN - Quân đội Mỹ đã phát động một chiến dịch được đánh giá là đầy rủi ro nhằm khôi phục hành lang an toàn qua eo biển Hormuz.