Trong bối cảnh các cuộc đàm phán về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình giữa Iran và Mỹ đang “có tiến triển”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra thêm một điều kiện mới: các quốc gia Trung Đông phải tham gia Hiệp định Abraham.

Trong bài đăng trên mạng xã hội hôm 25/5, Tổng thống Donald Trump cho rằng: “Sau tất cả những nỗ lực mà Mỹ đã bỏ ra để giải quyết bài toán vô cùng phức tạp này, tối thiểu các quốc gia liên quan cần đồng thời tham gia Hiệp định Abraham”.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh thỏa thuận đang hình thành với Iran vấp phải chỉ trích từ một số nghị sĩ đảng Cộng hòa, những người muốn áp dụng lập trường cứng rắn hơn với Tehran.

Hiệp định Abraham là gì?

Hiệp định Abraham được thúc đẩy trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. Đây thực chất là một loạt thỏa thuận do Mỹ làm trung gian nhằm bình thường hóa quan hệ giữa Israel và các quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi.

Các thỏa thuận được ký kết vào năm 2020 giữa Israel với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain, Sudan và Ma Rốc. Tuy nhiên, tình hình bất ổn kéo dài tại Sudan đã làm chậm quá trình chính thức hóa quan hệ giữa quốc gia này với Israel. Kazakhstan tham gia thỏa thuận vào tháng 11/2025, dù Astana đã có quan hệ bình thường với Israel từ những năm 1990.

Nỗ lực đưa Saudi Arabia tham gia thỏa thuận từng đạt được nhiều tiến triển trước khi xung đột Israel – Hamas bùng phát, nhưng hiện đã đình trệ. Riyadh hiện nhấn mạnh rằng cần có lộ trình rõ ràng hướng tới việc thành lập một nhà nước Palestine độc lập.

Dù được giới ngoại giao đánh giá là bước tiến hướng tới một Trung Đông ổn định hơn, Hiệp định Abraham vẫn không được ủng hộ rộng rãi trong khu vực, đặc biệt do không giải quyết được xung đột Israel - Palestine.

Đối với Israel, thành tựu lớn nhất của thỏa thuận là việc thiết lập quan hệ với UAE – một cường quốc xuất khẩu dầu mỏ và trung tâm thương mại có ảnh hưởng lớn tại Trung Đông.

Hiệp định Abraham liên quan gì tới đàm phán với Iran?

Trong bài đăng dài trên mạng xã hội Truth Social hôm 24/5, Tổng thống Donald Trump cho biết ông đã điện đàm với lãnh đạo nhiều nước về nỗ lực chấm dứt xung đột với Iran. Ông cho rằng phần lớn các quốc gia này “nên sẵn sàng, thiện chí và có khả năng biến thỏa thuận với Iran trở thành một sự kiện mang tính lịch sử hơn nhiều”.

“Tất cả nên bắt đầu bằng việc Saudi Arabia và Qatar lập tức ký Hiệp định Abraham, sau đó các nước khác sẽ nối bước. Nếu không làm vậy, họ không nên tham gia thỏa thuận này vì điều đó cho thấy thiếu thiện chí”, ông Trump viết.

Ngoài Saudi Arabia và Qatar, Tổng thống Mỹ cũng cho biết ông đã trao đổi với lãnh đạo Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan. Ông Trump thậm chí còn ám chỉ Iran cũng nên tham gia Thỏa thuận Abraham.

Tiến sĩ James M. Dorsey, nhà nghiên cứu cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), cho rằng động thái của ông Trump tương tự cách Iran từng đưa ra điều kiện để chấm dứt chiến sự.

Trước đó, Tehran khẳng định bất kỳ lệnh ngừng bắn nào cũng phải áp dụng trên toàn bộ các mặt trận xung đột trong khu vực, bao gồm cả Lebanon. Truyền thông Iran từng đưa tin rằng, trước tiên cần phải công bố một bản ghi nhớ chung, trong đó nhấn mạnh việc chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon.

Theo ông Dorsey, việc ông Trump đưa Thỏa thuận Abraham vào đàm phán với Iran cũng là cách “gắn nhiều cuộc xung đột với nhau”. Ông nhận định Tổng thống Mỹ “đang khá xa rời thực tế của Trung Đông”.

“Trong bối cảnh xung đột hiện nay, các quốc gia Arab hay các nước có đa số dân theo đạo Hồi sẽ không muốn xem đây là thời điểm phù hợp để thúc đẩy quan hệ với Israel, bởi cuộc xung đột đã tạo ra tình thế rất khó khăn cho nhiều nước”, ông Dorsey nói với CNA ngày 26/5.

Khi được hỏi Iran có thể nhìn nhận việc đưa Hiệp định Abraham vào một thỏa thuận với Mỹ như thế nào, ông Dorsey cho rằng điều này có thể củng cố niềm tin lâu nay của Tehran rằng Israel vẫn có ảnh hưởng lớn đối với chính quyền ông Trump.

“Điều này chỉ củng cố thêm quan điểm vốn có của Iran rằng Israel vẫn có ảnh hưởng đáng kể trong chính quyền ông Trump và Mỹ về cơ bản đang bảo vệ lợi ích của Israel. Tuy nhiên, đây vốn đã là đánh giá từ lâu của Iran. Động thái này chỉ tái khẳng định điều đó chứ không làm thay đổi bản chất vấn đề”, ông Dorsey nêu quan điểm.

Mục tiêu của ông Trump

Theo ông Dorsey, có nhiều lý do khiến Tổng thống Donald Trump muốn đưa Hiệp định Abraham vào bất kỳ thỏa thuận nào với Iran. Một trong số đó là nhằm duy trì sự ủng hộ trong nội bộ đảng Cộng hòa và phong trào “Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA), đồng thời trấn an Israel.

“Bởi bất kỳ thỏa thuận nào cuối cùng đạt được với Iran cũng sẽ không phải là điều Israel hay Thủ tướng Benjamin Netanyahu mong muốn”, ông Dorsey nhận định.

Kế hoạch chấm dứt xung đột với Iran cũng vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ một số thành viên đảng Cộng hòa vốn chủ trương cứng rắn với Tehran. Thỏa thuận mà ông Trump cho biết “phần lớn đã được đàm phán xong” khiến nhiều nghị sĩ, cựu quan chức nội các và các nhà phân tích bảo thủ đặt câu hỏi liệu những điều khoản hiện tại có khiến toàn bộ cuộc xung đột trở nên “vô nghĩa” hay không.

Nhà lãnh đạo Mỹ sau đó đã bác bỏ các ý kiến phản đối, cho rằng thỏa thuận hiện “thậm chí còn chưa hoàn tất đàm phán”.

Ông Dorsey nhận định ngay cả khi đạt được thỏa thuận mới, điều đó cũng khó có thể xóa bỏ những tranh luận xoay quanh quyết định rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, cũng như những tổn thất và chi phí phát sinh từ cuộc xung đột hiện nay.

Theo thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 được ký dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama, Tehran đồng ý giới hạn mức làm giàu urani ở ngưỡng 3,67% và cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiến hành các hoạt động thanh sát mở rộng. Tuy nhiên, năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định rút Washington khỏi thỏa thuận này.

Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định: “Ông Trump đang cố gắng quảng bá thỏa thuận với Iran như phần tiếp theo của Hiệp định Abraham: có lợi cho Israel, có lợi cho khu vực và đủ cứng rắn đối với Washington. Tuy nhiên, ông ấy dường như đang thay thế một kỳ vọng khó khả thi bằng một kỳ vọng khác - từ việc buộc Iran phải nhượng bộ hoàn toàn sang giả định rằng một thỏa thuận mong manh có thể trở thành nền tảng cho một trật tự mới ở Trung Đông”.

Vì sao Hiệp định Abraham khó giúp chấm dứt thù địch tại Trung Đông?

VOV.VN - Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu các nước Arab, Hồi giáo phải tham gia Hiệp định Abraham, như một điều kiện của thỏa thuận hòa bình Iran là một bước đi táo bạo. Tuy nhiên, đề xuất này khó khả thi.