Ukraine đánh thẳng “mắt thần” phòng không Nga

Các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga đóng vai trò then chốt trong mục tiêu của Ukraine là gây tổn thất lớn hơn cho nỗ lực chiến đấu của Moscow, nhằm làm suy yếu cơ sở hạ tầng hỗ trợ chiến dịch quân sự đặc biệt, đồng thời buộc Nga phải phân tán lực lượng để bảo vệ nhiều vùng lãnh thổ hơn.

Để thực hiện các mục tiêu này, Ukraine phải vượt qua một hệ thống phòng không tích hợp nhiều lớp, trải dài hàng nghìn km, do Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga (VKS) vận hành. Hệ thống này liên kết radar, trung tâm chỉ huy và các đơn vị tên lửa, tạo thành một mạng lưới phối hợp chặt chẽ.

Radar hoạt động như “mắt thần”, quét bầu trời để phát hiện các mối đe dọa. Hệ thống chỉ huy đóng vai trò “bộ não”, xử lý dữ liệu và phân bổ mục tiêu. Các khẩu đội tên lửa với nhiều tầm bắn, được bố trí xung quanh các địa điểm quan trọng, đóng vai trò “nắm đấm” để đánh chặn các mối đe dọa.

Về lý thuyết, hệ thống này được phân lớp: tên lửa tầm xa như S-300 và S-400 phát hiện và tấn công mục tiêu từ xa; các hệ thống tầm trung như Buk và tầm ngắn như Tor bảo vệ gần các cơ sở trọng yếu, chống lại máy bay không người lái và tên lửa xâm nhập.

Tuy nhiên, trên thực tế, phạm vi bảo vệ của hệ thống không đồng đều, chủ yếu tập trung xung quanh các vị trí giá trị cao, vì thế tạo ra những khoảng trống trong mạng lưới phòng thủ. Ukraine khai thác những lỗ hổng này bằng cách nhắm vào các mục tiêu phòng không trọng yếu, chẳng hạn radar và các hệ thống đánh chặn, từ đó mở đường cho các cuộc tấn công sâu vào bên trong lãnh thổ Nga.

Chiến lược này không chỉ làm suy giảm khả năng phòng thủ của Moscow mà còn tăng khả năng thành công cho các cuộc tấn công vào các cơ sở quân sự và công nghiệp quan trọng, góp phần tạo áp lực đáng kể đối với Nga.

Nga đã triển khai số lượng lớn hệ thống phòng không dọc tiền tuyến và ở các vùng lãnh thổ Ukraine bị kiểm soát, tạo thành rào cản đầu tiên mà các phương tiện tấn công của Ukraine phải vượt qua.

Ukraine phá rào cản này bằng cách nhắm vào “chuỗi cảm biến – tấn công” của hệ thống phòng không Nga – bao gồm radar, trung tâm chỉ huy và các đơn vị tên lửa – để làm gián đoạn quá trình phát hiện, theo dõi và đánh chặn các mối đe dọa. Mục tiêu là vô hiệu hóa các radar gần biên giới, các kíp điều khiển UAV FPV phòng không, rồi đến hệ thống Tor, Buk và cuối cùng là các radar lớn hơn phía sau, tạo ra một “hành lang” tạm thời cho tên lửa và máy bay không người lái của Ukraine vượt qua.

Bóc tách từng lớp phòng thủ

Theo chuyên gia quân sự Schultz, để chọc thủng hệ thống phòng không của Nga, Kiev cần phải bóc tách từng lớp. Radar là mục tiêu đầu tiên: khi bị vô hiệu hóa, các hệ thống tên lửa trở nên chậm và kém hiệu quả, dù bệ phóng vẫn còn nguyên. Các hệ thống tầm trung như Buk tấn công mục tiêu từ xa, bảo vệ lãnh thổ rộng lớn. Mỗi hệ thống Buk bị phá hủy tạo ra khoảng trống mà các đơn vị liền kề không thể lấp đầy hoàn toàn, dần phân mảnh "chiếc ô" phòng thủ của Nga.

Ở một số khu vực, lực lượng Nga đã thay thế hệ thống phòng không Buk hiện đại bằng các hệ thống Kub cũ, cho thấy nguồn lực phòng không các nước này đang chịu quá tải.

