Nga hồi sinh “cựu binh” Pechora-2M giữa thời đại chiến tranh UAV

Pechora-2M không phải là một hệ thống phòng không mới. Đây là phiên bản hiện đại hóa sâu của S-125, tổ hợp tên lửa đất đối không do Liên Xô phát triển từ giữa thế kỷ XX.

Tuy nhiên, S-125 lại gắn với một trong những sự kiện nổi tiếng nhất trong lịch sử tác chiến trên không. Ngày 27/3/1999, một máy bay tàng hình F-117 Nighthawk của Không quân Mỹ bị bắn hạ trên bầu trời Serbia trong chiến dịch không kích của NATO. Không quân Mỹ xác nhận chiếc F-117 bị một tên lửa SA-3 Goa, định danh của NATO dành cho Pechora S-125, đánh trúng. Gần ba thập kỷ sau, một dòng khung gầm được phát triển cho phiên bản hiện đại hóa Pechora-2M lại xuất hiện trong một hợp đồng mới của Nga.

Khung gầm Belarus hé lộ điều gì về Pechora-2M?

Theo trang Militarnyi, Nhà máy Máy kéo bánh lốp Minsk (MZKT) đã ký hợp đồng với Công ty cổ phần Oboronitelnye Sistemi có trụ sở tại Moscow để cung cấp 30 khung gầm bánh lốp chuyên dụng. Hợp đồng gồm 20 khung gầm MZKT-8021-021, 5 khung gầm MZKT-8022-021 và 5 khung gầm MZKT-80211-021, với thời hạn bàn giao kéo dài đến năm 2029.

Điểm đáng chú ý nằm ở chính các loại khung gầm này. Dòng MZKT-8021/8022 được phát triển lắp đặt các thành phần của hệ thống Pechora-2M. Các nguồn công khai cũng cho thấy những khung gầm này có thể được sử dụng cho bệ phóng, trạm radar hoặc các thành phần chỉ huy của tổ hợp phòng không.

Hợp đồng mới này là dấu hiệu cho thấy sự quan tâm trở lại đối với nền tảng Pechora-2M, nhiều khả năng được đưa ra là Nga muốn tăng cường năng lực phòng không trước mối đe dọa ngày càng lớn từ UAV và các phương tiện tấn công đường không giá rẻ khác trong chiến tranh hiện đại.

Sự phát triển mạnh của chiến tranh UAV đã làm gia tăng đáng kể các mối đe dọa trên không. Do đó, việc tăng mật độ các hệ thống phòng không tương ứng có thể trở thành nhu cầu của nhiều quốc gia.

Động thái của Nga cũng cho thấy nước này dường như đang tăng cường khai thác các hệ thống vũ khí cũ thay vì loại bỏ hoàn toàn.

Từ vũ khí Liên Xô đến hệ thống phòng không cơ động

S-125 được Liên Xô phát triển để bổ sung cho các hệ thống phòng không tầm xa hơn, với nhiệm vụ quan trọng là đánh chặn các mục tiêu bay ở độ cao thấp và trung bình.

Khác với các hệ thống phòng không cơ động hiện đại, S-125 nguyên bản sử dụng nhiều thành phần bố trí cố định hoặc bán cố định. Bệ phóng 5P73 có thể mang 4 tên lửa, trong khi radar, thiết bị điều khiển và các thành phần hỗ trợ được triển khai thành một cụm tương đối lớn.

Cấu hình này từng phù hợp với cách tổ chức phòng không thời Chiến tranh Lạnh, khi các đơn vị phòng không được bố trí để bảo vệ những khu vực hoặc mục tiêu quan trọng trong thời gian dài. Nhưng chiến trường hiện đại đã thay đổi đáng kể.

Các hệ thống phòng không ngày nay không chỉ phải phát hiện và đánh chặn mục tiêu mà còn phải đối phó với nguy cơ bị đối phương phát hiện, chế áp và tấn công bằng tên lửa chống radar hoặc vũ khí chính xác. Đây chính là lý do khả năng cơ động trở thành một yếu tố quan trọng.

Pechora-2M được phát triển theo hướng đưa bệ phóng và các thành phần quan trọng lên khung gầm xe tải bánh lốp. Tài liệu kỹ thuật về chương trình hiện đại hóa cho thấy bệ phóng 5P73-2M được đặt trên khung gầm MZKT, trong khi trạm radar điều khiển hỏa lực và các thành phần khác cũng được bố trí trên phương tiện cơ động. Điều này tạo ra sự khác biệt căn bản so với S-125 nguyên bản.

