Công nghiệp văn hoá: Bài học gây dựng “quyền lực mềm” của Hàn Quốc

Làn sóng Hallyu từ Hàn Quốc không phải là sự bùng nổ tự phát mà là kết quả của một chiến lược ở tầm quốc gia bài bản suốt 3 thập kỷ - nơi văn hóa được vận hành như một ngành kinh tế mũi nhọn với hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh. Với tư duy đưa văn hóa trở thành sức mạnh cốt lõi, Hàn Quốc đã khéo léo chuyển hóa bản sắc truyền thống thành nguồn lực kinh tế mạnh mẽ, khẳng định vị thế một “đế chế quyền lực mềm” hàng đầu thế giới. Những kinh nghiệm và bài học quản trị quốc gia “nhìn từ công nghiệp văn hóa” của Hàn Quốc có nhiều điều đáng suy ngẫm.

Động lực và nền tảng cốt lõi

Hiện nay, công nghiệp văn hóa là một trong những trụ cột trọng điểm của kinh tế Hàn Quốc. Ngành này đóng góp cho kinh tế Hàn Quốc khoảng 120 tỷ USD và hơn 5% GDP mỗi năm. Sự bứt phá này là nhờ vào một số động lực chủ yếu như làn sóng Hallyu, chuyển đổi số và đổi mới – sáng tạo, hệ thống đào tạo quy mô, đẳng cấp... Chúng ta có thể thấy rõ sự phổ biến và được ưa chuộng của âm nhạc, phim ảnh, thời trang, ẩm thực Hàn Quốc, sự nhanh nhạy trong việc ứng dụng công nghệ cao, bao gồm, cả trí tuệ nhân tạo (AI) vào sản xuất phim, âm nhạc và truyền hình, trò chơi điện tử… Bên cạnh đó là khâu đào tạo nguồn nhân lực có quy trình khép kín, tuyển chọn và đào tạo nhân tài khắt khe để tạo ra các tài năng lớn ở tầm quốc tế.

Còn về các yếu tố mang tính nền tảng, điều đầu tiên cần nhấn mạnh là tầm nhìn chiến lược và những bước hỗ trợ cụ thể, hiệu quả từ Chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước. Sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997, Chính phủ Hàn Quốc đã nhận ra giới hạn của việc lệ thuộc vào công nghiệp nặng và đã thiết lập một cơ chế hỗ trợ toàn diện cho công nghiệp văn hóa. Tiếp theo là sự năng động, nhạy bén của các doanh nghiệp công nghiệp văn hóa Hàn Quốc trước những thay đổi của thị trường. Bên cạnh đó là nỗ lực xây dựng và nâng cao mức độ nhận diện, uy tín của thương hiệu quốc gia trong công nghiệp văn hóa.

Đến đây, lại cần nhấn mạnh một yếu tố nữa, vừa mang tính phương tiện, vừa mang tính nền tảng. Đó là báo chí. Các cơ quan báo chí Hàn Quốc đang đóng to lớn vào việc giúp Hàn Quốc trở thành “thanh nam châm” có sức hút mạnh đối với du khách từ khắp thế giới, giữ một vai trò không thể thiếu trong công nghiệp văn hóa, khi trở thành những “công xưởng” sản xuất các văn hóa phẩm hấp dẫn với nội dung đa dạng như video cilp, podcast... Trong năm 2025, chỉ riêng ngành phát thanh – truyền hình Hàn Quốc đã có kim ngạch xuất khẩu văn hóa phẩm (K-contents) lên tới hơn 1,25 tỷ USD. Giới chuyên môn nhận định các diễn viên, phim ảnh và ban nhạc, bao gồm cả BTS và Blacpink…, nổi như cồn trên toàn thế giới là nhờ những chiến dịch truyền thông đối ngoại bài bản, rộng khắp do các các cơ quan báo chí Hàn Quốc triển khai một cách có chủ đích. 

Trong bối cảnh đó, Hàn Quốc đề ra một mục tiêu tham vọng hơn nữa thông qua “Sáng kiến Hàn Quốc (K-Initiative)”,  nhằm đưa nước này trở thành 1 trong top 5 cường quốc quyền lực mềm và để thực hiện mục tiêu này, Chính phủ Hàn Quốc đang giữ một vai trò đặc biệt, như một “nhạc trưởng” dẫn dắt các nhạc công đi theo tổng phổ một cách đầy sáng tạo.

Vai trò sắc nét của nhà nước

Có thể khẳng định, trong bất cứ một sự nghiệp phát triển nào, chính sách của nhà nước bao giờ cũng là yếu tố đi đầu và quan trọng nhất. Và, như đã nêu trên, yếu tố nền tảng đầu tiên cần nhấn mạnh của Hàn Quốc là tầm nhìn chiến lược và những bước hỗ trợ cụ thể, hiệu quả từ Chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước đối với công nghiệp văn hóa. Tầm nhìn chiến lược được thể hiện ở chỗ, Chính phủ Hàn Quốc coi công nghiệp văn hóa là trụ đỡ, có tầm quan trọng chiến lược không kém gì công nghiệp quốc phòng, công nghệ cao… Trong thông điệp đầu năm nay, Tổng thống Lee Jae Myung nhấn mạnh Hàn Quốc bắt buộc phải thay đổi kịch bản phát triển từ lối mòn quen thuộc cũ sang một con đường mới thênh thang hơn. Sự đổi mới này cũng bao gồm sự chuyển đổi từ tư duy tăng trưởng bằng mọi giá sang tư duy phát triển bền vững không chỉ dựa vào các sản phẩm mà còn nhờ vào văn hóa.

