Được triển khai từ 14h GMT ngày 13/4, lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt đã ngay lập tức bị phía Iran lên án là “hành vi bất hợp pháp” và “tương đương cướp biển”. Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố cứng rắn đó là một thực tế khó phủ nhận: nếu được thực thi đầy đủ, biện pháp này có thể đánh trực diện vào huyết mạch kinh tế của Iran đó là xuất khẩu năng lượng.

Từ “thời kỳ vàng” ngắn ngủi đến nguy cơ bị bóp nghẹt

Trong nhiều năm, eo biển Hormuz được ví như “van tim” của năng lượng toàn cầu, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ thế giới đi qua trong thời bình. Dù kiểm soát thực tế khu vực trong những tuần đầu xung đột, Iran vẫn tận dụng được dòng chảy ấy để duy trì xuất khẩu và thậm chí gia tăng doanh thu. Chỉ trong một tháng trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, Iran lại đang ở vào một giai đoạn hiếm hoi của sự “thuận lợi kinh tế” giữa chiến sự.

Số liệu cho thấy xuất khẩu dầu của Iran không những không giảm mà còn tăng. Trong tháng 3, Tehran xuất khẩu khoảng 1,84 triệu thùng/ngày, và trong tháng 4 duy trì ở mức khoảng 1,71 triệu thùng/ngày - cao hơn mức trung bình năm 2025.

Trong giai đoạn từ 15/3 đến 14/4, Iran xuất khẩu hơn 55 triệu thùng dầu. Với giá dầu duy trì trên 90 USD/thùng, thậm chí nhiều thời điểm vượt 100 USD, doanh thu ước tính đạt gần 5 tỷ USD - cao hơn khoảng 40% so với trước chiến tranh.

Nói cách khác, chính việc kiểm soát Hormuz và đẩy giá năng lượng tăng cao đã giúp Iran “kiếm nhiều hơn trong chiến tranh”. Tuy nhiên, lợi thế đó đang đứng trước nguy cơ bị đảo ngược hoàn toàn.

Phong tỏa Hormuz: Đòn đánh vào “điểm sống còn”

Khi Washington triển khai phong tỏa, mục tiêu không chỉ là ngăn dòng tàu thương mại quốc tế, mà còn trực tiếp cắt đứt “động mạch xuất khẩu” của Iran. Khoảng 80% dầu thô của nước này được vận chuyển qua Hormuz. Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có tác động tức thì và sâu rộng tới ngân sách quốc gia, vốn phụ thuộc nặng nề vào năng lượng.

Theo các chuyên gia, tác động của biện pháp này là không thể xem nhẹ. Ngay cả khi Iran đã quen với các lệnh trừng phạt, một cuộc phong tỏa thực sự vẫn có thể gây ra cú sốc lớn.

Không chỉ mất khả năng xuất khẩu ở quy mô hiện tại, Iran còn đối mặt với nguy cơ mất cả nguồn thu phụ từ việc cho phép tàu nước ngoài đi qua Hormuz - một hình thức “thu phí không chính thức” mà Tehran đã tận dụng trong thời gian qua.

Tuy nhiên, Iran không hoàn toàn không có “đệm giảm sốc”. Lượng dầu dự trữ trên các tàu nổi - ước tính lên tới hơn 150 triệu thùng - có thể giúp duy trì nguồn cung trong ngắn hạn. Nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời, không thể thay thế dòng chảy thương mại liên tục.

Tác động của phong tỏa không dừng lại ở lĩnh vực năng lượng.

Iran là một nền kinh tế phụ thuộc lớn vào thương mại đường biển, không chỉ để xuất khẩu dầu mà còn các mặt hàng khác như hóa dầu, nhựa và nông sản. Đồng thời, nước này cũng nhập khẩu phần lớn máy móc công nghiệp, thiết bị điện tử và thực phẩm qua các tuyến hàng hải.

Dữ liệu gần nhất cho thấy thương mại phi dầu mỏ của Iran đạt khoảng 94 tỷ USD trong năm tài chính 2025–2026, nhưng nhập khẩu vượt xuất khẩu, khiến nước này rơi vào tình trạng thâm hụt.

