Tiêu thụ đặc sản dân tộc thiểu số cần tạo ra sự khác biệt

Từ nhiều năm qua, những đặc sản dân tộc thiểu số vẫn được tiêu thụ như những hàng hóa thông thường, giá trị chủ yếu được tính trên nguyên liệu và công sức sản xuất. Những câu chuyện về văn hóa, con người, tri thức bản địa và phương thức sản xuất độc đáo phía sau sản phẩm chưa được khai thác đầy đủ để tạo ra sự khác biệt, thu hút người tiêu dùng. Điều này dẫn đến năng lực phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu, quảng bá và kết nối với các kênh phân phối còn nhiều hạn chế.

Đặc sản dân tộc thiểu số truyền tải thông điệp

Góp phần phát triển các nông sản đặc sản tại địa phương từ cây chè và cây lúa, ông Tống Văn Viện, Giám đốc, Hợp tác xã Nông sản Phú Lương (Thái Nguyên) chia sẻ, HTX định hướng phát triển cây chè gắn liền với bản sắc văn hóa của người Tày tại địa phương. Bằng việc cải tiến kỹ thuật, áp dụng chế biến chuyên sâu, sản xuất theo quy trình bài bản và các tiêu chuẩn chất lượng hiện đại, HTX đã tạo ra sản phẩm Trà Tôm Nõn phù hợp với thị trường.

“Để tăng giá trị cho sản phẩm, đồng thời tăng tính quảng bá sản phẩm, HTX cho khách hàng trải nghiệm từ việc sao sấy sản phẩm, sử dụng trực tiếp sản phẩm trà, nông sản ngay tại ngôi nhà sàn cổ của HTX. Ngoài ra, HTX còn truyền tải thông điệp sản phẩm qua các câu chuyện như hát Then, đàn Tính và các lễ hội khác để đưa sản phẩm gắn liền với văn hóa, tạo nên nét đặc trưng riêng trên thị trường”, anh Viện chia sẻ.

Những năm qua, Phú Thọ định hướng tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia, gắn giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số với bảo tồn văn hóa, phát triển sản phẩm và sinh kế. Địa phương ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, điện, nước, viễn thông và hạ tầng số, coi đây là điều kiện nền tảng để mở rộng sản xuất, kết nối thị trường và thu hút doanh nghiệp vào vùng dân tộc thiểu số.

Ông Nguyễn Đình Tứ, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Phú Thọ cho biết, lãnh đạo tỉnh đã thay đổi tư duy sản xuất của đồng bào theo hướng quy mô lớn hơn, liên kết nhiều hơn, đồng thời học tập, nhân rộng các mô hình hiệu quả và cách làm sáng tạo. “Với chủ trương này, đồng bào các dân tộc trên địa bàn đã cùng tham gia lựa chọn sản phẩm đặc trưng, có lợi thế, tránh sản xuất manh mún, từ đó tăng liên kết, nâng chất lượng, giữ uy tín, thương hiệu và mở rộng thị trường. Ngoài các sản phẩm đặc trưng, Phú Thọ cũng xác định việc phát triển kinh tế, du lịch phải giữ được bản sắc cốt lõi của cộng đồng, từ tiếng nói, chữ viết, kiến trúc, ẩm thực đến phong tục, lễ hội để bảo đảm sản phẩm và trải nghiệm thực sự mang dấu ấn bản địa”, ông Tứ cho hay.

Bắt kịp kênh phân phối hiện đại

Người tiêu dùng hiện nay, nhất là phân khúc trung và cao cấp ngày càng quan tâm đến giá trị thật, nguyên liệu bản địa, quy trình đáng tin cậy, câu chuyện văn hóa và tác động tích cực đến cộng đồng. Vì lẽ đó, các sản phẩm đặc sản dân tộc thiểu số đang từng bước hiện diện rõ hơn trên thị trường, vượt ra khỏi phạm vi “quà quê” để tiếp cận các đô thị lớn, khách du lịch và một số thị trường nước ngoài.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (TTTN - Bộ Công Thương), giá trị nguồn gốc, bản sắc và tri thức bản địa có thể tạo khác biệt và giá trị gia tăng cho sản phẩm nhưng hiện chưa được khai thác đầy đủ. Nhiều sản phẩm mới chủ yếu xuất hiện theo mùa vụ, hội chợ nên chưa duy trì ổn định doanh số, đơn hàng và vị trí trong hệ thống phân phối.

“Điểm nghẽn cốt lõi cho tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không nằm ở 1 khâu riêng lẻ, chính là ở khoảng cách giữa “có sản phẩm tốt” và “có năng lực thị trường”. Trong đó nguồn cung và chất lượng sản phẩm chưa ổn định; truy xuất nguồn gốc chưa trở thành “hộ chiếu niềm tin”; câu chuyện văn hóa chưa được chuyển thành ngôn ngữ thị trường; chi phí logistics cao, thiếu điểm gom - bảo quản - trung chuyển; năng lực thương mại của nhiều HTX, cơ sở nhỏ chưa theo kịp yêu cầu của kênh phân phối hiện đại”, ông Tuấn nêu.

Trong thời gian tới, để tăng giá trị cho các sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ông Tuấn cho rằng cần ưu tiên liên kết các điểm đến và dịch vụ thông qua các hoạt động, chương trình với các địa phương để có thể định hướng cho DN và HTX đưa những sản phẩm OCOP, các sản phẩm đặc trưng vùng miền tập trung hướng vào khai thác các thị trường.

“Cần chuẩn hóa sản phẩm ở những khâu có thể chuẩn hóa nhưng coi trọng bảo tồn bản sắc, đồng thời nâng chất lượng bao bì, truy xuất, cách kể câu chuyện sản phẩm và trải nghiệm người tiêu dùng. Quá trình này cần tích hợp giá trị văn hóa vào thiết kế, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, trải nghiệm số và dịch vụ sau bán hàng, đồng thời bảo đảm người sản xuất và cộng đồng được hưởng lợi tương xứng. Đặc biệt, rất cần có sự hỗ trợ của Nhà nước để thu hẹp khoảng cách tiếp cận thị trường”, ông Tuấn nêu giải pháp.

Khi có các chương trình, kế hoạch và giải pháp hỗ trợ phát triển sản xuất, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, những đặc sản dân tộc thiểu số mang bản sắc vùng miền sẽ được nhiều hơn người tiêu dùng trong và ngoài nước biết đến, từ đó mở rộng cơ hội tiêu thụ, tạo sinh kế bền vững và từng bước gắn phát triển kinh tế gắn với gìn giữ văn hóa cộng đồng.

Đưa nông sản của đồng bào dân tộc thiểu số xuống phố

VOV.VN - Những ngày cuối tháng 9 vừa qua, lần đầu tiên Hội Nông dân tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Phiên chợ kết nối tiêu thụ sản phẩm, giới thiệu văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Quảng Ngãi với người dân ở thành phố Quảng Ngãi. Nông sản ở khu vực miền núi và các sản phẩm OCOP được người dân thành thị đón nhận là tín hiệu tích cực cho đầu ra của sản phẩm.