Không để “khoảng trống” pháp lý bị lợi dụng, ảnh hưởng an ninh văn hóa

Tham gia thảo luận, đại biểu Tô Thành Quyết (đoàn Ninh Bình) cơ bản nhất trí cao với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa, con người Việt Nam do Chính phủ trình tại kỳ họp. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, việc ban hành nghị quyết là hết sức cần thiết. Đồng thời nhấn mạnh, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là “mặt trận” quan trọng trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Tuy nhiên, từ góc độ quốc phòng - an ninh, đại biểu cho rằng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Đồng thời, không để phát sinh “khoảng trống” pháp lý có thể bị lợi dụng, ảnh hưởng đến an ninh văn hóa, an ninh tư tưởng, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước.

Cụ thể, đối với các chính sách thu hút đầu tư trong lĩnh vực văn hóa tại Điều 4 và Điều 5, dự thảo đã mở rộng đáng kể cơ chế ưu đãi, rút gọn thủ tục. Đây là chủ trương đúng, song cũng tiềm ẩn rủi ro, nhất là đối với các dự án có yếu tố nước ngoài. Cần đặc biệt thận trọng với các dự án tại khu vực nhạy cảm như biên giới, biển đảo, địa bàn trọng yếu về quốc phòng - an ninh. Nếu thiếu kiểm soát, các dự án này có thể tác động đến không gian văn hóa, tư tưởng, ảnh hưởng đến “thế trận lòng dân”.

Đối với phát triển hạ tầng số và dữ liệu văn hóa tại Điều 7, đại biểu nhận định đây là đột phá quan trọng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về bảo đảm an ninh. Dữ liệu văn hóa quốc gia có thể chứa nhiều thông tin nhạy cảm liên quan đến lịch sử, chủ quyền, bản sắc dân tộc. Do đó, cần có giải pháp phòng ngừa nguy cơ tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu, xuyên tạc thông tin hoặc lợi dụng để truyền bá nội dung trái với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước.

Bên cạnh đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần xác định rõ cơ quan thuộc chính quyền địa phương cấp tỉnh chịu trách nhiệm triển khai các giải pháp phát triển văn hóa tại địa phương, tránh chồng chéo, thiếu rõ ràng.

Từ những phân tích trên, đại biểu Tô Thành Quyết nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là phải gắn phát triển văn hóa với bảo đảm quốc phòng – an ninh, bảo vệ bí mật nhà nước trong toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện nghị quyết.

Đề xuất thí điểm mô hình “đầu tư công - quản trị tư"

Tham gia thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Bùi Văn Mạnh (đoàn Ninh Bình) cho biết cơ bản nhất trí cao với dự thảo, đồng thời đánh giá nhiều nội dung đã có cách tiếp cận mới, mang tính đột phá, góp phần tháo gỡ những “điểm nghẽn” trong phát triển văn hóa hiện nay.

Theo đại biểu, dự thảo đã tập trung vào các nhóm chính sách quan trọng như thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản, phát triển nguồn nhân lực du lịch và đổi mới cơ chế tài chính. Đây đều là những lĩnh vực then chốt, nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển văn hóa trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, để các chính sách thực sự đi vào cuộc sống và tạo chuyển biến rõ nét, đại biểu cho rằng cần tiếp tục làm rõ một số nội dung.

Trước hết, mức đầu tư cho văn hóa hiện còn thấp và dàn trải. Dự thảo quy định tỷ lệ tối thiểu 2%, song cần xác định rõ mức đầu tư thực tế hiện nay để có cơ sở đánh giá và bảo đảm tính khả thi. Thực tế, một số địa phương như Ninh Bình, Quảng Ninh đã bố trí khoảng 3% ngân sách cho lĩnh vực văn hóa.

Bên cạnh đó, cơ chế thu hút đầu tư tư nhân còn hạn chế. Đầu tư vào lĩnh vực văn hóa có đặc thù thời gian thu hồi vốn dài, lợi nhuận thấp nên chưa đủ hấp dẫn doanh nghiệp. Đặc biệt, quy định về hợp tác công – tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa hiện vẫn chưa rõ ràng, thiếu cơ chế cụ thể để triển khai.

