Iran đưa “lão tướng” trở lại, chiến lược quân sự thay đổi ra sao?

Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei vừa bổ nhiệm 6 chỉ huy cấp cao vào các vị trí then chốt trong Bộ Tổng tham mưu, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và lực lượng an ninh nội địa Basij. Theo các nhà phân tích, động thái này nhằm củng cố bộ máy an ninh thời chiến bằng những nhân vật đã có nhiều kinh nghiệm thực chiến.

Các quyết định nhân sự được đưa ra chỉ một ngày sau khi cựu Tổng tư lệnh IRGC Mohsen Rezaei được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC), đồng thời trở thành đại diện của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei tại cơ quan hoạch định chính sách an ninh và đối ngoại quan trọng này.

Ông Ali Vaez, Phó Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định các quyết định trên vừa nhằm củng cố quyền lực của ông Mojtaba Khamenei, vừa khắc phục những điểm yếu bộc lộ sau hai cuộc chiến gần đây.

“Lãnh tụ Tối cao đang đưa những cựu binh được tin cậy vào các vị trí chủ chốt, đồng thời tái cấu trúc hệ thống chỉ huy để Iran có thể phản ứng nhanh và thống nhất hơn trước cuộc khủng hoảng tiếp theo”, ông Vaez nói với Al Jazeera.

Loạt chỉ huy kỳ cựu trở lại các vị trí chủ chốt

Chuẩn tướng Ahmad Vahidi được xác nhận giữ chức Tổng tư lệnh IRGC hôm 10/8, đồng thời được thăng hàm Thiếu tướng. Ông Vahidi chính thức kế nhiệm ông Mohammad Pakpour, người thiệt mạng khi Mỹ và Israel tiến hành cuộc tấn công nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2. Tướng Mostafa Izadi được bổ nhiệm làm Phó Tổng tư lệnh IRGC.

Thiếu tướng Ali Abdollahi được bổ nhiệm làm Tổng Tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran, với Chuẩn tướng Kioumars Heydari làm cấp phó. Chuẩn đô đốc Ali Ozmaei được giao chỉ huy Hải quân IRGC, trong khi ông Hossein Taeb trở thành người đứng đầu Basij - lực lượng bán quân sự phụ trách an ninh nội địa và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Lãnh tụ Tối cao.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết cả 6 chỉ huy đều đã chứng minh được kinh nghiệm trong “hai cuộc chiến gần đây”.

Việc lựa chọn các nhân vật này đáng chú ý bởi phần lớn họ thuộc thế hệ đầu tiên của IRGC, lực lượng được thành lập sau Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979. Ông Vahidi là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ này.

Gia nhập IRGC từ những ngày đầu, ông Vahidi thăng tiến trong thập niên 1980 và từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong lĩnh vực tình báo và quân sự. Theo truyền thông nhà nước Iran, ông đứng đầu Lực lượng Quds - đơn vị đặc nhiệm của IRGC hoạt động bên ngoài lãnh thổ Iran - từ năm 1988 đến 1997.

Năm 1998, quyền chỉ huy Lực lượng Quds được chuyển giao cho tướng Qassem Soleimani. Ông Soleimani giữ vị trí này cho đến khi bị hạ sát trong một cuộc không kích của Mỹ tại Baghdad, Iraq, năm 2020.

Ông Vahidi được giao trọng trách chỉ huy lực lượng quân sự chủ chốt của Iran trong điều kiện nước này phải đối mặt với nguy cơ một cuộc chiến toàn diện.

Theo ông Muhanad Seloom, Phó Giáo sư nghiên cứu an ninh tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha, các quyết định nhân sự mới gần như tập trung vào thế hệ sáng lập IRGC. Ông Vahidi được lựa chọn không chỉ nhờ kinh nghiệm mà còn bởi lòng trung thành đã được chứng minh với Lãnh tụ Tối cao, cùng bề dày hoạt động trong lĩnh vực tình báo và an ninh nội bộ.

“Đây không phải là sự thay đổi thế hệ, mà là quá trình củng cố lực lượng nòng cốt đáng tin cậy, trong đó sự thống nhất của chế độ được đặt cao hơn đổi mới quân sự”, ông Seloom nhận định.

Điều chỉnh cách tiếp cận về răn đe

Ngay sau khi được bổ nhiệm, ông Vahidi nhận chỉ thị từ Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei phải tăng cường khả năng răn đe và mức độ sẵn sàng cho “các hoạt động tấn công mạnh mẽ”, cho thấy Iran muốn thể hiện lập trường quân sự chủ động và cứng rắn hơn.

Nhà đàm phán hàng đầu của Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết ông Vahidi đã chỉ huy IRGC trong cuộc chiến gần đây. Theo truyền thông nhà nước, ông Ghalibaf nhấn mạnh lực lượng này cần tiếp tục đường hướng hiện nay, dựa trên “sự chỉ đạo của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei”.

