Lỗ hổng khiến phòng không Ukraine đuối sức trước mưa tên lửa Nga

Lỗ hổng của phòng không Ukraine

Khi Nga phóng tên lửa đạn đạo vào Ukraine, các hệ thống phòng không chỉ có vài phút, thậm chí vài giây, để phát hiện và đánh chặn mối đe dọa này.

Khoảng thời gian phản ứng rất ngắn khiến Kiev và nhiều thành phố khác của Ukraine đối mặt với nguy cơ cao trước các đòn tấn công bằng tên lửa có tốc độ lớn và quỹ đạo lao xuống gần như thẳng đứng. Ukraine cho rằng chỉ các tổ hợp Patriot do Mỹ sản xuất mới có khả năng đánh chặn hiệu quả những mục tiêu này. Tuy nhiên, Kiev cũng nhiều lần cảnh báo rằng số lượng tổ hợp Patriot và tên lửa đánh chặn trong biên chế vẫn còn hạn chế.

Khác với tên lửa hành trình - hoạt động tương tự máy bay không người lái và bay theo quỹ đạo tương đối thấp - tên lửa đạn đạo được phóng lên cao rồi lao xuống mục tiêu với tốc độ gấp nhiều lần tốc độ âm thanh.

Đặc tính này làm giảm đáng kể thời gian phát hiện và đánh chặn. Những đợt tập kích gần đây cho thấy mức độ nguy hiểm của loại vũ khí này. Trong vụ tấn công mới nhất của Nga vào thủ đô Kiev, có nhiều mục tiêu bị đánh trúng trong đó có một nhà máy bia, một nhà kho và trung tâm phân loại thư tín. Tổng thống Zelensky cho biết ít nhất 17 người đã thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương trong vụ tấn công.

Theo ông Thomas Withington, chuyên gia tác chiến điện tử thuộc Viện Các quân chủng Thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI), khi đầu đạn lao về phía mục tiêu, quỹ đạo của nó rất dốc và tốc độ cực lớn, khiến việc đánh chặn trở nên đặc biệt khó khăn. Ông ví điều này giống như việc cố gắng bắt một quả bóng được ném với tốc độ quá cao.

Tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M phóng từ mặt đất hiện là một trong những vũ khí chủ lực của Nga. Ngoài ra còn có tên lửa Kinzhal phóng từ máy bay. Nga cũng từng sử dụng các tên lửa phòng không S-300 và S-400 để tấn công mục tiêu mặt đất. Trong khi đó, Zircon về mặt kỹ thuật là tên lửa hành trình chống hạm siêu vượt âm, nhưng tốc độ rất cao của nó cũng tạo ra những thách thức tương tự đối với các hệ thống phòng không.

Dưới đây là những thách thức chính trong nỗ lực phòng thủ của Ukraine trước các loại vũ khí tấn công tốc độ cao của Nga.

Các tổ hợp Patriot hiện đại được viện trợ cho Ukraine được thiết kế để đối phó với tên lửa đạn đạo và các mục tiêu tốc độ cao. Khác với phương thức đánh chặn bằng đầu nổ cận đích, tên lửa PAC-3 sử dụng cơ chế “va chạm tiêu diệt” (hit-to-kill), tức đánh trúng trực tiếp tên lửa đối phương đang bay tới.

Để thực hiện điều này, hệ thống phải liên tục theo dõi mục tiêu, tính toán quỹ đạo và triển khai tên lửa đánh chặn trong khoảng thời gian rất ngắn. Theo người phát ngôn Không quân Ukraine Yurii Ihnat, Patriot hiện là hệ thống duy nhất trong biên chế Ukraine có khả năng đánh chặn các loại tên lửa như Iskander-M, S-400 và Zircon.

Mỹ và các đồng minh còn sở hữu những hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo khác như THAAD hay hệ thống Aegis trên tàu chiến, song các hệ thống này chưa được chuyển giao cho Ukraine.

Tuy nhiên, Patriot cũng không thể bảo đảm khả năng bảo vệ tuyệt đối. Khi một khẩu đội không được triển khai đúng vị trí, tạm thời vắng mặt hoặc thiếu tên lửa đánh chặn, phần lớn các hệ thống phòng không khác của Ukraine khó có thể thay thế vai trò của nó.

Ukraine hiện không có đủ số lượng khẩu đội Patriot để bảo vệ toàn bộ các thành phố lớn. Trong khi đó, Nga thường kết hợp sử dụng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và các mục tiêu nghi binh trong cùng một đợt tập kích, buộc lực lượng phòng không đối phương phải ứng phó đồng thời nhiều mối đe dọa và cân nhắc kỹ việc sử dụng số lượng tên lửa đánh chặn hạn chế.

Vô hiệu hóa bệ phóng trước khi tên lửa khai hỏa

Tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn càng trở nên đáng chú ý khi các cuộc xung đột tại Trung Đông làm gia tăng nhu cầu đối với các hệ thống Patriot và THAAD. Một số quan chức cấp cao của Mỹ cảnh báo, số lượng tên lửa Patriot trong kho dự trữ của Mỹ đã giảm đáng kể so với trước khi xung đột Mỹ - Israel và Iran leo thang, dù Lầu Năm Góc khẳng định năng lực dự trữ vẫn ở mức bảo đảm.

Năng lực sản xuất hiện nay chưa thể nhanh chóng bù đắp nhu cầu ngày càng tăng. Lockheed Martin cho biết đã bàn giao hơn 600 tên lửa PAC-3 MSE trong năm 2025 và đặt mục tiêu nâng sản lượng lên khoảng 2.000 quả mỗi năm vào cuối thập niên này. NATO cũng cho biết cơ sở sản xuất tên lửa Patriot đầu tiên tại châu Âu dự kiến đi vào hoạt động tại Đức trong thời gian tới.

Trong khi đó, các tín hiệu chính trị từ Washington vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Tại hội nghị thượng đỉnh NATO hồi tháng 7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington có thể cho phép Ukraine sản xuất tên lửa Patriot. Tuy nhiên, vài tuần sau, ông cho biết chưa đưa ra quyết định cuối cùng.

Các chuyên gia nhận định rằng ngay cả khi được cấp phép, việc nỗ lực của Ukraine nhằm xây dựng năng lực sản xuất Patriot cũng sẽ mất nhiều năm.

Bên cạnh việc tăng cường năng lực phòng không, Ukraine cũng theo đuổi chiến lược tấn công các bệ phóng và cơ sở hạ tầng liên quan của Nga trước khi tên lửa được phóng đi, hay còn được ví là nhắm vào “cung thủ” thay vì “mũi tên”.

Một số nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Zelensky đã đề nghị Tổng thống Trump hỗ trợ thuyết phục tỷ phú Elon Musk cho phép Ukraine sử dụng mạng liên lạc Starlink để hỗ trợ xác định mục tiêu sâu trong lãnh thổ Nga.

Nếu tiếp cận được năng lực đó, Ukraine có thể tăng cường sử dụng UAV để truy tìm các bệ phóng tên lửa và cơ sở hạ tầng liên quan, qua đó giảm áp lực cho các khẩu đội Patriot. Tuy nhiên, thông tin này hiện chưa được Nhà Trắng, chính quyền Ukraine hoặc Space X xác nhận công khai.

Xe tăng Nga T-80BVM mang “giáp 360 độ” đối phó UAV

VOV.VN - Hình ảnh xuất hiện trên mạng xã hội ngày 3/8 cho thấy xe tăng chiến đấu chủ lực T-80BVM của Nga tích hợp các biện pháp bảo vệ chống máy bay không người lái (UAV).