Thay máy bay cảnh báo sớm của Mỹ, NATO có chọc giận ông Trump?
VOV.VN - NATO sắp công bố kế hoạch thay thế các máy bay cảnh báo sớm AWACS đã cũ do Mỹ chế tạo bằng GlobalEye - một phương án do Thụy Điển cung cấp. Đây có thể là động thái khiến mối quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương thêm trắc trở.
Hãng tin Reuters dẫn các nguồn tin nội bộ NATO cho biết, khối quân sự này đang có kế hoạch thay thế phi đội máy bay giám sát AWACS đã cũ do Mỹ sản xuất bằng một loại máy bay của Thụy Điển. Điều này đi ngược lại với lời kêu gọi của Tổng thống Donald Trump rằng các đồng minh cần mua thêm thiết bị quốc phòng của Mỹ.
Ông Trump nhiều lần chỉ trích các đồng minh châu Âu vì dựa vào Mỹ để đảm bảo an ninh; đồng thời thúc giục họ tăng chi tiêu quốc phòng và mua thêm thiết bị của Mỹ. Ông cũng đã nhiều lần đe dọa rút Washington khỏi NATO nếu các đồng minh không “chiều lòng” Mỹ.
Các nguồn tin cho biết việc mua máy bay giám sát GlobalEye của Tập đoàn quốc phòng Saab, Thụy Điển, sẽ được công bố tại hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ trong 2 ngày 7 và 8/7. Một người phát ngôn của NATO xác nhận rằng, quyết định về việc thay thế các máy bay AWACS sẽ được công bố tại hội nghị Thượng đỉnh của khối nhưng từ chối cung cấp chi tiết. Trong khi đó, Saab từ chối bình luận.
Với những vòm radar đặc trưng rộng 9 mét, 14 máy bay AWACS, hay Hệ thống Cảnh báo và Kiểm soát trên không của NATO đóng vai trò là “đôi mắt trên bầu trời” của liên minh này kể từ năm 1982. Đặt tại căn cứ không quân Geilenkirchen ở Đức, phi đội này đã đóng vai trò quan trọng trong các nhiệm vụ giám sát dọc theo sườn phía đông của NATO kể từ khi Nga phát động chiến tranh ở Ukraine.
Theo kế hoạch thay thế, căn cứ Geilenkirchen có thể trở thành nơi tập trung phi đội GlobalEye lớn nhất thế giới. GlobalEye được đưa vào biên chế từ năm 2018, có khả năng phát hiện và theo dõi các mối đe dọa trên không, trên bộ và trên biển. Hệ thống này được phát triển trên nền tảng máy bay phản lực thương mại Global 6500 do hãng Bombardier của Canada sản xuất.
GlobalEye cạnh tranh trực tiếp với máy bay Boeing E-7 Wedgetail, dòng máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy - kiểm soát trên không được phát triển dựa trên máy bay Boeing 737, có nhiệm vụ giám sát và điều phối hoạt động tác chiến.
Sự chuyển hướng của NATO khỏi khí tài Mỹ?
NATO từng từ bỏ kế hoạch mua 6 máy bay Boeing E-7 Wedgetail vào năm 2025, sau khi Lầu Năm Góc - khách hàng tiềm năng lớn nhất của dòng máy bay này, hủy kế hoạch mua 26 chiếc và chuyển trọng tâm sang các năng lực giám sát dựa trên vệ tinh.
Tuy nhiên, trước sức ép từ các nghị sĩ Mỹ, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hồi tháng 5 cho biết Lầu Năm Góc đang tìm cách khôi phục ngân sách cho chương trình E-7.
Thông báo dự kiến của NATO được đưa ra chỉ vài tuần sau khi Canada, quốc gia muốn giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp quốc phòng Mỹ, công bố kế hoạch mua 6 máy bay GlobalEye - đơn hàng lớn nhất đối với dòng máy bay này tính đến nay.
Dự kiến đơn đặt hàng của NATO sẽ còn lớn hơn, dù số lượng cụ thể chưa được xác định. Một nguồn tin cho biết số máy bay cuối cùng có thể phụ thuộc vào việc NATO lựa chọn phiên bản cao cấp hơn, vốn có khả năng tiếp nhiên liệu trên không.
Phi đội AWACS hiện nay có thể tiếp nhiên liệu khi bay, năng lực được đánh giá đặc biệt hữu ích trong các nhiệm vụ gần Ukraine vì giúp kéo dài thời gian hoạt động trên không.
“Mắt thần” của NATO trong các chiến dịch quân sự
Các máy bay AWACS là một trong số ít tài sản quân sự thuộc sở hữu trực tiếp của NATO. Phi đội này được vận hành bởi các tổ bay đến từ 21 trong tổng số 32 quốc gia thành viên trong liên minh.
Trong trường hợp xảy ra xung đột, các máy bay AWACS có thể cung cấp bức tranh radar chung cho máy bay chiến đấu, tàu chiến và các trung tâm chỉ huy của đồng minh. Đồng thời, AWACS còn chỉ thị mục tiêu cho máy bay chiến đấu NATO.
Trong nhiều thập kỷ qua, phi đội AWACS đã hỗ trợ các nhiệm vụ của NATO tại Balkan, Afghanistan và Iraq, cũng như các chiến dịch bảo đảm an ninh trong World Cup 2006 tại Đức và nhiều hội nghị quốc tế lớn.
Ông Trump: Mỹ duy trì mức hỗ trợ hiện nay cho NATO là "điều vô lý"
VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng việc Washington tiếp tục gánh phần lớn chi phí và trách nhiệm trong NATO là "điều vô lý", đồng thời chỉ trích các đồng minh châu Âu vì mối quan hệ mà ông mô tả là thiếu tính tương hỗ.