Công nghiệp văn hóa của Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, thiếu hệ sinh thái và các chính sách đủ mạnh để thúc đẩy hình thành các cụm sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo về văn hóa.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Bùi Văn Mạnh đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Thứ nhất, cần bổ sung và làm rõ cơ chế thí điểm mô hình “đầu tư công – quản trị tư”. Theo đó, Nhà nước tập trung đầu tư hạ tầng, còn doanh nghiệp tham gia quản trị, khai thác và chia sẻ doanh thu theo nguyên tắc hợp lý. Đại biểu nhấn mạnh Nhà nước cần ưu tiên đầu tư các hạ tầng thiết yếu như giao thông, bến bãi, khu đón tiếp, tạo mặt bằng sạch để nhà đầu tư thuê khai thác có thời hạn, tổ chức các hoạt động công nghiệp văn hóa và phát triển dịch vụ.

Thực tiễn cho thấy, hạ tầng di sản mang tính công cộng, khó thu hồi vốn nếu giao hoàn toàn cho doanh nghiệp. Trong khi đó, khu vực tư nhân lại có lợi thế về năng lực vận hành và quản trị chuyên nghiệp. Việc kết hợp giữa hai khu vực sẽ nâng cao hiệu quả khai thác tài sản công, đồng thời giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

Thứ hai, đối với mô hình đô thị di sản, đại biểu đánh giá đây là chính sách đột phá đối với nhiều địa phương có tiềm năng như Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình, Quảng Ninh, Huế, Đà Nẵng. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần phân cấp mạnh hơn cho địa phương, trao quyền chủ động trong việc quyết định các cơ chế ưu đãi về đất đai, thuế, phí, lệ phí đối với các hoạt động khai thác, phát huy giá trị di sản và công nghiệp văn hóa.

Đồng thời, đại biểu đề xuất cho phép địa phương được giữ lại nguồn thu từ hoạt động di sản, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phát sinh trên địa bàn để tái đầu tư cho hạ tầng đô thị di sản, phục vụ công tác bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị di sản.

Thứ ba, tại khoản 5 Điều 4 về cơ chế thu hút đầu tư và hợp tác công – tư trong lĩnh vực văn hóa, đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi áp dụng đối với các dự án bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch. Đồng thời, cần giao Chính phủ quy định chi tiết các mô hình “đầu tư công - quản trị tư”, phương thức hợp tác, tỷ lệ phân chia lợi nhuận cũng như cơ chế giao doanh nghiệp quản trị, khai thác các thiết chế văn hóa do Nhà nước đầu tư.

Bên cạnh đó, cần xem xét phân cấp cho HĐND cấp tỉnh được quyết định tỷ lệ điều tiết doanh thu, lợi nhuận theo từng giai đoạn, phù hợp với thực tiễn địa phương.

Thứ tư, đối với khoản 1 Điều 7 về chi ngân sách cho hoạt động sáng tạo văn hóa, đại biểu cho rằng cần mở rộng đối tượng thụ hưởng. Không nên chỉ giới hạn trong các chương trình nghệ thuật phục vụ nhiệm vụ chính trị, mà cần bao quát các hoạt động phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Theo đại biểu, nếu chỉ bó hẹp trong phạm vi phục vụ nhiệm vụ chính trị, sẽ khó tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và hạn chế sự tham gia của doanh nghiệp trong phát triển công nghiệp văn hóa cũng như bảo tồn di sản. Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng linh hoạt, sát thực tiễn sẽ là yếu tố then chốt để khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và tạo nền tảng cho phát triển văn hóa bền vững trong thời gian tới.

Cần có cơ chế đặc thù để văn hóa Việt Nam “cất cánh”

VOV.VN - Chiều 19/4, tại Hà Nội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ hai để lấy ý kiến về dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.