Ukraine chắp vá lá chắn phòng không đối phó mưa tên lửa Nga

VOV.VN - Ukraine đang khẩn trương tìm cách bảo đảm đủ tên lửa đánh chặn Patriot để đối phó với tên lửa đạn đạo của Nga trong mùa đông năm nay.

Ukraine đang huy động nguồn cung từ kho dự trữ của các đồng minh và đối tác, thúc đẩy những thỏa thuận sản xuất mới và phát triển tên lửa đánh chặn trong nước trước khi mùa đông đến.

ukraine chap va la chan phong khong doi pho mua ten lua nga hinh anh 1 — Cơ sở hạ tầng Ukraine bị hư hại nghiêm trọng do giao tranh. Ảnh: Reuters

Nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung các loại vũ khí mà Ukraine cần nhất đang thiếu hụt trên toàn cầu. Hồi tháng 8, một quan chức NATO cho biết lực lượng Mỹ tại châu Âu đang đối mặt với tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn Patriot ở mức “nghiêm trọng chưa từng thấy”, sau khi một phần kho dự trữ được chuyển đến Trung Đông để phục vụ cuộc xung đột liên quan đến Iran.

Ukraine đang chuẩn bị ứng phó với một mùa đông nữa trong bối cảnh Nga gia tăng các cuộc tấn công. Chiến dịch của Nga ngày càng sử dụng nhiều UAV Shahed trang bị động cơ phản lực, có tốc độ vượt quá khả năng đánh chặn của phần lớn các UAV đánh chặn giá rẻ mà Ukraine từng dùng để đối phó với những phiên bản Shahed đời cũ.

“Nga gần như chỉ sử dụng Shahed chạy bằng động cơ phản lực để tấn công, bởi các loại vũ khí đánh chặn mà chúng tôi từng dùng để đối phó với những thế hệ UAV trước đây đạt tỷ lệ đánh chặn lên tới khoảng 90%”, một lãnh đạo của Grim Tech - công ty Ukraine chuyên phát triển vũ khí đánh chặn cho biết.

Các UAV tốc độ cao này buộc Ukraine phải sử dụng những tên lửa đắt tiền và khan hiếm, trong khi Kiev cần dành dụm tên lửa Patriot để đối phó với tên lửa đạn đạo. Theo các quan chức Ukraine, Patriot hiện là phương tiện đáng tin cậy duy nhất để đánh chặn loại tên lửa đạn đạo đặc biệt khó đối phó của Nga.

“Tên lửa đạn đạo là mối đe dọa đặc biệt khó đối phó”, Tổng thống Ukraine Zelensky tuyên bố sau đợt tập kích đường không quy mô lớn của Nga vào tuần trước. Theo phía Ukraine, Nga đã phóng 70 tên lửa, trong đó có nhiều tên lửa đạn đạo, cùng nhiều đợt UAV Shahed nhằm vào Kiev và 12 khu vực khác. Không quân Ukraine cho biết, lực lượng phòng không nước này đã bắn hạ 39 trong số 48 tên lửa hành trình, nhưng chỉ đánh chặn được 5 tên lửa đạn đạo.

Kiev đang xây dựng hệ thống phòng không nhiều lớp nhằm đối phó với tên lửa đạn đạo, trong đó các giải pháp có tiến độ triển khai khác nhau. Trước mắt, Ukraine tìm cách tiếp nhận tên lửa từ kho dự trữ của các đồng minh để sử dụng ngay trong mùa đông năm nay. Trong những năm tới, các hệ thống nhập khẩu và được sản xuất theo giấy phép có thể bổ sung năng lực phòng thủ. Về lâu dài, Ukraine cũng đặt kỳ vọng vào Freyja, loại tên lửa đánh chặn do nước này hợp tác phát triển với các đối tác châu Âu.

Hoán đổi kho dự trữ

Giải pháp nhanh nhất của Ukraine là đề nghị các đồng minh chia sẻ tên lửa từ kho dự trữ hiện có. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Yevhen Khmara đã đưa ra đề xuất này tại cuộc họp đầu tiên của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine hôm 8/9.

Ông Khmara cho biết trong những tháng gần đây, Kiev đã ký các hợp đồng mua khoảng 1.000 tên lửa Patriot, nhưng phần lớn số tên lửa này phải mất vài năm nữa mới được bàn giao. Vì vậy, ông đề nghị các đối tác chuyển giao ngay 300 tên lửa đánh chặn từ kho dự trữ của họ. Để bù đắp số lượng này, các nước có thể sử dụng những tên lửa mới hơn theo các hợp đồng đã ký để bổ sung vào kho dự trữ.

“Tình hình đối phó với tên lửa đạn đạo khó khăn hơn nhiều. Và nguyên nhân chính là tình trạng thiếu tên lửa Patriot”, ông Khmara nói.

Đức đã hưởng ứng lời kêu gọi của Ukraine khi cam kết cung cấp một số lượng tên lửa đánh chặn PAC-2 từ kho dự trữ của quân đội nước này. Tuy nhiên, Berlin chưa công bố số lượng cụ thể. Chính phủ Anh đã cam kết dành 100 triệu bảng Anh thông qua cơ chế Danh sách các yêu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL) thuộc NATO để mua tên lửa Patriot và các trang thiết bị phòng không khác. Mục tiêu là chuyển giao số vũ khí này trước khi mùa đông bắt đầu. Tuy nhiên, một nguồn tin am hiểu về gói viện trợ nói rằng Mỹ không đưa tên lửa Patriot vào khoản ngân sách gần 400 triệu USD thuộc Sáng kiến Hỗ trợ An ninh Ukraine (USAI). Khoản ngân sách này cần được cam kết giải ngân trước khi năm tài chính kết thúc.