Thay vì phải duy trì một trận địa phòng không cố định, Pechora-2M có thể triển khai, thu hồi và di chuyển nhanh hơn. Một tài liệu kỹ thuật về phiên bản này cho biết hệ thống được thiết kế để triển khai và thu hồi trong khoảng 25 phút.

Đây không phải tốc độ của các hệ thống phòng không cơ động hiện đại nhất, nhưng so với cấu hình S-125 truyền thống, đó là một bước thay đổi đáng kể. Khả năng này cho phép Pechora-2M phù hợp hơn với chiến thuật “bắn rồi cơ động”, trong đó đơn vị phòng không không duy trì lâu tại một vị trí sau khi phát hiện và giao chiến với mục tiêu.

Pechora-2M đã được thay đổi những gì?

Điểm đáng chú ý của Pechora-2M không nằm đơn thuần ở việc đưa tên lửa lên xe tải. Bản chất của chương trình là hiện đại hóa nhiều thành phần của một hệ thống đã có tuổi đời hàng chục năm.

Các tài liệu kỹ thuật về Pechora-2M cho thấy hệ thống được bổ sung thiết bị điện tử kỹ thuật số, hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại hơn và kênh quang điện tử. Một số cấu hình còn sử dụng các cảm biến truyền hình, ảnh nhiệt hoặc hồng ngoại để hỗ trợ theo dõi mục tiêu mà không nhất thiết phải dựa hoàn toàn vào radar. Đây là một cải tiến có ý nghĩa trong môi trường tác chiến mà radar có thể trở thành mục tiêu của tên lửa chống bức xạ.

Một hệ thống phòng không chỉ sử dụng radar để phát hiện và bám bắt mục tiêu sẽ phải phát xạ điện từ trong quá trình tác chiến. Ngược lại, việc bổ sung kênh quang điện tử cho phép kíp chiến đấu có thêm phương thức theo dõi thụ động.

Điều đó không có nghĩa Pechora-2M trở thành một hệ thống “tàng hình” hay miễn nhiễm trước các phương thức chế áp điện tử. Nó chỉ giúp tăng thêm lựa chọn cho kíp chiến đấu và có thể cải thiện khả năng sống sót trong một số tình huống.

Về tên lửa, hệ thống Pechora-2M sử dụng các biến thể nâng cấp của dòng 5V27. Các tài liệu kỹ thuật công khai cho biết phiên bản nâng cấp 5V27DE có thể mở rộng vùng tác chiến của hệ thống. Một số tài liệu kỹ thuật công bố tầm đánh chặn tối đa của Pechora-2M ở khoảng 30-32 km, tùy loại tên lửa và cấu hình.

Vũ khí cũ, công nghệ mới

Điểm thú vị nhất của Pechora-2M nằm ở cách một nền tảng cũ có thể được kéo dài vòng đời bằng những thay đổi tập trung vào các thành phần quan trọng. Tên lửa và bệ phóng nguyên bản của S-125 được thiết kế trong một môi trường chiến tranh rất khác. Nhưng một hệ thống phòng không không nhất thiết phải được thay thế hoàn toàn chỉ vì kiến trúc ban đầu đã cũ.

Trong một số trường hợp, việc giữ lại tên lửa và các thành phần cơ khí còn sử dụng được, sau đó thay đổi hệ thống điện tử, cảm biến, phương tiện cơ động và kết nối chỉ huy có thể là một phương án ít tốn kém hơn so với phát triển một hệ thống hoàn toàn mới.

Pechora-2M là một ví dụ điển hình cho cách tiếp cận đó. Hệ thống này vẫn dựa trên họ S-125, nhưng được bổ sung nhiều công nghệ mới hơn để giải quyết những hạn chế lớn nhất của cấu hình cũ.

Vì vậy, quyết định được cho là của Nga nhằm khai thác thêm giá trị chiến đấu từ một hệ thống tên lửa cũ như Pechora-2M không đơn thuần là việc khôi phục một công nghệ đã lỗi thời. Đây có thể được xem là một ví dụ cho thấy các hệ thống vũ khí thế hệ cũ vẫn có thể được thích ứng với những thay đổi về kinh tế và phương thức tác chiến trên không hiện đại.

Khi UAV thay đổi cách thế giới sử dụng trực thăng chiến đấu

VOV.VN - Vụ một máy bay không người lái (UAV) FPV của Ukraine đánh trúng trực thăng chiến đấu Ka-52 của Nga hồi tháng 3/2026 đang đặt ra một câu hỏi ngày càng rõ trên chiến trường hiện đại: liệu những chiếc trực thăng trị giá hàng triệu USD có còn phù hợp khi đối mặt với các UAV rẻ hơn rất nhiều?