“Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua cái gọi là Bẫy Thucydides và tạo ra một sự bình thường hóa mới trong quan hệ giữa các cường quốc; liệu chúng ta có thể chung tay giải quyết các thách thức toàn cầu và mang lại sự ổn định lớn hơn cho thế giới; liệu chúng ta có thể thúc đẩy phúc lợi của người dân hai nước và vận mệnh tương lai của nhân loại và cùng nhau tạo ra một tương lai tốt đẹp hơn cho quan hệ song phương”, ông Tập Cận Bình nói.

Phát biểu này được đưa ra trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump sau gần một thập kỷ, giữa bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục căng thẳng bởi hàng loạt vấn đề lớn.

Việc ông Tập Cận Bình nhắc đến “Bẫy Thucydides” ngay lập tức thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế, bởi khái niệm này từ lâu đã trở thành một trong những học thuyết được thảo luận rộng rãi nhất nhằm lý giải sự cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt giữa Trung Quốc và Mỹ. Thuật ngữ này phản ánh mối quan ngại sâu sắc đang định hình cục diện địa chính trị hiện đại: liệu sự cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa Mỹ và Trung Quốc có thể được kiểm soát mà không dẫn tới xung đột trực tiếp hay không.

Dù mang màu sắc học thuật, “Bẫy Thucydides” thực tế đang nằm ở trung tâm cuộc cạnh tranh quyền lực toàn cầu hiện nay, từ chiến tranh thương mại, các biện pháp hạn chế xuất khẩu chất bán dẫn, căng thẳng quân sự tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cho tới cuộc đua giành ưu thế công nghệ giữa hai siêu cường.

Bẫy Thucydides là gì?

Khái niệm “Bẫy Thucydides” được nhà khoa học chính trị Graham Allison thuộc Đại học Harvard đưa ra, dựa trên các nghiên cứu của sử gia Hy Lạp cổ đại Thucydides. Trong phân tích về Chiến tranh Peloponnesian diễn ra cách đây gần 2.500 năm, sử gia Thucydides cho rằng sự trỗi dậy của Athens cùng nỗi lo ngại mà điều này gây ra đối với Sparta đã khiến xung đột diễn ra.

Dựa trên lập luận đó, ông Allison đã phát triển khái niệm này để áp dụng cho bối cảnh địa chính trị hiện đại. Theo ông, khi một cường quốc mới nổi đe dọa vị thế của một cường quốc đang dẫn đầu, các áp lực và căng thẳng mang tính cấu trúc sẽ gia tăng, làm nguy cơ xung đột trở nên lớn hơn, ngay cả khi không bên nào muốn xảy ra chiến tranh.

Ông Allison đã sử dụng khuôn khổ này để phân tích mối quan hệ đang thay đổi giữa Mỹ và Trung Quốc - hai cường quốc đang cạnh tranh ngày càng quyết liệt trên nhiều lĩnh vực.

Vì sao lý thuyết này đặc biệt được chú ý hiện nay?

Sự lớn mạnh nhanh chóng của Trung Quốc trong 3 thập kỷ qua đã làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực toàn cầu. Từ sản xuất, thương mại, trí tuệ nhân tạo cho tới mở rộng hải quân và công nghệ bán dẫn, Bắc Kinh ngày càng thách thức những lĩnh vực vốn lâu nay do Washington chi phối.

Từ một cuộc cạnh tranh chủ yếu về kinh tế, quan hệ Mỹ - Trung dần chuyển thành cuộc cạnh tranh chiến lược toàn diện. Những căng thẳng hiện nay thể hiện rõ qua các vấn đề như thuế quan, kiểm soát xuất khẩu, an ninh mạng, Đài Loan, chuỗi cung ứng và hiện diện quân sự tại khu vực Tây Thái Bình Dương.

