Lý do Mỹ tạm dừng chiến dịch Dự án Tự do

NBC dẫn thông tin từ 2 quan chức Mỹ cho biết, việc ông Trump tuyên bố thực hiện chiến dịch mang tên “Dự án Tự do” đã khiến nhiều đồng minh vùng Vịnh bất ngờ, đặc biệt là Saudi Arabia. Riyadh được cho là đã phản ứng gay gắt trước động thái đó.

Saudi Arabia thông báo với Washington rằng họ sẽ không cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ không quân Prince Sultan, nằm ở phía đông nam thủ đô Riyadh, cũng như không cho phép máy bay Mỹ bay qua không phận nước này để phục vụ chiến dịch.

Hai quan chức Mỹ cho biết cuộc điện đàm sau đó giữa ông Trump và Thái tử Mohammed bin Salman không đạt được đột phá, buộc Nhà Trắng phải tạm dừng “Dự án Tự do” nhằm khôi phục quyền tiếp cận không phận chiến lược cho quân đội Mỹ.

Không chỉ Saudi Arabia, nhiều đồng minh thân cận khác của Washington tại vùng Vịnh cũng bị bất ngờ trước quyết định của ông Trump. Theo các nguồn tin, ông Trump chỉ trao đổi với lãnh đạo Qatar sau khi chiến dịch đã được khởi động.

Một nguồn tin Saudi Arabia nói với NBC News rằng Tổng thống Trump và Thái tử Mohammed bin Salman “vẫn duy trì liên lạc thường xuyên”, đồng thời giới chức Saudi Arabia đã trao đổi với Tổng thống Trump, Phó Tổng thống J.D. Vance, lãnh đạo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và Ngoại trưởng Marco Rubio.

Khi được hỏi liệu Riyadh có bị bất ngờ trước thông báo về “Dự án Tự do” hay không, nguồn tin này cho rằng “mọi việc diễn ra quá nhanh”. Saudi Arabia được cho là “ủng hộ mạnh mẽ các nỗ lực ngoại giao” của Pakistan nhằm làm trung gian giữa Mỹ và Iran để chấm dứt xung đột.

Trong phản hồi gửi báo chí, một quan chức Nhà Trắng bác bỏ thông tin cho rằng các đồng minh vùng Vịnh không được thông báo trước về kế hoạch của Washington. “Các đồng minh trong khu vực đã được thông báo trước”, quan chức này khẳng định.

Trong khi đó, một nhà ngoại giao Trung Đông tiết lộ Mỹ chỉ phối hợp với Oman sau khi ông Trump công bố chiến dịch “Dự án tự do”. “Mỹ đưa ra thông báo trước, sau đó mới phối hợp với chúng tôi”, nhà ngoại giao này nói, đồng thời cho biết Oman “không cảm thấy khó chịu hay tức giận về điều đó”.

Vai trò của các đồng minh đối với hoạt động quân sự của Mỹ

Tổng thống Trump công bố việc triển khai “Dự án Tự do” vào cuối tuần qua như một biện pháp nhằm phá thế phong tỏa của Iran tại eo biển Hormuz. Các quan chức an ninh hàng đầu của Mỹ đã dành phần lớn thời gian để quảng bá chiến dịch này trong các cuộc họp báo tại Nhà Trắng và Lầu Năm Góc. Tuy nhiên, chỉ khoảng 36 giờ sau khi bắt đầu, chiến dịch đã bị đình chỉ.

Một quan chức Mỹ cho biết quân đội nước này khi đó đã điều thêm tàu tới Vịnh Ba Tư để chuẩn bị cho hoạt động hộ tống qua eo biển Hormuz. Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ xác nhận hai tàu mang cờ Mỹ đã đi qua eo biển trong khuôn khổ chiến dịch.

Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump cho biết “Dự án Tự do” sẽ được “tạm dừng trong thời gian ngắn” để chờ xem liệu một thỏa thuận nhằm giải quyết xung đột có thể được hoàn tất và ký kết hay không.

Hiện quân đội Mỹ vẫn duy trì máy bay chiến đấu, máy bay tiếp nhiên liệu và các hệ thống phòng không tại căn cứ Prince Sultan ở Saudi Arabia. Riyadh trước đó cho phép Washington sử dụng căn cứ này để hỗ trợ các hoạt động liên quan tới Iran, đồng thời cho phép máy bay Mỹ từ các quốc gia lân cận bay qua không phận Saudi Arabia.

“Do đặc thù địa lý, Mỹ cần sự hợp tác của các đối tác trong khu vực để sử dụng không phận dọc biên giới của họ”, một quan chức Mỹ cho biết. Theo quan chức này, trong nhiều trường hợp Washington gần như không có lựa chọn thay thế.

Máy bay quân sự đóng vai trò then chốt trong Chiến dịch Dự án Tự do khi đảm nhiệm nhiệm vụ bảo vệ tàu thuyền, tạo ra “lá chắn phòng thủ” trên không cho các tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz.

Trong quân đội Mỹ, việc được phép sử dụng lãnh thổ của quốc gia khác được gọi là ABO — viết tắt của “access, basing và overflight” (tiếp cận, triển khai căn cứ và quyền bay qua). Các máy bay chiến đấu, máy bay tiếp nhiên liệu và phi cơ hỗ trợ đều cần được các đồng minh chủ chốt trong khu vực cấp phép hoạt động.

