Các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra vào cuối tuần này nhằm chấm dứt xung đột với Iran được đánh giá là một trong những tiến trình căng thẳng nhất, không chỉ trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump mà còn trong lịch sử chính trị Mỹ những năm gần đây.

Tuy nhiên, một trở ngại lớn sớm xuất hiện khi cả khi Washington và Tehran dường như chưa đạt được sự thống nhất rõ ràng về các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn.

Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần được công bố ngày 7/4, chỉ vài giờ trước thời hạn 20h (giờ miền Đông) do cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra, yêu cầu Iran đạt được thỏa thuận nếu không sẽ đối mặt với các hậu quả quân sự nghiêm trọng.

Diễn biến sau đó cho thấy những dấu hiệu thiếu chắc chắn của thỏa thuận. Chỉ trong hai ngày đầu, tình hình không những không ổn định mà còn phát sinh nhiều vấn đề: hoạt động qua eo biển Hormuz vẫn chưa được khai thông hoàn toàn, trong khi các vụ tấn công tại khu vực vẫn tiếp diễn.

Đáng chú ý, hai bên cũng xuất hiện những bất đồng đáng kể liên quan đến nội dung và cách hiểu các điều khoản đã công bố. Điều này làm dấy lên nghi ngại về triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình dài hạn trong các cuộc đàm phán sắp tới.

Tình hình Lebanon

Một trong những yếu tố lớn nhất đang đe dọa thỏa thuận ngừng bắn không nằm trực tiếp ở Iran, mà xuất phát từ diễn biến tại Lebanon, nơi Israel đã tiến hành các cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào lực lượng Hezbollah – đồng minh của Tehran – trong ngày 8/4.

Iran cho rằng động thái này vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, trong khi Mỹ và Israel khẳng định Lebanon không nằm trong phạm vi thỏa thuận. Tranh cãi này nhanh chóng trở thành điểm nóng, làm lộ rõ những khác biệt trong cách hiểu giữa các bên.

Khi công bố thỏa thuận ngừng bắn hôm 7/4, Thủ tướng Shehbaz Sharif của Pakistan, nước đóng vai trò trung gian hòa giải, tuyên bố rõ rằng lệnh ngừng bắn có hiệu lực “ở khắp mọi nơi, trong đó có cả Lebanon”. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, Israel đã nối lại các hoạt động quân sự tại Lebanon và bác bỏ việc khu vực này cũng nằm trong thỏa thuận.

Về phía Washington, Tổng thống Donald Trump khẳng định Lebanon không nằm trong thỏa thuận, cho rằng xung đột với Hezbollah là “một vấn đề riêng biệt”. Quan điểm này cũng được Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nhắc lại trong cuộc họp báo cùng ngày.

Ngược lại, Tehran tiếp tục giữ lập trường rằng Lebanon là một phần của thỏa thuận. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian lên án các cuộc tấn công của Israel và cảnh báo đây là dấu hiệu cho thấy sự thiếu thiện chí trong việc tuân thủ các cam kết.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã cố gắng hạ nhiệt căng thẳng khi mô tả tranh cãi này là “một sự hiểu lầm chính đáng”. Tuy nhiên, tình hình trở nên phức tạp hơn khi Pakistan lại công khai ủng hộ quan điểm của Iran. Bộ Ngoại giao Pakistan tiếp tục khẳng định các diễn biến tại Lebanon là “vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn”.

Các nguồn tin cho biết chính quyền Mỹ đã trao đổi chặt chẽ với Pakistan trong quá trình xây dựng thỏa thuận, thậm chí có những suy đoán rằng nội dung tuyên bố ban đầu của ông Sharif có liên quan đến phía Washington. Dù vậy, Nhà Trắng đã bác bỏ việc tham gia soạn thảo.

Hiện có hai khả năng được đặt ra: hoặc Lebanon ban đầu thực sự được tính trong thỏa thuận nhưng sau đó bị loại bỏ do lập trường của Israel, hoặc đây đơn thuần là sự thiếu nhất quán trong quá trình truyền đạt và diễn giải.

Một diễn biến đáng chú ý khác là cuộc điện đàm giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Benjamin Netanyahu, trong đó nhà lãnh đạo Mỹ được cho là đã đề nghị Israel giảm cường độ tấn công tại Lebanon và tham gia các cuộc đàm phán liên quan đến việc giải giáp Hezbollah. Những bất đồng hiện tại được đánh giá có thể ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng duy trì lệnh ngừng bắn và tiến tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài trong khu vực.