Trong bối cảnh đó, phong tỏa có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền: nguồn thu giảm, nguồn cung bị gián đoạn, và áp lực lạm phát gia tăng trong một nền kinh tế vốn đã chịu sức ép từ các lệnh trừng phạt kéo dài.

Mỹ chính thức áp đặt lệnh phong tỏa, căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz

VOV.VN - Mỹ đã bắt đầu thực thi phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran tại eo biển Hormuz từ 10h sáng 13/4 (giờ miền Đông nước Mỹ), đánh dấu bước leo thang mới trong căng thẳng giữa hai nước.

Lối thoát nào cho Iran trước áp lực phong tỏa?

Trước nguy cơ bị bóp nghẹt đường biển, Iran không hoàn toàn bị dồn vào thế bí. Một trong những phương án thay thế là tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc, được phát triển từ năm 2016.

Hệ thống này đi qua các quốc gia Trung Á như Kazakhstan, Uzbekistan và Turkmenistan, cho phép vận chuyển hàng hóa mà không cần đi qua các tuyến hàng hải dễ bị kiểm soát.

Về lý thuyết, đây là một giải pháp giúp Iran giảm phụ thuộc vào các “điểm nghẽn” như eo biển Hormuz hay eo biển Malacca. Tuy nhiên, trên thực tế, việc vận chuyển dầu bằng đường sắt gặp nhiều hạn chế về kỹ thuật và quy mô, khiến nó khó có thể thay thế vai trò của vận tải biển.

Một lựa chọn khác là sử dụng các “tàu ma” – những tàu tắt hệ thống nhận diện để né tránh giám sát. Phương thức này đã được Iran sử dụng trong thời gian qua để duy trì xuất khẩu bất chấp trừng phạt. Tuy nhiên, trong điều kiện bị phong tỏa quân sự, hiệu quả của chiến thuật này là một dấu hỏi lớn.

Hormuz - chiến trường quyết định trong cuộc chiến giữa Mỹ và Iran

Ở thời điểm hiện tại, tương lai của cuộc đối đầu quanh eo biển Hormuz vẫn còn rất khó đoán định.

Một mặt, phong tỏa có thể gia tăng áp lực kinh tế, buộc Iran phải cân nhắc nhượng bộ. Nhưng mặt khác, nó cũng có thể khiến Tehran cứng rắn hơn, thậm chí đáp trả bằng cách leo thang xung đột.

Như một chuyên gia nhận định, tình hình hiện nay mang tính “biến động cao”, có thể nhanh chóng chuyển sang hai hướng đối lập: hoặc là một thỏa thuận ngừng bắn và giảm căng thẳng, hoặc là một vòng xoáy leo thang mới với các cuộc không kích và tấn công tên lửa.

Phong tỏa eo biển Hormuz là một trong những biện pháp mạnh tay nhất mà Mỹ có thể áp dụng trong cuộc đối đầu với Iran. Nó đánh trực diện vào huyết mạch của nền kinh tế Tehran, đe dọa làm gián đoạn cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu.

Tuy nhiên, hiệu quả của nó không chỉ phụ thuộc vào sức ép kinh tế, mà còn vào ý chí chính trị, khả năng thích ứng của Iran và vai trò của các cường quốc khác.

Trong một cuộc chiến mà kinh tế và địa chính trị đan xen chặt chẽ, không có đòn đánh nào là tuyệt đối. Và tại eo biển Hormuz, nơi từng là điểm tựa giúp Iran gia tăng nguồn thu trong chiến tranh, giờ đây lại trở thành chiến trường quyết định liệu Tehran có thể tiếp tục trụ vững hay không.

Lệnh phong tỏa của ông Trump đặt ra phép thử: Mỹ hay Iran chịu đòn đau lâu hơn?

VOV.VN - Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump phong tỏa toàn bộ hoạt động vận chuyển hàng hóa của Iran qua eo biển Hormuz từ sáng 13/4 đang mở ra một phép thử mới trong cuộc chiến hiện nay: Đó là liệu giới lãnh đạo của Tehran hay ông Trump chịu áp lực kinh tế tốt hơn.