Huế lấy ý kiến chuyên gia về bảo tồn, phát huy giá trị tháp Chăm cổ Phú Diên

Tháp Phú Diên được phát hiện năm 2001 tại vùng cồn cát ven biển, nay thuộc xã Phú Vinh, thành phố Huế, là công trình kiến trúc Champa cổ xây bằng gạch nung, có niên đại khoảng đầu thế kỷ VIII, thuộc nhóm kiến trúc Champa sớm, mang phong cách chuyển tiếp từ tháp Mỹ Sơn E1 sang tháp Hòa Lai. Qua khai quật, các nhà khảo cổ phát hiện mặt bằng tháp rộng hơn 30m2, gồm một cửa chính hướng Đông và 3 cửa giả. Bên trong tháp có Yoni bằng đá cùng nhiều dấu tích kiến trúc, hiện vật liên quan đến tín ngưỡng Champa.

Ngày 28/12/2001, Tháp Phú Diên được Bộ Văn hóa - Thông tin (cũ) xếp hạng là di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Năm 2022, di tích được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam và Liên minh Kỷ lục Thế giới xác lập kỷ lục về tháp Chăm cổ chìm sâu dưới cồn cát ven biển được khai quật và bảo tồn đầu tiên tại Việt Nam và trên thế giới. Sau hơn 20 năm được bảo vệ trong môi trường cồn cát ven biển, di tích đang chịu tác động của thời tiết, độ ẩm, nước mưa, cát và những yếu tố liên quan đến biến đổi khí hậu.

Tại hội nghị, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng chương trình bảo tồn dài hạn, có cơ sở khoa học, phù hợp với đặc điểm vật liệu và môi trường đặc thù của Tháp Phú Diên. Trong đó, việc kiểm soát nước và độ ẩm được xem là một trong những vấn đề cần ưu tiên.

Ông Nguyễn Văn Quảng, nguyên Giám đốc Phân viện Khoa học công nghệ và Xây dựng miền Trung cho rằng, cần nghiên cứu tổng thể đặc điểm kiến trúc, vật liệu xây dựng và điều kiện tự nhiên tại khu vực Tháp Phú Diên. Các phương án gia cường, thay thế những viên gạch không còn khả năng chịu lực phải được tính toán thận trọng, bảo đảm giữ tối đa yếu tố gốc của di tích:

“Giải pháp cơ bản nhất là làm sao thoát được nước để chống lụt. Thứ hai là đi sâu nghiên cứu bảo quản thân tháp. Bảo quản thân tháp thì trước kia ta cũng tiến hành làm nhưng tồn tại của hóa chất thì khoảng 4 năm đến 5 năm, ta cũng phải tổ chức thường xuyên để giải quyết vấn đề này. Còn nếu nói kích nâng và một số giải pháp khác thì tôi nghĩ giai đoạn này chưa khả thi, vì rất ảnh hưởng đến giá trị của di tích nên chúng ta phải rất thận trọng về chuyện này”.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa đề nghị xây dựng chương trình nghiên cứu và bảo tồn dài hạn. Đặc biệt, cần đánh giá tác động của nước mưa, nước ngầm, nguy cơ ngập do mưa lớn và nước biển dâng để có giải pháp thoát nước phù hợp. Tiến sĩ Nguyễn Thế Hùng, nguyên Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng bày tỏ băn khoăn về phương án sử dụng nhà kính để bảo vệ Tháp Phú Diên như hiện nay. Theo ông Nguyễn Thế Hùng, cần nghiên cứu chuyên sâu về hiệu quả của giải pháp này, nhất là khả năng bảo vệ di tích trong thời gian dài, đồng thời xử lý triệt để vấn đề thoát nước.

“Chuẩn bị một phương án tổng thể đối với việc bảo quản, tu bổ, phát huy giá trị di tích tháp Phú Diên, chúng ta phải có khảo sát. Đề nghị phải có một phương án cụ thể, phương pháp đó phải giải quyết vấn đề tu bổ, bảo quản kiến trúc, bao gồm bảo quản thường xuyên. Thứ hai là chúng ta phải thiết lập môi trường, kiểm soát môi trường của di tích, có phương án chống biến đổi khí hậu và xử lý thoát ước triệt để”.

Các chuyên gia cho rằng, trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, mọi giải pháp bảo tồn và gia cố Tháp Phú Diên cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, dựa trên cơ sở khoa học, hạn chế tối đa tác động đến cấu trúc và yếu tố gốc của di tích. Ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế cho biết, sau hội nghị, đơn vị sẽ tổng hợp ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan liên quan để nghiên cứu, đề xuất phương án bảo tồn cụ thể.

“Tháp Chăm Phú Diên rất đặc thù về địa chất, địa tầng. Tháp nằm sâu dưới mực nước biển, điều kiện khí hậu bị ảnh hưởng bởi thiên tai, các yếu tố như muối biển, xâm thực của biển và nước biển dâng trong tình hình biến đổi khí hậu hiện nay. Việc tu bổ, tôn tạo tháp Chăm đòi hỏi thời gian, công sức, đặc biệt kinh phí cho việc này sẽ khá lớn và thời gian kéo dài. Sau này, tu bổ, tôn tạo xong, chúng tôi cùng chính quyền địa phương phát huy giá trị của Tháp Chăm Phú Diên, phục vụ phát triển du lịch”.

Theo Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế, việc bảo tồn Tháp Phú Diên không chỉ nhằm gìn giữ một công trình kiến trúc Champa có giá trị đặc biệt mà còn hướng đến phát huy giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của di tích, góp phần hình thành sản phẩm du lịch gắn với di sản văn hóa tại khu vực ven biển Huế./.

Huế hợp nhất Sở VHTT và Sở Du lịch, còn 13 cơ quan chuyên môn

VOV.VN - Chiều 20/8, tại kỳ họp chuyên đề lần thứ 3, HĐND thành phố Huế khóa IX, nhiệm kỳ 2026-2031, thông qua Nghị quyết thành lập Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trên cơ sở hợp nhất Sở Văn hóa và Thể thao với Sở Du lịch kể từ ngày 1/9/2026.