Theo các tài liệu lịch sử và thư tịch Hán Nôm, xã đảo Minh Châu từng tồn tại hệ thống các miếu thờ ba vị Thủy thần gồm: Đại Đế Động Đình Quân, Vấn Hải Động Đình Quân và Bát Hải Long Vương, song cho đến nay không còn dấu tích do biến động lịch sử và thiên tai. Sự biến mất này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nghiên cứu, phục dựng di sản, đáp ứng đời sống văn hóa tâm linh, tín ngưỡng của người dân.

Tại hội thảo khoa học “Định hướng phục hồi và phát huy giá trị di sản văn hóa khu di tích Miếu/Đền thủy thần xã Minh Châu, Thành phố Hà Nội” do UBND xã Minh Châu, Sở VH-TT TP.Hà Nội phối hợp cùng Hội khoa học lịch sử Việt Nam tổ chức, nhiều tham luận của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa, chuyên gia đã tập trung làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa và định hướng phát triển không gian di sản trong tương lai.

Tại hội thảo, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến cho biết: Việc phục dựng Đền Thủy Thần hiện nay không chỉ đơn thuần là khôi phục một di tích, mà còn mang nhiều ý nghĩa quan trọng, đó là khôi phục không gian văn hóa bản địa cốt lõi, tái tạo bản sắc tinh thần cộng đồng, đồng thời tạo nền tảng cho một hướng phát triển mới trong tương lai. Nếu được định hướng và triển khai đúng đắn, Minh Châu có tiềm năng trở thành một điểm đến du lịch văn hóa - tâm linh đặc sắc của Hà Nội, đồng thời là không gian sinh thái, nghỉ dưỡng ven sông giàu bản sắc; hướng tới mô hình phát triển hài hòa giữa con người, văn hóa và thiên nhiên.

Trong định hướng đó, Đền Thủy Thần xã Minh Châu được xác định là hạt nhân, giữ vai trò “linh hồn” của không gian phát triển; đây cũng là yếu tố quan trọng tạo nên bản sắc riêng, góp phần định vị Minh Châu như một điểm nhấn đặc thù trong tổng thể Thủ đô.

“Phục dựng Đền Thủy Thần không chỉ là khôi phục một di tích, mà là khơi dậy một không gian văn hóa, và thực hiện một tầm nhìn lớn của Thủ đô: đưa những vùng đất đặc thù như Minh Châu trở thành những điểm sáng trong cấu trúc phát triển đa trung tâm của Hà Nội”, ông Nguyễn Đức Tiến nhấn mạnh.

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, xã Minh Châu cần định hướng xây dựng Công viên Đền Thủy Thần (hoặc Công viên Minh Châu), từng bước hình thành trung tâm du lịch văn hóa tâm linh - sinh thái.

Theo GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, địa phương cần khai thác hiệu quả lợi thế cả đường bộ và đặc biệt là đường thủy; đồng thời mở rộng liên kết với các điểm đặc trưng tiêu biểu trong không gian văn hóa Xứ Đoài, qua đó thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa một cách bài bản, bền vững.

Ông Nguyễn Danh Ngọ, người sinh ra và lớn lên tại Minh Châu, chia sẻ: Theo những gì ông được biết và nghe các bậc cao niên kể lại, miếu - đền thờ Thủy thần ở xã Minh Châu đã có từ rất lâu đời, cách nay hàng trăm năm. Đây vốn là một khu dân cư cổ, nơi người dân đã sinh sống khoảng 500 năm, với đầy đủ các công trình văn hóa như chợ, đền, đình, miếu được xây dựng từ sớm. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dòng sông Hồng với tình trạng lũ lụt, sạt lở diễn ra hằng năm, nhiều công trình đã bị thiên nhiên tàn phá, cuốn trôi...

“Nguyện vọng chung của người dân địa phương là mong muốn khôi phục lại các công trình văn hóa tâm linh trên chính mảnh đất xưa, để có nơi thờ phụng và làm điểm tựa tinh thần cho cộng đồng”, ông Ngọ bày tỏ và cho biết đây cũng là mong muốn của người dân xã Minh Châu.

Phát biểu kết luận tại Hội nghị, PGS.TS. Trần Đức Cường, Viện khoa học xã hội Việt Nam khẳng định việc bảo quản, tu bổ, phục hồi đền miếu trên địa bàn xã là nguyện vọng chính đáng của cán bộ và nhân dân xã Minh Châu. Điều này cũng phù hợp với đề xuất của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa và hoạt động xã hội.

“Chủ trương trên hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị và chương trình hành động 08-CTr/ TU của Thành ủy Hà Nội xếp xã đảo Minh Châu cùng với một số địa điểm văn hóa khác trong nhóm khu văn hóa tâm linh, sinh thái, sáng tạo, tích hợp dịch vụ văn hóa, nghệ thuật trình diễn, phim trường và không gian trải nghiệm di sản của Thủ đô Hà Nội. Đặc biệt, việc thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch tại xã đảo Minh Châu, qua đó nâng cao đời sống của nhân dân trong xã”, PGS.TS. Trần Đức Cường nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Trần Đức Cường cũng nhấn mạnh trong việc phục hồi đền miếu và tu bổ các di tích ở Minh Châu, cần xây dựng thành một quy hoạch tổng thể về một khu di tích văn hóa và du lịch tuân theo những quy định về bảo tồn, tôn tạo, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa-lịch sử-và cảnh quan theo luật Di sản và theo sự hướng dẫn của Thành ủy và UBND Thành phố Hà Nội thông qua sự quản lý trực tiếp của Sở Văn hóa, Thể thao Thành phố. Việc sắp xếp các nội thất trong đền, miếu cũng cần phù hợp với quan niệm dân gian.

Tại hội thảo, UBND xã Minh Châu đề xuất bốn nhóm giải pháp. Trong đó, chính quyền xã chủ trì phối hợp cùng Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội và các chuyên gia đầu ngành tiến hành khảo sát thực địa để chốt vị trí tọa độ phục dựng tại xóm Thượng; Kiến nghị sử dụng vốn ngân sách nhà nước làm vốn mồi để lập quy hoạch và giải phóng mặt bằng.

Phần lớn kinh phí xây dựng sẽ được huy động từ nguồn vốn xã hội hóa; Sau khi hoàn thành, công tác quản lý di tích sẽ được giao quyền tự chủ cho cộng đồng dân cư thông qua việc thành lập Ban quản lý di tích cấp thôn, xã; Minh Châu sẽ ứng dụng công nghệ số hiện đại vào việc kể câu chuyện lịch sử miếu Thủy Thần. Đồng thời, triển khai các chiến dịch truyền thông nhằm lan tỏa hình ảnh xã đảo Minh Châu an bình, giàu bản sắc, định vị vững chắc thương hiệu du lịch văn hóa tâm linh trên bản đồ du lịch quốc gia.

Bản sắc văn hóa: Trụ cột trong quy hoạch dài hạn của Thủ đô

VOV.VN - Khi văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, mỗi bước tiến của Thủ đô sẽ mang theo chiều sâu, bản sắc và tính bền vững. Đó chính là nền tảng để Hà Nội phát triển nhanh hơn, vững vàng hơn trên hành trình hội nhập.