Đẩy mạnh sản xuất các loại tên lửa đánh chặn hiện có

“Ukraine không chỉ sẵn sàng sản xuất tên lửa đánh chặn đạn đạo để đáp ứng nhu cầu trong nước, mà còn muốn tăng cường năng lực phòng thủ cho Mỹ và các đồng minh thông qua hợp tác sản xuất”, Tổng thống Zelensky viết trên mạng xã hội X sau cuộc gặp gần đây với phái đoàn Quốc hội Mỹ tại Kiev.

Châu Âu và Mỹ đang thảo luận với Ukraine về việc thúc đẩy các chương trình sản xuất chung đối với tên lửa Patriot và Aster 30, dòng tên lửa do Pháp và Italy hợp tác phát triển.

Hôm 25/9, ông Zelensky cho biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra quyết định chính trị cuối cùng về việc cho phép Ukraine sản xuất tên lửa Patriot. Tuy nhiên, Washington và các nhà sản xuất chưa công bố thông tin cụ thể về biến thể tên lửa được sản xuất, tỷ lệ công việc do Ukraine đảm nhiệm, địa điểm sản xuất cũng như thời điểm bàn giao lô đầu tiên.

Lockheed Martin đặt mục tiêu nâng sản lượng tên lửa PAC-3 MSE từ khoảng 600 quả mỗi năm lên 2.000 quả vào năm 2030. Trong khi đó, hợp đồng trị giá 14,7 tỷ USD với Boeing sẽ giúp tăng gấp ba sản lượng đầu dò dành cho loại tên lửa đánh chặn này. Đức dự kiến bắt đầu sản xuất tên lửa PAC-2 GEM-T. Berlin cũng đề nghị Washington và Lockheed Martin cho phép sản xuất PAC-3 MSE tại Đức, nhưng đề xuất này vẫn chưa được giải quyết.

Trong tuyên bố chung hồi tháng 7, Pháp và Italy nhất trí cấp phép sản xuất tên lửa đánh chặn Aster 30 tại Ukraine trước cuối năm 2026. Hai nước cũng cam kết cung cấp cho Kiev 4 hệ thống SAMP/T NG, qua đó có thể đưa Ukraine trở thành quốc gia đầu tiên sử dụng hệ thống này trong thực chiến. Ngoài ra, Pháp cam kết cung cấp tạm thời 2 tổ hợp SAMP/T, một radar GF300 trước khi kết thúc năm nay và từng bước triển khai hệ thống SAMP/T NG từ năm 2027.

Canh bạc về quyền tự chủ quốc phòng

Về dài hạn, Ukraine và các đối tác châu Âu đang đặt kỳ vọng vào Freyja, một chương trình phát triển tên lửa đánh chặn đạn đạo mới do Ukraine thiết kế.

Freyja được phát triển dựa trên mẫu tên lửa FP-7.X của công ty Fire Point. Hệ thống này bao gồm tên lửa đánh chặn, bệ phóng, radar cùng mạng lưới chỉ huy và kiểm soát. Mỗi quả đạn được ước tính có giá khoảng 1 triệu USD, tương đương một phần tư chi phí của tên lửa PAC-3 MSE. Freyja cũng được thiết kế để tích hợp với các hệ thống radar và sở chỉ huy đạt chuẩn NATO đang được triển khai trên thực địa.

Mẫu FP-7.X thực hiện chuyến bay thử nghiệm đầu tiên vào đầu tháng 6/2026. Tên lửa được thiết kế để đánh chặn mục tiêu đạn đạo ở độ cao khoảng 15 dặm (24 km), sử dụng đầu đạn nổ mảnh thay vì phương thức va chạm trực tiếp (hit-to-kill) như PAC-3. Phương thức va chạm trực tiếp có thể được xem xét ở các phiên bản sau. Fire Point đặt mục tiêu đưa giá mỗi tên lửa đánh chặn xuống khoảng 700.000 USD, tương đương một phần năm giá thành PAC-3.

Công ty cho biết sẽ bắt đầu sản xuất 3 tên lửa đánh chặn mỗi ngày từ tháng 8. Ông Zelensky kỳ vọng hệ thống có thể đi vào hoạt động trong vòng một năm, trong khi liên minh đặt mục tiêu thực hiện vụ đánh chặn mục tiêu đạn đạo thực tế đầu tiên vào cuối năm 2027.

Ngày 17/9, Ba Lan gia nhập nhóm tham gia dự án. Trước đó, Thủ tướng Canada Mark Carney thông báo với ông Zelensky rằng Ottawa sẽ đóng góp công nghệ cho Freyja, đồng thời dành cho Kiev gói hỗ trợ rộng hơn, trong đó có khoản ngân sách 350 triệu đô la Canada để mua tên lửa đánh chặn. Theo trang tin Militarnyi, bên cạnh đóng góp của các quốc gia tham gia, Liên minh châu Âu (EU) cũng đang xem xét cấp vốn trực tiếp cho chương trình Freyja.