Theo chuyên gia Vaez, ông Vahidi có nhiều kinh nghiệm trong các bộ phận chiến lược, tình báo và tác chiến phi đối xứng của IRGC.

“Việc đưa ông lên vị trí Tổng tư lệnh IRGC cho thấy Tehran đang ưu tiên khả năng tồn tại và răn đe, nhằm bảo đảm rằng nếu một lần nữa bị tấn công, Iran có thể đáp trả nhanh hơn, mạnh hơn và phối hợp chặt chẽ hơn”, ông Vaez nói.

Nghiên cứu viên cấp cao không thường trú Sina Toossi, thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế có trụ sở ở Mỹ, đặc biệt chú ý tới ngôn ngữ được sử dụng trong quyết định bổ nhiệm ông Vahidi.

Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei kêu gọi “răn đe tối đa”, nhưng đồng thời chỉ thị rõ ràng cho IRGC duy trì trạng thái sẵn sàng cho “các hoạt động tấn công mạnh mẽ nhằm vào đối phương”. Ông Toossi cho rằng cách diễn đạt này rất đáng chú ý bởi đây là một trong những tuyên bố rõ ràng nhất về việc coi năng lực tấn công là một phần nhiệm vụ của IRGC.

Theo ông Toossi, điều đó cho thấy Iran đang điều chỉnh cách tiếp cận về răn đe. Răn đe không còn chỉ dựa trên khả năng trả đũa mà ngày càng nhấn mạnh khả năng giành thế chủ động và khiến đối phương phải trả giá.

Iran chuẩn bị cho một cuộc đối đầu kéo dài?

Loạt quyết định nhân sự mới dường như phản ánh nỗ lực thể chế hóa những bài học rút ra từ chiến tranh và chuẩn bị cho một cuộc đối đầu kéo dài, thay vì nhanh chóng đưa đất nước ra khỏi trạng thái thời chiến.

Ông Mojtaba Khamenei, người kế nhiệm cha mình là Đại giáo chủ Ali Khamenei sau khi ông này thiệt mạng hồi tháng 3, đang từng bước xây dựng cấu trúc quyền lực riêng cho bộ máy thời chiến của Iran.

“Đối ngoại vẫn là một phần trong chiến lược đó, nhưng những quyết định bổ nhiệm này cho thấy ngoại giao được tiến hành với nhận thức rằng xung đột có thể tiếp diễn, chứ không phải vì Tehran tin rằng chiến tranh thực sự đã kết thúc”, ông Toossi nhận định.

Việc bổ nhiệm tướng Rezaei làm người đứng đầu bộ máy an ninh cũng cho thấy cán cân quyền lực bên trong Iran đang thay đổi. Ông được lựa chọn để thay thế ông Mohammad Bagher Zolghadr, người từng giữ chức Thư ký SNSC và được cho là có quan hệ gần gũi với Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran Ghalibaf.

Ở vị trí mới, ông Rezaei có thể đóng vai trò dẫn dắt giai đoạn đàm phán tiếp theo với Mỹ. Điều này có thể làm cán cân giữa giới dân sự và quân sự nghiêng hơn về phía “phe kháng chiến”, đồng thời đưa tiến trình đàm phán vào khuôn khổ định hướng của Lãnh tụ Tối cao.

“Thay đổi thực sự nằm ở chính trị: Ai kiểm soát chiến lược quan trọng hơn việc chiến lược đó là gì”, ông Seloom nói.

Tuy nhiên, việc Iran thể hiện quan điểm cứng rắn và nhấn mạnh năng lực tấn công không đồng nghĩa Tehran chắc chắn sẽ tiến hành thêm các hoạt động quân sự quy mô lớn. Chỉ thị dành cho ông Vahidi về “răn đe tối đa” và sẵn sàng cho các hoạt động tấn công mạnh mẽ phần lớn mang tính tuyên bố, nhằm tạo thêm đòn bẩy cho Iran trong đàm phán.

“Nếu vẫn còn những lựa chọn tấn công thực sự, chúng chủ yếu sẽ dựa trên chiến thuật phi đối xứng”, ông Seloom nhận định. Ông Seloom cho rằng cách Iran thể hiện sức mạnh hiện nay có thể được mô tả là “cứng rắn trong lời nói nhưng được thiết kế cho một cuộc chiến tiêu hao”.

Chân dung tân Tổng Tham mưu trưởng các Lực lượng vũ trang Iran Ali Abdollahi

VOV.VN - Lãnh đạo Iran đã bổ nhiệm Thiếu tướng Ali Abdollahi, một sĩ quan kỳ cựu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), làm Tổng Tham mưu trưởng các Lực lượng vũ trang Iran.