Quan hệ song phương tiếp tục leo thang căng thẳng dưới thời Tổng thống Donald Trump, khi Washington đẩy mạnh các biện pháp hạn chế công nghệ và áp dụng nhiều chính sách thương mại cứng rắn đối với Bắc Kinh. Theo giới phân tích, sự đối đầu ngày càng mở rộng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới mang nhiều đặc điểm tương đồng với mô hình cạnh tranh mang tính cấu trúc được mô tả trong học thuyết “Bẫy Thucydides”.

Vì sao ông Tập Cận Bình nêu vấn đề này với ông Trump?

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhiều lần nhắc tới khái niệm “Bẫy Thucydides” trong thập kỷ qua, trong đó có các cuộc trao đổi với cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden vào năm 2024.

Một số nhà phân tích cho rằng, thông điệp của ông Tập Cận Bình tương đối nhất quán: xung đột giữa Trung Quốc và Mỹ không phải điều không thể tránh khỏi, nếu hai bên tìm được cách cùng tồn tại dựa trên nguyên tắc mà Bắc Kinh gọi là “tôn trọng lẫn nhau” và “hợp tác cùng có lợi”.

Việc trực tiếp đề cập tới khái niệm này trong cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump cho thấy ông Tập Cận Bình muốn nhấn mạnh rằng căng thẳng hiện nay không chỉ dừng ở các tranh chấp ngắn hạn về thuế quan hay thâm hụt thương mại. Theo cách nhìn của Bắc Kinh, đây ngày càng được xem là phép thử mang tính quyết định đối với khả năng một cường quốc đang vươn lên và một cường quốc đã định hình vị thế có thể tránh lặp lại vòng xoáy đối đầu từng xuất hiện nhiều lần trong lịch sử hay không.

Việc nhấn mạnh “Bẫy Thucydides” cũng phù hợp với nỗ lực của Trung Quốc muốn khẳng định vị thế là một đối thủ toàn cầu ngang tầm với Mỹ, thay vì chỉ đóng vai trò phụ thuộc trong trật tự quốc tế hiện nay.

Liệu xung đột Mỹ - Trung có phải là điều không thể tránh khỏi?

Nhiều nhà hoạch định chính sách tại Mỹ vẫn thận trọng khi sử dụng khái niệm “Bẫy Thucydides”, do lo ngại cách diễn giải này có thể tạo cảm giác rằng xung đột giữa hai cường quốc là điều tất yếu. Thay vào đó, Washington thường sử dụng các thuật ngữ như “rào chắn an toàn”, “cạnh tranh chiến lược” hay “quản lý rủi ro” để nói đến quan hệ với Bắc Kinh.

Những người chỉ trích học thuyết này cũng cho rằng thế giới hiện nay có mức độ liên kết kinh tế sâu rộng hơn nhiều so với các cuộc cạnh tranh quyền lực trong lịch sử. Bất chấp căng thẳng gia tăng, Mỹ và Trung Quốc vẫn phụ thuộc lẫn nhau đáng kể thông qua thương mại, tài chính và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, khái niệm “Bẫy Thucydides” vẫn tiếp tục thu hút sự chú ý bởi nó phản ánh đúng mối lo cốt lõi xoay quanh quan hệ Mỹ - Trung: liệu hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể kiểm soát cạnh tranh mà không rơi vào đối đầu trực tiếp hay không.

Trong bối cảnh chiến tranh thương mại tiếp diễn và cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt, “Bẫy Thucydides” đã vượt ra khỏi phạm vi học thuật và trở thành một trong những cuộc tranh luận chiến lược quan trọng nhất định hình chính trị toàn cầu

Cộng đồng quốc tế cũng lo ngại rằng chỉ một tính toán sai lầm nghiêm trọng giữa hai bên cũng có thể kéo theo những hệ lụy lớn đối với kinh tế toàn cầu và môi trường an ninh quốc tế.

Thông điệp từ thượng đỉnh Mỹ - Trung

VOV.VN - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có bài phát biểu khai mạc trong cuộc gặp song phương diễn ra tại Đại lễ đường Nhân dân ở thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc.