Ukraine mở mặt trận mới trên Biển Caspi, nguy cơ đối đầu trực tiếp với Iran

Biển Caspi dậy sóng khi hai cuộc chiến cùng hội tụ

Máy bay không người lái (UAV) của Ukraine đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các tuyến vận tải quân sự trên Biển Caspi, tuyến kết nối Nga với Iran, mở ra một mặt trận mới trong bối cảnh hai cuộc xung đột ngày càng có nhiều điểm giao thoa.

Tổng thống Ukraine Zelensky xác nhận Kiev đứng sau các cuộc tấn công này. Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 26/7, ông cho biết: "Chúng tôi cũng đã đạt được những kết quả rất đáng kể với các cuộc tấn công tầm xa trên Biển Caspi, nhằm vào các tàu được sử dụng để vận chuyển hàng hóa quân sự liên quan đến Iran cùng với một tàu chiến".

Trong khi đó, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) tuyên bố đã triển khai các cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào một mỏ dầu của Nga, một tàu mang tên lửa của Hải quân Nga và các tàu được cho là tham gia vận chuyển máy bay không người lái do Iran sản xuất tới Nga.

Theo phía Ukraine, các đòn tấn công này là một phần trong chiến dịch sử dụng UAV tầm xa nhằm vào các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga, đồng thời mở rộng phạm vi hoạt động sang Biển Caspi. Diễn biến này được cho là khiến Ukraine và Iran tiến gần hơn tới nguy cơ đối đầu trực tiếp.

Trong những năm gần đây, Iran được cho là đã cung cấp máy bay không người lái cho Nga sử dụng trong xung đột tại Ukraine. Ở chiều ngược lại, nhiều nguồn tin cho rằng Moscow đã tăng cường hỗ trợ Tehran, bao gồm chia sẻ thông tin tình báo trong bối cảnh Iran đối phó với các chiến dịch không kích của Mỹ và Israel.

Phản ứng trước các vụ tấn công, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 27/7 cáo buộc Ukraine phải chịu trách nhiệm về vụ tấn công khiến một thủy thủ trên tàu thương mại của Iran thiệt mạng.

Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Araghchi cho biết đã điện đàm với các quan chức Nga và Liên minh châu Âu (EU), khẳng định hành động của Kiev "không thể không bị đáp trả". Bộ Ngoại giao Iran cũng đã triệu Đại biện lâm thời của Ukraine tại Tehran để phản đối.

Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh cả xung đột Nga - Ukraine và căng thẳng giữa Mỹ với Iran đều đang ở giai đoạn nhạy cảm.

Cuối tuần qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm dừng các cuộc tấn công nhằm vào Iran, trong khi tiếp tục cân nhắc các phương án quân sự nhằm làm suy giảm khả năng kiểm soát của Tehran đối với eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh đó, tuyến hàng hải trên Biển Caspi được đánh giá có ý nghĩa chiến lược đối với Iran khi tạo ra hành lang kết nối trực tiếp với Nga, giúp duy trì hoạt động vận tải và hợp tác quân sự mà không phụ thuộc vào các cảng phía nam trên Vịnh Ba Tư và Bắc Biển Arab, nơi đang chịu sức ép lớn hơn từ các hoạt động quân sự của Mỹ.

Dù các cảng xuất khẩu dầu ở miền nam vẫn giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Iran, Biển Caspi được xem là tuyến đường ngắn nhất và thuận lợi nhất để kết nối với Nga – quốc gia ngày càng trở thành đối tác quân sự quan trọng của Tehran trong bối cảnh cả hai cùng đối mặt với các sức ép từ xung đột.

Bình luận về diễn biến này, ông Nicole Grajewski, trợ lý giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Sciences Po (Pháp), cho rằng Biển Caspi mang lại cho Iran một hành lang vận tải chiến lược tới Nga và xa hơn là Trung Á, đồng thời ít chịu tác động từ các biện pháp ngăn chặn của Mỹ và các đồng minh.

Trong khi đó, Ukraine ngày càng đẩy mạnh các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) nhằm sâu trong lãnh thổ Nga để có thể giành lợi thế mới trên chiến trường sau hơn bốn năm xung đột. Trong những tháng gần đây, Kiev đã nhiều lần sử dụng UAV tầm xa để tập kích các nhà máy lọc dầu nằm sâu trong lãnh thổ Nga, kể cả tại Siberia, làm gia tăng sức ép đối với ngành năng lượng của một trong những quốc gia sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Toan tính của Ukraine

Việc mở rộng mục tiêu sang Biển Caspi, cách khu vực biên giới gần nhất của Ukraine khoảng 700 km, được cho là mang đến cho Kiev cơ hội làm gián đoạn tuyến kết nối quân sự và hậu cần giữa Nga với Iran. Theo một số nhà phân tích an ninh, động thái này cũng có thể giúp Ukraine tranh thủ thêm sự ủng hộ từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump.

