Sau Hormuz và Biển Đỏ, biển Caspi thành điểm nóng mới của Iran?

Iran cáo buộc Ukraine tấn công tàu thương mại

Iran cho biết một thủy thủ đã thiệt mạng và một người khác bị thương sau khi một tàu thương mại của nước này bị tấn công trên biển Caspi hôm 25/7. Tehran ngay sau đó đã triệu Đại biện lâm thời Ukraine tại Iran để phản đối điều mà họ gọi là hành động “thù địch và mang tính tội phạm” của Kiev.

Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận quân đội nước này đã tiến hành các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào những con tàu chở hàng hóa quân sự có liên quan đến Iran, đồng thời tấn công một tàu chiến Nga. Ông Zelensky cáo buộc Moscow đang hỗ trợ chiến dịch quân sự của Iran nhằm vào Mỹ bằng cách cung cấp thông tin tình báo vệ tinh.

Vụ việc xảy ra trong bối cảnh Mỹ vừa tạm dừng các cuộc không kích nhằm vào Iran sau 13 đêm liên tiếp, song căng thẳng tại khu vực vẫn ở mức cao. Diễn biến mới cũng làm dấy lên lo ngại rằng biển Caspi - từ lâu được xem là một trong những tuyến hàng hải an toàn nhất của Iran - có thể trở thành một điểm nóng mới.

Vụ việc xảy ra trong bối cảnh Iran đang đối mặt với sức ép gia tăng tại khu vực eo biển Hormuz, nơi Mỹ vẫn duy trì phong tỏa hải quân đối với Tehran. Nếu thương mại trên biển Caspi tiếp tục bị đe dọa, một trong số ít hành lang hàng hải chiến lược còn lại của Iran sẽ bị thu hẹp đáng kể. Điều này làm dấy lên câu hỏi liệu vụ việc chỉ nhằm gia tăng sức ép kinh tế đối với Tehran hay báo hiệu sự mở rộng của một mặt trận quân sự mới.

Bộ Ngoại giao Iran cho rằng vụ việc, vốn theo Tehran đã được lãnh đạo Ukraine thừa nhận, phản ánh cách tiếp cận “phi lý và thù địch” mà Kiev đang theo đuổi đối với Iran, đồng thời khẳng định Tehran sẽ bảo vệ các lợi ích quốc gia của mình. Iran cũng cho rằng vụ tấn công đã vi phạm Khoản 4 Điều 2 Hiến chương Liên hợp quốc, quy định các quốc gia không được đe dọa hoặc sử dụng vũ lực xâm phạm toàn vẹn lãnh thổ hoặc nền độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào, đồng thời cảnh báo hành động này có nguy cơ khiến xung đột Nga - Ukraine tiếp tục lan rộng.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sau đó đã điện đàm với Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas. Ông Araghchi lên án vụ tấn công và kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, EU cùng cộng đồng quốc tế có phản ứng cứng rắn. Ông cũng yêu cầu những bên liên quan phải chịu trách nhiệm, bao gồm cả các quốc gia đang hỗ trợ Ukraine - động thái được cho là ám chỉ các nước châu Âu viện trợ quân sự cho Kiev. Tehran đồng thời một lần nữa khẳng định nước này chưa từng can thiệp trực tiếp vào cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Ukraine nói gì?

Trên mạng xã hội X, Tổng thống Zelensky tuyên bố Ukraine đã đạt được “kết quả rất đáng kể” trong các cuộc tấn công tầm xa trên biển Caspi nhằm vào “các tàu được sử dụng để vận chuyển hàng hóa quân sự liên quan đến Iran cũng như một tàu chiến”. Tuy nhiên, ông không nêu rõ tàu thương mại Iran nào đã bị tấn công.

Nhà lãnh đạo Ukraine cũng cáo buộc Nga đang cung cấp ảnh vệ tinh cho Iran nhằm hỗ trợ các hoạt động quân sự của Tehran tại Trung Đông. Theo ông Zelensky, kể từ đầu tháng 7, Ukraine đã ghi nhận hoạt động trinh sát vệ tinh tích cực của Nga đối với các quốc gia vùng Vịnh và các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực. Những hình ảnh này sau đó được chuyển cho Iran.

Ông cho biết Ukraine nhận thấy “mối tương quan rõ ràng” giữa dữ liệu vệ tinh của Nga và các cuộc tấn công sau đó của Iran. Các hình ảnh được sử dụng cả trước khi tiến hành tấn công để chuẩn bị kế hoạch lẫn sau khi tấn công nhằm đánh giá mức độ thiệt hại.

Ông Zelensky nói rằng vệ tinh Nga đã theo dõi 4 căn cứ không quân trong các ngày 19 và 20/7, gồm hai căn cứ tại Bahrain, một căn cứ tại Jordan và một căn cứ tại Kuwait. Ukraine sẽ chia sẻ những thông tin tình báo này với các đối tác quốc tế.

Quan hệ Iran - Ukraine ngày càng xấu đi

Quan hệ giữa Tehran và Kiev đã xuống mức thấp kể từ năm 2022, khi Iran được cho là bắt đầu cung cấp máy bay không người lái Shahed cho Nga.