Eo biển Hormuz

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của thỏa thuận ngừng bắn là việc Iran dường như đạt được điều mà trước đây chưa từng có trong xung đột: quyền kiểm soát eo biển Hormuz, ít nhất là trong ngắn hạn.

Theo các phân tích, đây là yếu tố mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng. Eo biển Hormuz từ lâu được xem là “yết hầu” của thị trường năng lượng toàn cầu, và việc Tehran kiểm soát hoặc gây gián đoạn tuyến hàng hải này đã cho thấy mức độ ảnh hưởng lớn của nước này đối với kinh tế thế giới.

Trong tuyên bố đưa ra tối 8/4, Iran cho biết hoạt động đi lại qua eo biển “có thể được thực hiện thông qua sự phối hợp với lực lượng vũ trang Iran, đồng thời tính đến các hạn chế kỹ thuật”. Điều này hàm ý Tehran sẽ đóng vai trò trực tiếp trong việc điều phối lưu thông hàng hải.

Tổng thống Donald Trump dường như cũng không phản đối cách tiếp cận này. Ông đã chia sẻ lại tuyên bố của Iran trên mạng xã hội nhưng nhấn mạnh yêu cầu eo biển phải được “mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn”, mà không đề cập việc Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát.

Đáng chú ý, trong một cuộc phỏng vấn sau đó, ông Trump còn đề cập khả năng hình thành một “liên doanh” giữa Mỹ và Iran để thu phí các tàu thuyền đi qua eo biển – một ý tưởng cho thấy cách tiếp cận linh hoạt hơn trong vấn đề kiểm soát tuyến hàng hải này.

Tuy nhiên, lập trường của Washington nhanh chóng có dấu hiệu điều chỉnh. Đến chiều 8/4, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán sẽ chỉ tiếp tục nếu eo biển Hormuz được mở hoàn toàn, không có bất kỳ hạn chế hay sự trì hoãn nào, đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng tuyến đường này vẫn đang bị tắc nghẽn.

Kế hoạch 10 điểm

Trong tuyên bố hôm 7/4, Tổng thống Donald Trump cho biết ông đã nhận được “một đề xuất 10 điểm từ Iran”, đồng thời mô tả đây là “cơ sở khả thi để đàm phán”. Tuy nhiên, ngay sau đó, phía Iran công bố một danh sách 10 điểm với nhiều nội dung được cho là mang tính yêu cầu cao, khiến dư luận hoài nghi về khả năng Washington có thể chấp nhận.

Đến chiều 8/4, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nêu rõ, Tổng thống Trump thực chất đang đề cập đến một phiên bản đề xuất khác, được cho là “hợp lý hơn” và đã được điều chỉnh theo hướng cô đọng, thực tế hơn.

Theo bà Leavitt, "Iran đã đưa ra một kế hoạch hoàn toàn khác biệt và phù hợp hơn cho tổng thống và đội ngũ của ông. Phiên bản sửa đổi này được xem là nền tảng khả thi để đàm phán, đồng thời có thể tương thích với đề xuất 15 điểm từ phía Mỹ".

Dù vậy, Nhà Trắng vẫn chưa công bố chi tiết nội dung của bản đề xuất được cho là “cập nhật” này, làm gia tăng sự mơ hồ xung quanh tiến trình đàm phán.

Trong khi đó, Tehran tiếp tục khẳng định rằng chính bản kế hoạch 10 điểm mà họ công khai mới là nội dung mà phía Mỹ đang đề cập. Các quan chức Iran đồng thời cho rằng, những diễn biến gần đây, trong đó có các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon và lập trường của Washington về việc không cho phép Iran làm giàu uranium, đã vi phạm chính “cơ sở đàm phán” này.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố “cơ sở khả thi để đàm phán” đã bị phá vỡ một cách công khai, thậm chí trước khi các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu.

Những khác biệt sâu sắc trong cách hiểu và diễn giải nội dung “kế hoạch 10 điểm” cho thấy tiến trình đàm phán giữa các bên vẫn đối mặt với nhiều bất định, đặt dấu hỏi lớn về khả năng đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột trong thời gian tới.

Iran đưa ra “cơ sở khả thi”, Mỹ xúc tiến đàm phán chấm dứt xung đột

VOV.VN - Tổng thống Donald Trump hôm 7/4 cho biết, Iran đã đưa ra “một cơ sở khả thi để đàm phán”.