Các quan chức Saudi Arabia đã bày tỏ lo ngại và giận dữ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ công bố chiến dịch “Dự án Tự do” (Project Freedom) nhằm hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Theo hai quan chức Mỹ, Riyadh lo ngại động thái này có thể kích động Iran gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào các đồng minh vùng Vịnh và làm bùng phát trở lại xung đột trong khu vực.

NBC News cho biết Washington đã triển khai chiến dịch mà không thông báo trước cho các đồng minh chủ chốt ở vùng Vịnh. Đáp lại, Saudi Arabia đã thông báo với Mỹ rằng nước này sẽ không cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ không quân Prince Sultan ở phía Đông Nam thủ đô Riyadh hoặc sử dụng không phận Saudi Arabia để hỗ trợ chiến dịch. Theo các quan chức Mỹ, Tổng thống Trump đã đình chỉ chiến dịch chỉ sau 36 giờ triển khai và sau đó không phận Saudi Arabia đã được mở lại.

“Dự án Tự do” là nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump nhằm khôi phục hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến đường bị Iran phong tỏa kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát. Chiến dịch được triển khai sau khi lệnh ngừng bắn được công bố ngày 7/4 nhằm thúc đẩy tiến trình đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran.

Lo ngại của Saudi Arabia về “Dự án Tự do”

Không giống một số quốc gia khác trong khu vực, Saudi Arabia vẫn có thể xuất khẩu dầu mà không cần tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Đường ống dẫn dầu Đông - Tây dài khoảng 1.200 km nối Vịnh Ba Tư với Biển Đỏ cho phép Riyadh vận chuyển hàng triệu thùng dầu mỗi ngày mà không phụ thuộc vào tuyến hàng hải chiến lược này.

Lợi thế đó giúp Saudi Arabia duy trì khả năng xuất khẩu dầu ngay cả khi eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa hoặc trở nên quá nguy hiểm đối với hoạt động vận tải biển.

Ông Rayed Krimly, Đại sứ kiêm Thứ trưởng Ngoại giao Saudi Arabia phụ trách ngoại giao công chúng, viết trên mạng xã hội X rằng Riyadh tiếp tục ủng hộ các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng, tránh leo thang và thúc đẩy đàm phán.

Một quan chức Trung Đông cho biết Saudi Arabia ưu tiên giải pháp ngoại giao nhưng vẫn bảo lưu quyền tự vệ và ủng hộ quyền tự vệ của các đồng minh vùng Vịnh. Theo quan chức này, “Cách thức triển khai ‘Dự án Tự do’ bị đánh giá là quá rủi ro và có thể dẫn tới leo thang quân sự nghiêm trọng. Các đồng minh vùng Vịnh có nguy cơ phải hứng chịu những cuộc tấn công mang tính ‘thảm họa’. Tuy nhiên, tình hình đã nhanh chóng được kiểm soát chỉ trong vài giờ và không nghiêm trọng như lo ngại ban đầu”.

Quan chức trên cũng nhận định trước đây những bất đồng tương tự thường chỉ cần vài cuộc điện thoại để xử lý, nhưng trong bối cảnh hiện nay, việc công bố thông tin quá nhanh trên mạng xã hội đã khiến mọi vấn đề trở nên nhạy cảm và thu hút sự chú ý lớn hơn.

Theo một quan chức cấp cao Nhà Trắng, chính quyền Mỹ chưa quyết định liệu “Dự án Tự do” có được khôi phục hay không, đồng thời nhấn mạnh Tổng thống Trump vẫn để ngỏ mọi lựa chọn. Nhà Trắng cũng bác bỏ thông tin cho rằng các nước trong khu vực đã áp đặt hạn chế đối với chiến dịch của Mỹ.

Một quan chức khác cho biết chiến dịch khó có thể được nối lại trong thời gian ngắn do các đồng minh vùng Vịnh vẫn còn quan ngại về nguy cơ leo thang.

Mỹ chưa từ bỏ kế hoạch tại eo biển Hormuz

Theo các quan chức Mỹ, khi Saudi Arabia và các đồng minh vùng Vịnh trao đổi với chính quyền Tổng thống Trump và giới chức quân đội Mỹ về rủi ro của chiến dịch, đồng thời đặt câu hỏi Washington sẽ phản ứng ra sao nếu Iran tấn công cơ sở hạ tầng trong khu vực, phía Mỹ đã khẳng định ưu tiên hàng đầu vẫn là đạt được thỏa thuận hòa bình với Tehran và nhiều khả năng Washington sẽ không đáp trả trực tiếp các cuộc tấn công như vậy.

Tổng thống Trump đã công bố chiến dịch trên mạng xã hội vào ngày 3/5. Trong 36 giờ tiếp theo, các cố vấn an ninh quốc gia hàng đầu của ông liên tục thúc đẩy chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz, trước khi nhà lãnh đạo Mỹ bất ngờ quyết định dừng kế hoạch.

Một quan chức Mỹ khác cho biết quân đội Mỹ khi đó đã chuẩn bị thêm nhiều tàu chiến tại vùng Vịnh để hỗ trợ hoạt động quá cảnh qua eo biển Hormuz. Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã có hai tàu treo cờ Mỹ đi qua eo biển thành công trong khuôn khổ chiến dịch.

Ngoài Saudi Arabia, Kuwait cũng tuyên bố sẽ đình chỉ việc cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ và không phận nước này để phục vụ “Dự án Tự do” cho tới khi ông Trump thay đổi quyết định. Đại sứ quán Kuwait hiện chưa đưa ra bình luận.

Trong quân đội Mỹ, quyền sử dụng lãnh thổ nước khác được gọi là ABO, viết tắt của “tiếp cận, bố trí căn cứ và bay qua không phận”. Các máy bay chiến đấu, máy bay tiếp dầu và máy bay hỗ trợ đều cần được các đồng minh trong khu vực cấp phép hoạt động. Saudi Arabia và Jordan giữ vai trò quan trọng về bố trí căn cứ, Kuwait có vai trò then chốt về quyền bay qua không phận, còn Oman hỗ trợ cả hậu cần hải quân lẫn không phận.

Trước đó, Nhà Trắng khẳng định các đồng minh khu vực đã được thông báo trước về chiến dịch.

Tổng thống Trump cho biết các nhà đàm phán Mỹ có thể đạt được thỏa thuận với Iran trước chuyến công du Bắc Kinh vào tuần tới để gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Tuy nhiên, ngày 8/5, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết đã nổ súng vào thêm hai tàu chở dầu bị cáo buộc vi phạm lệnh phong tỏa các cảng Iran, sau khi lực lượng Mỹ và Iran đấu hỏa lực gần eo biển Hormuz một ngày trước đó. Dù vậy, Tổng thống Trump khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn có hiệu lực, dù ông thừa nhận cuộc xung đột chưa thực sự kết thúc.

“Cuộc xung đột chỉ kết thúc khi mọi thứ thực sự chấm dứt. Về mặt quân sự, chúng tôi đã giành chiến thắng. Nhưng chúng tôi cần buộc họ bước ra khỏi các hầm trú ẩn ở Iran và ký kết một thỏa thuận”, ông Trump nói với NBC News.

Tuyến đường bí mật giúp Iran né phong tỏa của Mỹ tại eo biển Hormuz

VOV.VN - Giữa lúc Mỹ siết chặt phong tỏa hàng hải nhằm cô lập Tehran, Iran đang âm thầm mở rộng mạng lưới vận tải qua Pakistan, Nga và Trung Á để duy trì dòng chảy hàng hóa và xuất khẩu dầu mỏ.