Các hệ thống tầm ngắn như Tor bảo vệ gần tiền tuyến, chống lại máy bay không người lái và tên lửa hành trình với tầm bắn khoảng 16 km. Việc phá hủy chúng làm giảm khả năng đánh chặn, tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc tấn công tiếp theo. Tương tự, các hệ thống Pantsir, Tunguska, Strela và MANPADS bảo vệ các mục tiêu quan trọng như S-300, S-400 và radar, và việc loại bỏ chúng làm lộ các mục tiêu giá trị cao, giảm nguy cơ bị tấn công từ trên không.

Dữ liệu từ Tochnyi cho thấy Ukraine đã nhắm vào mọi lớp trong kiến trúc phòng không của Nga, trong đó, radar chiếm phần lớn mục tiêu bị tấn công, tiếp theo là các hệ thống tầm trung và tầm xa. Các cuộc tấn công này không phá hủy toàn bộ hệ thống ngay lập tức, nhưng dần làm suy yếu khả năng tích hợp và đánh chặn, mở ra hành lang cho máy bay không người lái và tên lửa tầm xa thâm nhập sâu hơn vào lãnh thổ Nga, tiếp cận các trung tâm hậu cần quân sự, nhà máy lọc dầu và cơ sở sản xuất vũ khí.

Thách thức lớn đối với Kiev

Mặc dù Ukraine đã đạt được một số thành công trong việc làm suy yếu hệ thống phòng không của Nga, lực lượng nước này vẫn đối mặt với nhiều thách thức quan trọng khi tiến hành các cuộc tấn công sâu.

Ông Schultz nhận định: “Để tạo ra một “hành lang tự do” nhằm đánh vào hậu cứ của đối phương, Ukraine phải trải qua một chặng đường dài. Các hệ thống như Pantsir và Tor vẫn hiện diện với số lượng đáng kể. Nga tuy có lãnh thổ rộng lớn và không thể bảo vệ tối ưu tất cả mọi nơi, nhưng họ vẫn có khả năng bắn hạ nhiều mục tiêu nhờ các nhóm hỏa lực cơ động và các hệ thống tiêu chuẩn”.

Ở một số khu vực thuộc các tỉnh Zaporizhzhia và Kherson, các cuộc tấn công của Ukraine đã làm suy yếu hệ thống phòng không Nga, tạo điều kiện cho các hoạt động tiến về Crimea. Tuy nhiên, theo ông Schultz, “Crimea vẫn là một pháo đài quân sự hóa”.

Việc mở rộng các hoạt động tấn công phụ thuộc vào sự kết hợp của nhiều loại vũ khí, từ tên lửa đến UAV với các tầm bắn và tải trọng khác nhau. Không hệ thống nào bị đánh giá thấp: nếu hoạt động, chúng đều hữu ích, ông Schultz lưu ý.

Một hạn chế khác là yếu tố nhân lực. Các kíp lái cần phải có kinh nghiệm tiến hành các hoạt động tấn công tầm ngắn và tầm trung trước khi thực hiện nhiệm vụ tầm xa. Ông Schultz cho biết: “Các binh sỹ Ukraine ban đầu điều khiển UAV FPV ở độ sâu chiến thuật sau đó mới vận hành các hệ thống đắt tiền hơn. Chỉ có những binh sỹ giỏi mới có thể thực hiện nhiệm vụ thứ hai này. Để huấn luyện một kíp tấn công hiệu quả, cần ít nhất 20 phương tiện tấn công. Sau khi tiến hành khoảng 20 cuộc tấn công thành công, họ mới đủ kinh nghiệm”.

Một thách thức quan trọng khác là năng lực tấn công tầm trung vẫn chưa được đầu tư đủ, khiến Ukraine khó mở rộng lợi thế mà họ đạt được ở các vùng lãnh thổ họ đang chiếm giữ. Ông Schultz nhấn mạnh: “Điều này đòi hỏi sự cởi mở hơn từ các đối tác về công nghệ. Chính phủ Ukraine cần tài trợ cho các hệ thống giá 30.000 đến 40.000 USD mỗi đơn vị, vì trong tay các binh sỹ có năng lực, các loại vũ khí đó có thể phá hủy tài sản đắt giá hơn nhiều lần của đối phương”. 

Ukraine tử thủ giữ “Vành đai pháo đài” giữa làn sóng tiến công ồ ạt của Nga

VOV.VN - Ukraine đang tập trung đẩy lùi làn sóng tấn công mới của Nga trong mùa xuân dọc theo “Vành đai pháo đài”, trong bối cảnh các nỗ lực đàm phán hòa bình do Mỹ hậu thuẫn rơi vào bế tắc. Ukraine dường như đặt cược vào sự đổi mới chiến thuật thời gian, trong đó có năng lực tấn công tầm trung.