Ukraine cho rằng Nga đã cải tiến các mẫu UAV do Iran thiết kế và sử dụng hàng chục nghìn chiếc để tấn công các thành phố của nước này. Kiev tuyên bố đã bắn hạ hơn 44.000 UAV do Iran thiết kế kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn vào năm 2022.

Khi đối đầu giữa Iran và Mỹ leo thang, Ukraine cũng bắt đầu cung cấp công nghệ và chuyên gia chống UAV cho các quốc gia vùng Vịnh từng bị tên lửa và máy bay không người lái của Iran tấn công, trong đó có Qatar, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Kuwait.

Vụ tấn công của Ukraine được cho là đã làm gia tăng lo ngại tại Iran, trong bối cảnh nước này vẫn đang phải đối mặt với sức ép từ lệnh phong tỏa của Mỹ tại khu vực eo biển Hormuz. Cùng với đó, nguy cơ bất ổn lan sang biển Caspi càng làm dấy lên những quan ngại về an ninh các tuyến hàng hải chiến lược của Tehran.

Đến nay, Tehran chưa cho biết có trả đũa Ukraine hay không. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích tại Iran nhận định Kiev nằm trong tầm bắn của một số loại tên lửa và máy bay không người lái của Iran, đồng nghĩa Tehran vẫn còn nhiều lựa chọn quân sự nếu quyết định đáp trả.

Vụ việc cũng diễn ra khi các bên trung gian khu vực đang nỗ lực ngăn xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục leo thang. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết các nỗ lực hòa giải vẫn đang được triển khai, song không tiết lộ chi tiết.

Theo Axios, Qatar, Ai Cập, Pakistan cùng một số nước trung gian khác đã chuyển tới Washington và Tehran một đề xuất ngừng giao tranh trong 10 ngày nhằm tạo điều kiện nối lại các cuộc đàm phán về bản ghi nhớ (MoU) mà hai bên đã nhất trí từ tháng trước.

Axios cũng cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump từng được trình phương án tiếp tục không kích Iran đêm thứ 14 liên tiếp, song cuối cùng quyết định dành thêm thời gian cho các nỗ lực ngoại giao. Cuối tuần qua cũng không ghi nhận các cuộc tấn công mới của Iran nhằm vào các quốc gia láng giềng vùng Vịnh như những đợt đáp trả hằng ngày trước đó.

Biển Caspi có trở thành mặt trận mới?

Các nhà phân tích nhận định vụ tấn công của Ukraine trên biển Caspi có thể nhằm gia tăng sức ép buộc Tehran phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán.

Theo giới quan sát, vụ việc đặc biệt đáng lo ngại đối với Iran vì cho thấy xung đột có thể lan sang thêm một không gian hàng hải mới. Iran hiện đã phải đối mặt với xung đột tại các tỉnh ven biển phía Nam, eo biển Hormuz, biển Oman và cả Ấn Độ Dương. Nếu biển Caspi cũng không còn an toàn đối với hoạt động thương mại, đây sẽ là vấn đề rất nghiêm trọng.

Nếu các tuyến hàng hải khác của Iran tiếp tục bị gián đoạn, sức ép kinh tế đối với Tehran sẽ gia tăng đáng kể. Việc các tàu có liên hệ với Iran bị tấn công trên biển Caspi cũng có thể làm suy giảm khả năng duy trì xuất khẩu năng lượng và bảo đảm hậu cần quân sự của nước này, từ đó giúp Mỹ có thêm lợi thế trong các cuộc đàm phán trong tương lai.

Tuy nhiên, ông Michael Mulroy, cựu Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông, cho rằng chừng nào Iran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, Washington sẽ còn gặp nhiều hạn chế trong các lựa chọn của mình nếu tình trạng đối đầu tiếp diễn.

Theo ông Mulroy, một kịch bản là Mỹ buộc phải chấp nhận thực tế eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa. Tuy nhiên, điều này khó xảy ra khi vấn đề hạt nhân Iran vẫn chưa được giải quyết, bởi đó sẽ bị xem là một thất bại chiến lược của Washington.

“Mỹ hoặc sẽ rơi vào thế bế tắc, hoặc phải chấp nhận một cuộc phong tỏa hàng hải khi eo biển Hormuz vẫn đóng cửa, nhưng cả hai kịch bản đều gây ra những hệ lụy trên phạm vi toàn cầu”, ông nói.

Ông Mulroy cũng nhận định hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy các cuộc đàm phán sắp đạt được bước đột phá, trong khi Iran dường như sẵn sàng tiếp tục duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Tên lửa Kheibar Shekan và bước chuyển mình trong học thuyết tác chiến của Iran

VOV.VN - Không chỉ sở hữu khả năng tấn công tầm trung, tên lửa Kheibar Shekan còn phản ánh cách Iran kết hợp tên lửa, máy bay không người lái và chiến thuật tác chiến điện tử để tạo sức ép lên các hệ thống phòng thủ hiện đại của Mỹ và đồng minh tại Trung Đông.