Từ tầm nhìn này, hàng loạt các biện pháp hỗ trợ đồng bộ đã, đang và sẽ được triển khai rộng khắp một cách thực chất. Trong đó nổi lên là một mạng lưới hỗ trợ toàn diện, bao gồm các quỹ giao lưu quốc tế, các hội đồng chuyên môn về nghệ thuật, thời trang, điện ảnh, âm nhạc… Đi kèm với đó là chính sách ưu đãi thuế, bảo hộ sở hữu trí tuệ mạnh mẽ, hỗ trợ đào tạo, tuyên truyền - quảng bá… Chính phủ Hàn Quốc luôn đặt công nghiệp văn hóa trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, lồng ghép nhiều lĩnh vực như du lịch, thời trang, ẩm thực… để nâng cao tính tương hỗ giữa các mảnh ghép, tạo ra một sức vươn tổng hợp, giảm thiểu sự cạnh tranh không lành mạnh dẫn đến triệt tiêu động lực phát triển.

Hiện nay, có thể thấy một cục diện mang tính “song kiếm hợp bích” giữa công nghiệp quốc phòng và công nghiệp văn hóa, khi công nghiệp quốc phòng với các loại trọng pháo, xe tăng, tàu chiến… được xuất khẩu ngày một rộng rãi, đem về cho Hàn Quốc không chỉ một lượng ngoại tệ hàng trăm tỷ USD mỗi năm, mà còn giúp quảng bá sức mạnh quân sự và công nghệ quốc phòng, còn công nghiệp văn hóa lại lan tỏa nét đẹp và quyền lực mềm của Hàn Quốc đến nhiều ngõ ngách của cả thế giới, trong đó, vai trò “chỉ huy dàn nhạc” của Chính phủ Hàn Quốc là rất sắc nét.

Kinh nghiệm đáng học

Có thể nhấn mạnh Hàn Quốc đã rất thành công trong việc “đóng gói” những giá trị, bản sắc truyền thống như hanbok, kimchi thành các “sản phẩm văn hóa” xuất khẩu chiến lược. Những bí quyết của Hàn Quốc trong lĩnh vực này là điều mà Việt Nam và nhiều nước khác có thể học hỏi, áp dụng để tiết kiệm thời gian, công sức. Đối với Việt Nam, chúng ta hội tụ mọi yếu tố, điều kiện cần và đủ để phát triển công nghiệp văn hóa, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, đảm bảo tôn vinh nét đẹp truyền thống trong đời sống hiện đại, bao gồm cả chiến lược, quyết tâm và cam kết chính trị từ những người đứng đầu đất nước.

Về mặt chính sách, Đảng, Nhà nước và Chính phủ ta đã và đang triển khai nhiều nghị quyết, chủ trương, đường lối, sự ưu đãi hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, bao gồm cả thúc đẩy hợp tác quốc tế. Nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Hàn Quốc hồi 8/2025, Việt Nam và Hàn Quốc đã đồng tổ chức tọa đàm về hợp tác phát triển công nghiệp văn hóa và đã ký kết một số văn bản hợp tác giữa các doanh nghiệp trong lĩnh vực này. Về nguồn lực con người, chúng ta có thể tự tin vào trí tuệ Việt Nam có đủ tầm mức để đưa công nghiệp văn hóa đến những đỉnh cao mới. Những gì còn lại phải làm là những nỗ lực bền bỉ, những bước đi thực chất, hiệu quả của các cơ quan, doanh nghiệp để cụ thể hóa các nghị quyết, chủ trương, đường lối chính sách nêu trên.

Tuy nhiên, thiết nghĩ cũng có một số kinh nghiệm mà chúng ta có thể áp dụng từ mô hình của Hàn Quốc. Đầu tiên là vấn đề bản quyền. Nếu còn tình trạng băng đĩa, ấn phẩm lậu, đánh cắp bản quyền… công nghiệp văn hóa không thể phát triển. Đã đến lúc coi việc ăn cắp bản quyền là “quốc nạn” cản trở sự phát triển của quốc gia và phải có những chế tài mạnh tay hơn để xóa sổ. Chính phủ Hàn Quốc đã rất thành công trong việc giải quyết vấn đề này trong suốt hơn 30 năm qua. Thứ hai là tiếp tục lan truyền và duy trì văn hóa nghe và đọc, bao gồm cả sách điện tử.

Cũng nằm trong nhóm vấn đề này, các cơ quan, đặc biệt là báo chí, cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, hướng tới xóa bỏ tư duy mang màu sắc từ thời bao cấp là “dùng miễn phí” của một bộ phận công chúng. Nếu chỉ đọc, nghe, xem miễn phí thì “lấy đâu ra thực để mà vực được đạo”?! Nếu công chúng bỏ tiền để thụ hưởng văn hóa phẩm giống như mua thức ăn, nước uống, công nghiệp văn hóa mới có nguồn lực để đi tiếp vào giai đoạn mới và trở thành trụ đỡ của cả nền kinh tế.

Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, cần những "kỳ lân" dẫn dắt

VOV.VN - Từ bài học của Hàn Quốc, câu chuyện hình thành những "kỳ lân công nghiệp văn hóa" - doanh nghiệp có quy mô lớn, đủ năng lực sáng tạo, sở hữu IP và cạnh tranh quốc tế - được đưa ra tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 của Bộ VHTTDL như một gợi mở cho sự phát triển của ngành tại Việt Nam.