"Đối với Ukraine, điều này góp phần gắn kết các chiến trường trong cách nhìn của châu Âu và có thể cả Mỹ. Tôi cho rằng đó là một phần trong tính toán của Kiev", bà Hanna Notte, Giám đốc Chương trình Không phổ biến vũ khí hạt nhân Á - Âu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin (Mỹ), nhận định.

Theo bà Notte, việc Tổng thống Zelensky thể hiện lập trường cứng rắn với Iran có thể giúp Ukraine tạo thêm điểm chung với chính quyền Trump trong cách tiếp cận các vấn đề an ninh khu vực.

Theo các nguồn tin phương Tây, Nga từng sử dụng tuyến hàng hải trên Biển Caspi để tiếp nhận các lô UAV cảm tử Shahed do Iran sản xuất. Từ mùa thu năm 2022, Moscow đã triển khai loại UAV này trong các cuộc tập kích nhằm vào Ukraine, gây áp lực lớn lên hệ thống phòng không của Kiev và nhắm vào hạ tầng năng lượng, điện và nước.

Sau đó, Nga phát triển phiên bản UAV nội địa mang tên Geran, được sản xuất tại một nhà máy ở miền nam nước này, giúp Moscow tăng mạnh sản lượng để phục vụ các chiến dịch tấn công. Năm 2025, Ukraine tuyên bố đã tiến hành các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở sản xuất này.

Mỹ và Israel nhiều lần cáo buộc Tehran sử dụng UAV Shahed để tấn công các tàu thương mại tại eo biển Hormuz, sân bay, cảng biển, cơ sở hạ tầng năng lượng ở khu vực Vùng Vịnh và các căn cứ quân sự của Mỹ. Với chi phí thấp và khả năng gây khó khăn cho các hệ thống phòng không, dòng UAV này được đánh giá là một thách thức đáng kể đối với Mỹ và các đồng minh.

Nguy cơ đối đầu với Iran gia tăng

Theo các chuyên gia, nếu Ukraine tiếp tục duy trì các cuộc tấn công nhằm vào tuyến hàng hải Biển Caspi, hoạt động này có thể ảnh hưởng đáng kể tới một trong những hành lang vận tải quan trọng kết nối hai nền kinh tế đang chịu nhiều lệnh trừng phạt.

"Iran nhìn nhận vấn đề này trong bối cảnh rộng hơn, khi nước này đối mặt với sức ép và nguy cơ bị phong tỏa cả từ phía nam lẫn phía bắc", ông Hamidreza Azizi, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh Đức, nhận định.

Về phía Tehran, giới chức Iran tuyên bố sẽ đáp trả các cuộc tấn công nhưng chưa công bố biện pháp cụ thể. Trong thời gian xung đột với Mỹ và Israel leo thang, Iran đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nhiều quốc gia trong khu vực. Một số nhà phân tích cho rằng Ukraine cũng nằm trong tầm bắn của một số loại tên lửa do Iran sở hữu.

"Ukraine có thể sẽ sớm nhận ra rằng Iran sẽ không thể không đáp trả những hành động nhằm vào nước này", ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, viết trên mạng xã hội.

Giới quan sát nhận định, việc Ukraine đưa Biển Caspi vào danh sách mục tiêu không chỉ mở rộng phạm vi tác chiến mà còn cho thấy Kiev đang tìm cách cắt đứt chuỗi hậu cần giữa Nga và Iran. Nếu các cuộc tấn công tiếp diễn, Biển Caspi có thể trở thành một điểm nóng mới, khiến mối liên kết quân sự giữa Moscow và Tehran chịu thêm sức ép, đồng thời làm gia tăng nguy cơ xung đột lan rộng ra ngoài chiến trường Ukraine.

Tình báo Mỹ cảnh báo ném bom Iran không hiệu quả, ông Trump kẹt giữa 2 lựa chọn

VOV.VN - Đánh giá của các cơ quan tình báo Mỹ cho thấy các đòn không kích của nước này khó có thể buộc Iran thay đổi lập trường, đẩy ông Trump vào thế ngày càng khó khăn khi xung đột tiếp tục kéo dài và eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa.