Saudi Arabia có “sa bẫy” Houthi tại Vùng Vịnh?

Vòng xoáy xung đột từ một chuyến bay

Ngày 13/7, một máy bay dân sự Iran chở phái đoàn cấp cao của lực lượng Houthi trên đường trở về thủ đô Sana’a của Yemen. Theo thỏa thuận không chính thức giữa Houthi và chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn, các chuyến bay muốn hạ cánh xuống khu vực do Houthi kiểm soát phải được chấp thuận trước.

Chính phủ Yemen phản đối việc phái đoàn Houthi sử dụng máy bay Iran, lo ngại chuyến bay có thể được tận dụng để đưa nhân sự thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và trang thiết bị quân sự vào Yemen. Chính phủ đề nghị hỗ trợ phái đoàn trở về bằng một hãng hàng không khác, nhưng Houthi vẫn lựa chọn chuyến bay của hãng Mahan Air. Để ngăn máy bay hạ cánh tại Sana’a, lực lượng được Saudi Arabia hậu thuẫn đã ném bom đường băng sân bay, buộc máy bay phải chuyển hướng đến Hodeidah. Houthi coi đây là hành động vi phạm thỏa thuận ngừng bắn đạt được năm 2022 và tuyên bố chấm dứt lệnh ngừng bắn.

Ngay sau đó, lực lượng này tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào cơ sở hạ tầng của Saudi Arabia, tuyên bố phong tỏa tàu thuyền Saudi Arabia tại Biển Đỏ, đồng thời mở chiến dịch trên bộ nhằm vào các lực lượng chính phủ Yemen. 

Đến giữa tháng 9, Houthi đã giành quyền kiểm soát toàn bộ dải bờ biển Yemen bên Biển Đỏ, cùng đảo Perim nằm tại eo biển Bab el-Mandeb. Những bước tiến này giúp lực lượng Houthi gia tăng khả năng kiểm soát một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Saudi Arabia đáp trả bằng các đợt không kích quy mô lớn, nhưng chưa thể khiến Houthi lùi bước. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở dầu mỏ và sân bay của Saudi Arabia vẫn tiếp tục gia tăng, gây sức ép trực tiếp lên an ninh và hoạt động kinh tế của vương quốc Hồi giáo.

Cái bẫy chiến lược

Đặt lên bàn cân so sánh cuộc đối đầu này, Houthi không có tiềm lực quân sự hay kinh tế tương đương Saudi Arabia. Tuy nhiên, sau nhiều năm xung đột, lực lượng này đã xây dựng được một hệ thống quyền lực riêng tại miền Bắc Yemen, duy trì lực lượng chiến đấu có kinh nghiệm và nhận được sự hỗ trợ lâu dài từ Iran.

Chính sự chênh lệch về tiềm lực khiến Houthi có động cơ lựa chọn cách thức đối đầu khác với một cuộc chiến quy ước. Thay vì tìm cách đánh bại nước láng giềng trong một trận chiến trực diện, Houthi có thể tập trung vào những mục tiêu có giá trị chiến lược cao, dễ gây tổn thất kinh tế và tạo sức ép chính trị đối với Riyadh.

Các cơ sở năng lượng, sân bay và tuyến hàng hải là những mục tiêu như vậy. Các hoạt động của Houthi đang làm gián đoạn hoạt động kinh tế, ảnh hưởng đến xuất khẩu dầu mỏ và buộc Saudi Arabia phải phân tán nguồn lực cho nhiệm vụ phòng thủ.

Trong khi đó, các đợt không kích của Saudi Arabia khó có thể giải quyết tận gốc vấn đề. Kinh nghiệm từ chiến dịch quân sự bắt đầu năm 2015 cho thấy ưu thế về không quân và nguồn lực tài chính chưa đủ để loại bỏ Houthi khỏi Sana’a hoặc phá vỡ hệ thống quyền lực mà lực lượng này xây dựng tại miền Bắc Yemen. Một chiến dịch quân sự mới của Saudi Arabia vì thế có nguy cơ lặp lại vòng xoáy cũ này.

Đó chính là khía cạnh đáng chú ý của cái bẫy chiến lược mà Houthi tạo ra. Họ không nhất thiết phải giành chiến thắng quân sự tuyệt đối, mà chỉ cần duy trì khả năng gây tổn thất. Tuy nhiên, chưa có đủ cơ sở để khẳng định toàn bộ diễn biến leo thang hiện nay là một kế hoạch được Houthi thiết kế từ trước.

Lợi thế Biển Đỏ và eo Bab el-Mandab

Lợi thế lớn nhất của Houthi không chỉ nằm ở kinh nghiệm chiến đấu, mà còn ở vị trí địa lý. Yemen nằm bên bờ Biển Đỏ, gần eo biển Bab el-Mandab - tuyến hàng hải nối Biển Đỏ với vịnh Aden, qua đó kết nối châu Á và châu Âu thông qua kênh đào Suez.

Trước khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, hơn 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Trong khi đó, Biển Đỏ thường đảm nhận khoảng 12-15% thương mại toàn cầu. Hai tuyến hàng hải này có ý nghĩa đặc biệt đối với vận chuyển năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế.

Khi hoạt động hàng hải qua Hormuz bị gián đoạn, Saudi Arabia từng dựa nhiều hơn vào các cảng xuất khẩu trên Biển Đỏ để duy trì dòng chảy dầu mỏ. Hệ thống đường ống Đông - Tây của nước này kết nối các mỏ dầu ở phía đông với các cảng ở phía tây, giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào tuyến vận tải qua Hormuz.

Nhưng khi Houthi gia tăng sức ép tại Biển Đỏ, phương án thay thế đó cũng đối mặt với rủi ro. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia, kết hợp với khả năng gây gián đoạn hàng hải tại Bab el-Mandeb, có thể thu hẹp không gian lựa chọn của Riyadh.

Đối với Saudi Arabia, hệ quả không chỉ là nguy cơ mất nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại các tuyến vận tải chiến lược cũng có thể ảnh hưởng đến kế hoạch đa dạng hóa kinh tế, thu hút đầu tư và xây dựng hình ảnh một trung tâm kinh doanh ổn định của khu vực.

Với Houthi, khả năng gây sức ép lên các tuyến hàng hải giúp một lực lượng xuất phát từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới Arab có thể tác động đến những tính toán vượt xa phạm vi Yemen. Đây là sự chuyển hóa vị trí địa lý thành đòn bẩy chính trị và chiến lược.

Houthi muốn kiềm chế Saudi Arabia đến đâu?

Việc Houthi mở rộng kiểm soát dọc bờ biển Biển Đỏ và gia tăng các cuộc tấn công vào Saudi Arabia đặt ra thách thức trực tiếp đối với tham vọng duy trì vai trò trung tâm khu vực của Riyadh. Nhưng mục tiêu của Houthi có thể không dừng ở việc buộc Saudi Arabia chấm dứt chiến dịch quân sự.

Bằng cách duy trì một mặt trận gây sức ép tại Bán đảo Arab, Houthi có thể khiến Saudi Arabia phải dành nhiều nguồn lực hơn cho phòng thủ, giảm dư địa theo đuổi các ưu tiên kinh tế và đối ngoại, đồng thời làm phức tạp quan hệ an ninh giữa Riyadh với Washington.

Ở cấp độ khu vực, Houthi cũng có thể gia tăng vị thế trong mọi cuộc đàm phán liên quan đến tương lai Yemen, an ninh Biển Đỏ và quan hệ với Iran. Khi có khả năng tác động đến các tuyến vận tải quốc tế, lực lượng này không còn chỉ là một bên trong cuộc nội chiến Yemen, mà trở thành một nhân tố có thể ảnh hưởng đến tính toán của nhiều cường quốc.

Cuộc phiêu lưu quân sự này cũng chứa đựng rủi ro. Các cuộc tấn công kéo dài có thể dẫn tới những đợt đáp trả mạnh hơn, làm suy giảm cơ sở kinh tế vốn mong manh của Yemen và khiến Houthi phải đối mặt với sức ép quốc tế ngày càng lớn. Việc kiểm soát các khu vực ven biển hoặc gây gián đoạn hàng hải cũng không đồng nghĩa với khả năng duy trì quyền kiểm soát lâu dài trước những thay đổi trong tương quan lực lượng.

Những tính toán này cũng cần được xét trong điều kiện đồng minh của Saudi Arabia là Mỹ có tham gia mặt trận này hay không. Nhưng dường như, kịch bản này khó xảy ra khi mà chính quyền Donald Trump vẫn chưa thể thoát ra khỏi cuộc xung đột với Iran.

Về phía Saudi Arabia, bài toán không chỉ là làm thế nào để ngăn chặn tên lửa và thiết bị bay không người lái, mà còn là làm thế nào để tránh bị cuốn vào một cuộc chiến không có điểm kết thúc rõ ràng. Điều đó đòi hỏi Riyadh phải kết hợp các biện pháp phòng thủ, phối hợp khu vực và ngoại giao, thay vì chỉ dựa vào ưu thế quân sự.

Houthi ồ ạt tập kích Riyadh, phòng không Saudi Arabia lộ điểm yếu

VOV.VN - Lực lượng Houthi tại Yemen đang gia tăng các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Saudi Arabia bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (UAV).