Theo thông báo, các tàu thuyền đến hoặc đi vẫn được phép di chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược mà Iran đã hạn chế lưu thông nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Diễn biến này xảy ra sau khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Pakistan không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột bùng phát từ ngày 28/2.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng các cuộc đàm phán trực tiếp cuối tuần qua tại Pakistan đã thất bại do Iran “không sẵn sàng từ bỏ tham vọng hạt nhân”. Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Mỹ đưa ra “những yêu cầu quá đáng và bất hợp pháp”.

Ông Trump nói gì về lệnh phong tỏa?

Trong thông báo đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ bắt đầu “phong tỏa các con tàu cố gắng vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”. Ông cũng cho biết Hải quân Mỹ được chỉ thị “theo dõi và chặn bắt” các tàu đi qua vùng biển quốc tế mà Washington cho rằng có liên quan đến Iran.

Ông Trump cảnh báo rằng các tàu bị cáo buộc trả phí “bất hợp pháp” cho Iran sẽ không được đảm bảo an toàn hàng hải. Đồng thời, ông cho biết Mỹ sẽ tiến hành rà phá hủy thủy lôi mà ông cáo buộc Iran đã triển khai trong khu vực.

“Bất kỳ người Iran nào tấn công chúng ta hoặc tàu thuyền hòa bình sẽ bị tiêu diệt”, ông nhấn mạnh.

Tổng thống Trump cho biết thêm, Mỹ có thể đạt được thỏa thuận về tự do hàng hải, nhưng cáo buộc Iran đang cản trở tiến trình này. Trong một bài đăng khác, ông cho rằng Tehran “đã hứa mở eo biển Hormuz nhưng không thực hiện”.

Lệnh phong tỏa sẽ được thực hiện như thế nào?

Theo Sổ tay luật tác chiến hải quân của Hải quân Mỹ (2022), lệnh phong tỏa được định nghĩa là một hoạt động quân sự nhằm ngăn chặn tàu thuyền và máy bay của mọi quốc gia - trong đó có cả những quốc gia trung lập - ra vào các khu vực thuộc quyền kiểm soát của một quốc gia đối đầu với Mỹ.

Ban đầu, ông Trump tuyên bố chiến dịch sẽ được triển khai “ngay lập tức”. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông thừa nhận quá trình này “cần thêm thời gian” và sẽ sớm có hiệu lực, đồng thời mô tả đây là chính sách “toàn diện”.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó cho biết chiến dịch sẽ bắt đầu lúc 10:00 EDT ngày 13/4, áp dụng đối với tàu thuyền ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran, trong đó có toàn bộ cảng ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. CENTCOM cũng khẳng định lực lượng Mỹ sẽ không cản trở các tuyến hàng hải quốc tế không liên quan đến Iran và các hướng dẫn chi tiết sẽ được gửi tới ngành vận tải biển trước khi chiến dịch bắt đầu.

Phản ứng quốc tế và tranh cãi pháp lý

Ông Trump cho biết một số quốc gia khác sẽ tham gia hỗ trợ chiến dịch phong tỏa, song không nêu cụ thể. Theo BBC, Anh sẽ không tham gia hoạt động này, dù trước đó từng bày tỏ ủng hộ tự do hàng hải.

Tổng thống Mỹ cũng nói NATO đã đề nghị hỗ trợ đảm bảo an toàn trong khu vực, đồng thời cho rằng eo biển Hormuz sẽ sớm được mở lại cho tự do hàng hải.

Theo ông Trump, Mỹ sẽ triển khai tàu quét thủy lôi, trong khi Anh và một số đồng minh NATO cũng được cho là sẽ tham gia hoạt động tương tự. Tuy nhiên, chính phủ Anh khẳng định chỉ ủng hộ tự do hàng hải và đang phối hợp với các đối tác để bảo vệ tuyến vận tải quốc tế.

Một số chuyên gia pháp lý tại Mỹ cảnh báo, hành động phong tỏa eo biển Hormuz, nếu được thực hiện, có thể vi phạm luật hàng hải quốc tế. Một số ý kiến khác đặt câu hỏi liệu chiến dịch này có xung đột với thỏa thuận ngừng bắn hiện hành hay không.

Tại sao Mỹ lại phong tỏa eo biển Hormuz?

Vị trí chiến lược của eo biển Hormuz từ lâu đã cho phép Iran sử dụng nơi đây như một đòn bẩy trong xung đột, bằng cách kiểm soát có chọn lọc các tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải hẹp này và qua đó tác động mạnh đến giá dầu toàn cầu. Tehran cũng được cho là đã thu các khoản phí lớn từ một số tàu thuyền khi đi qua khu vực này.

Theo giới phân tích, việc phong tỏa eo biển có thể giúp Mỹ cắt đứt một nguồn thu quan trọng của Iran, nhưng có thể đẩy giá dầu và khí đốt tăng cao hơn nữa trên thị trường quốc tế.

Tổng thống Donald Trump cho biết với Mỹ “sẽ không để Iran kiếm tiền bằng cách bán dầu cho những bên họ lựa chọn và từ chối những bên khác”. Một số nhà phân tích nhận định tuyên bố của ông Trump nhằm gia tăng sức ép để buộc Iran quay lại bàn đàm phán theo điều kiện của Washington.

Trên chương trình Face the Nation của CBS, Hạ nghị sĩ Cộng hòa Mike Turner (bang Ohio) cho rằng lời cảnh báo phong tỏa là một công cụ gây áp lực nhằm thúc đẩy giải pháp tại Hormuz, đồng thời kêu gọi các đồng minh cùng tham gia đàm phán để giải quyết vấn đề.

Ngược lại, Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Warner (bang Virginia), thành viên cấp cao Ủy ban Tình báo Thượng viện lưu ý, quyết định này sẽ khó khiến Iran phải nhượng bộ.

Tác động sẽ như thế nào?

Theo chuyên gia vận tải biển Lars Jensen trong ngắn hạn, mối đe dọa phong tỏa của Mỹ chỉ ảnh hưởng đến một số lượng hạn chế tàu thuyền còn hoạt động qua khu vực.

Ông Jensen cho rằng: “Nếu Mỹ thực sự thực hiện điều này, tác động trực tiếp lên lưu lượng hàng hải là không lớn xét trên tổng thể”. Ông nhận định tuyên bố của Mỹ về việc chặn các tàu trả phí cho Iran sẽ khó tạo thêm ảnh hưởng đáng kể, do các doanh nghiệp vận tải đã phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt từ trước.

Chuyên gia Lars Jensen cho biết, phần lớn các hãng tàu có thể tiếp tục chờ đợi diễn biến tiếp theo, đặc biệt là khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Mỹ và Iran trước khi nối lại hoạt động bình thường.

Đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ: Nguy cơ phong tỏa Hormuz và đối đầu leo thang

VOV.VN - Các cuộc đàm phán “quyết định” giữa Mỹ và Iran đã nhanh chóng đổ vỡ sau chưa đầy 24 giờ, phơi bày những bất đồng sâu sắc về chương trình hạt nhân và kiểm soát eo biển Hormuz. Khi Washington giữ lập trường cứng rắn và Tehran không nhượng bộ, nguy cơ căng thẳng leo thang đang trở thành kịch bản hiện hữu.