Xu hướng tiêu dùng thắt chặt: Doanh nghiệp thích nghi thế nào?

VOV.VN - Sức mua suy yếu trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động đang khiến người tiêu dùng trở nên thận trọng hơn với từng quyết định chi tiêu. Khi “hầu bao” bị siết lại, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc điều chỉnh chiến lược để thích nghi, duy trì doanh thu và giữ chân khách hàng.

Người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, thị trường giảm nhiệt

Xu hướng tiêu dùng thời gian gần đây đang thay đổi rõ rệt, dù tổng mức bán lẻ vẫn tăng về mặt số liệu. Theo Tổng cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng năm 2025 đạt hơn 7.000 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm trước. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực chỉ khoảng 6,7%, phản ánh sức mua thực tế không tăng mạnh như con số danh nghĩa.

Bước sang năm 2026, đà tăng vẫn duy trì nhưng có dấu hiệu chững lại theo từng tháng. Cụ thể, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tháng 5/2026 tăng 11,8% so với cùng kỳ, song thấp hơn một số giai đoạn cao điểm trước đó, cho thấy xu hướng tiêu dùng đang thận trọng hơn.

Người dân ưu tiên chi cho các nhu cầu thiết yếu, đồng thời cắt giảm những khoản chi mang tính trải nghiệm hoặc không thực sự cần thiết. Các quyết định mua sắm trở nên kỹ lưỡng hơn, với sự so sánh giá và cân nhắc giá trị sử dụng được đặt lên hàng đầu.

xu huong tieu dung that chat doanh nghiep thich nghi the nao hinh anh 1 — Người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, thị trường giảm nhiệt

Ghi nhận tại nhiều hệ thống bán lẻ cho thấy tần suất mua sắm có xu hướng giảm, giá trị đơn hàng cũng không còn duy trì ở mức cao như giai đoạn trước. Nhóm hàng cao cấp, sản phẩm mang tính “thưởng thức” chứng kiến sức tiêu thụ chững lại, trong khi phân khúc trung cấp và bình dân giữ được nhịp ổn định hơn nhờ phù hợp với khả năng chi trả của số đông.

Chị Nguyễn Thu Hương (nhân viên văn phòng) chia sẻ: “Gia đình đã chủ động cắt giảm các khoản chi không thiết yếu từ đầu năm. Trước đây tôi có thể mua sắm theo sở thích, nhưng gần đây phải cân nhắc kỹ hơn, ưu tiên những món thật sự cần thiết. Những khoản chi lớn hay sản phẩm không cấp thiết thì tôi tạm hoãn”.

Trong khi đó, anh Trần Minh Tuấn (kinh doanh tự do) cho biết: “Thu nhập không còn ổn định như trước nên tôi hạn chế chi tiêu, chuyển sang tìm các sản phẩm có giá hợp lý hoặc chờ khuyến mãi mới mua. Ngay cả đồ điện tử hay đồ gia dụng cũng không còn mua theo xu hướng. Không phải giảm tiêu dùng hoàn toàn, mà là chi tiêu có tính toán hơn, ưu tiên giá trị sử dụng”, anh Tuấn cho biết.

Một số chuyên gia thị trường nhận định xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, khi người dân ngày càng đề cao tính hiệu quả và bền vững trong chi tiêu, thay vì mua sắm theo cảm xúc như trước.

Theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: “Khi thu nhập chưa cải thiện rõ rệt, người dân sẽ ưu tiên tiết kiệm, dẫn tới tổng cầu suy yếu. Đây là yếu tố gây áp lực trực tiếp lên hoạt động sản xuất - kinh doanh. Niềm tin tiêu dùng đang là yếu tố then chốt quyết định khả năng phục hồi của thị trường nội địa. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược để duy trì sức mua”.

Doanh nghiệp thích nghi, tối ưu chi phí, tái định vị sản phẩm

Trước áp lực từ sức mua, doanh nghiệp đang buộc phải tái cấu trúc để thích nghi. Một xu hướng rõ nét là chuyển dịch sang các sản phẩm có giá hợp lý hơn, phù hợp với khả năng chi trả của đa số người tiêu dùng, thay vì tập trung vào phân khúc cao cấp.

xu huong tieu dung that chat doanh nghiep thich nghi the nao hinh anh 2 — Nhiều gia đình đã chủ động cắt giảm các khoản chi không thiết yếu

Cùng với đó, các chương trình kích cầu được triển khai mạnh mẽ. Khuyến mãi, giảm giá, bán theo combo hay gia tăng giá trị sử dụng trở thành công cụ quan trọng để giữ chân khách hàng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh bán hàng đa kênh và thương mại điện tử nhằm mở rộng thị trường và tiết giảm chi phí vận hành. Việc ứng dụng công nghệ vào quản lý tồn kho, dự báo nhu cầu cũng được chú trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Ông Thủy cũng nhận định: “Khi thu nhập và tâm lý người tiêu dùng chưa thực sự ổn định, việc kích cầu không thể chỉ dựa vào giảm giá, mà cần tạo dựng niềm tin thông qua chất lượng sản phẩm, minh bạch thông tin và nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng. Giai đoạn tiêu dùng thắt chặt là phép thử năng lực thích ứng. Doanh nghiệp nào kiểm soát tốt chi phí, hiểu đúng nhu cầu và linh hoạt trong chiến lược sẽ có cơ hội mở rộng thị phần”.

Còn TS Trần Xuân Lượng cho rằng, người tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm đến giá, mà còn cân nhắc giá trị thực. Hành vi này không đồng nghĩa với việc cắt giảm hoàn toàn chi tiêu, mà là tái phân bổ ngân sách theo hướng chặt chẽ và có kế hoạch hơn.

“Giai đoạn tiêu dùng thắt chặt sẽ tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp. Những đơn vị kiểm soát tốt chi phí, nắm bắt đúng nhu cầu và duy trì được niềm tin khách hàng sẽ có cơ hội mở rộng thị phần, trong khi các doanh nghiệp chậm thích ứng có thể đối mặt với áp lực sụt giảm doanh thu. Điều này buộc doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về giá, mà còn phải nâng cao chất lượng sản phẩm, minh bạch thông tin và xây dựng trải nghiệm mua sắm bền vững để giữ chân người tiêu dùng”, ông Lượng nhận định.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt vẫn ở mức cao và tăng trưởng kinh tế chịu nhiều áp lực, xu hướng tiêu dùng thắt chặt được dự báo còn tiếp diễn trong ngắn hạn. Điều này buộc doanh nghiệp không chỉ thích nghi tạm thời, mà phải tái định vị chiến lược để tồn tại và phát triển bền vững.