Theo các quan chức Mỹ, Saudi Arabia và Jordan giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc triển khai máy bay quân sự; Kuwait có ý nghĩa chiến lược về quá cảnh hàng không; trong khi Oman đóng vai trò then chốt cả về không phận lẫn hậu cần.

Sau khi Chiến dịch Dự án Tự do được triển khai, ông Trump đã điện đàm với Quốc vương Qatar. Một quan chức Qatar cho biết hai bên đã thảo luận về khả năng đạt được thỏa thuận ngừng bắn cũng như “những tác động đối với an ninh hàng hải và chuỗi cung ứng toàn cầu”. Theo tuyên bố từ Doha, Quốc vương Qatar nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực.

Hiện quân đội Mỹ vẫn duy trì hiện diện quân sự đáng kể trong và xung quanh Vịnh Ba Tư. So với thời điểm xung đột bùng phát ngày 28/2, quy mô lực lượng Mỹ tại khu vực hiện đã được tăng cường đáng kể.

Mỹ triển khai hai nhóm tác chiến tàu sân bay tại khu vực, đồng thời bổ sung thêm năng lực hậu cần, lực lượng hỗ trợ và tăng cường dự trữ quân sự.

Theo giới chức quốc phòng Mỹ, Chiến dịch Dự án Tự do được triển khai nhằm bảo đảm các tàu thương mại và tàu Mỹ có thể di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz trong bối cảnh Iran tiếp tục đe dọa và tấn công tàu thuyền trên tuyến hàng hải chiến lược này. Chiến dịch này được cho là tách biệt với chiến dịch không kích mang tên “Cơn thịnh nộ”, bắt đầu từ ngày 28/2.

Song song với đó, chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục thúc đẩy giải pháp đàm phán nhằm chấm dứt xung đột. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, cho biết Tehran đang xem xét một đề xuất hòa bình mới với Mỹ.

Phát biểu trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn bán chính thức ISNA, ông Baghaei nói rằng sau khi hoàn tất quá trình đánh giá, Iran sẽ thảo luận thêm với Pakistan - quốc gia đang đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Tehran và Washington.

Áp lực đối với Tổng thống Trump

Trong bài đăng trên mạng xã hội vào rạng sáng 6/5, Tổng thống Donald Trump không tiết lộ chi tiết về đề xuất mới, song cho biết xung đột có thể chấm dứt nếu “Iran chấp nhận những điều khoản đã được thống nhất”.

Phát biểu tại Phòng Bầu dục cùng ngày, ông Trump nói Tehran “muốn đạt được một thỏa thuận”, đồng thời tiết lộ hai bên đã có “những cuộc đàm phán rất tích cực trong 24 giờ qua”.

Áp lực chính trị đối với ông Trump đang gia tăng trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026, trong bối cảnh đảng Cộng hòa nỗ lực bảo vệ thế đa số mong manh tại cả Hạ viện lẫn Thượng viện.

Trong cuộc phỏng vấn với PBS, Tổng thống Mỹ cho biết các nhà đàm phán Washington có thể đạt được thỏa thuận với Iran trước khi ông có chuyến thăm Bắc Kinh vào tuần tới, nơi ông dự kiến gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

“Tôi nghĩ cơ hội đạt được thỏa thuận là rất lớn. Nếu điều đó không xảy ra, chúng tôi sẽ phải quay lại với các đợt không kích dữ dội”, ông Trump nói.

Theo nhiều cựu quan chức Mỹ, một số nhân vật thân cận với ông Trump đang thúc giục tổng thống “hoàn tất nhiệm vụ” tại Iran bằng cách phá hủy năng lực quân sự còn lại của Tehran. Một số người thậm chí cho rằng chiến dịch có thể hoàn tất trước chuyến công du Trung Quốc của ông Trump.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã gặp các quan chức Iran hôm 6/5 và nhấn mạnh sự cần thiết phải sớm chấm dứt xung đột.

“Chúng tôi cho rằng một lệnh ngừng bắn toàn diện là yêu cầu cấp thiết. Việc tái diễn các hành động thù địch là không thể chấp nhận được. Điều đặc biệt quan trọng là các bên phải tiếp tục cam kết đối thoại và đàm phán”, ông Vương Nghị phát biểu.

Ở chiều ngược lại, một quan chức cấp cao của Quốc hội Iran tỏ ra hoài nghi về đề xuất mới từ phía Mỹ. “Người Mỹ sẽ không thể sử dụng vũ lực để đạt được những gì họ đã thương thảo thất bại trong các cuộc đàm phán trực tiếp”, nghị sĩ Ebrahim Rezaei viết trên mạng xã hội X. Ông khẳng định Iran “đang nắm thế chủ động và đã sẵn sàng”, đồng thời cảnh báo Tehran sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ hoặc các đồng minh “có hành động gây leo thang hơn nữa”.  

Điều Apache xuất trận ở Hormuz: Mỹ đáp trả Iran bằng “liên quân đa tầng”

VOV.VN - Hải quân Mỹ được cho là đã tích hợp trực thăng tấn công AH-64 Apache của Lục quân vào các hoạt động phòng thủ tại khu vực eo biển Hormuz.