Trong dòng chảy điện ảnh Việt Nam hiện đại, bên cạnh những đạo diễn nổi tiếng với tác phẩm để đời, vẫn có những người lặng lẽ đứng phía sau, góp phần định hình cả một thế hệ làm phim. NSND Nguyễn Khắc Lợi (1932 – 2024) là một trong những gương mặt như vậy – người thầy được nhiều đạo diễn tên tuổi, trong đó có Lưu Trọng Ninh, Đặng Thái Huyền, nhắc đến với sự kính trọng đặc biệt.

Ở Trường Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, NSND Nguyễn Khắc Lợi không chỉ là giảng viên mà còn là một trong những người đặt nền móng cho công tác đào tạo đạo diễn bài bản đầu tiên tại Việt Nam. Trong bối cảnh điều kiện giảng dạy còn nhiều thiếu thốn, ông cùng đồng nghiệp đã xây dựng nên một môi trường học tập mà từ đó, nhiều thế hệ đạo diễn trưởng thành và bước ra làm nghề.

Điều khiến NSND Nguyễn Khắc Lợi được nhớ đến không nằm ở những bài giảng mang tính khuôn mẫu, mà ở cách ông tiếp cận học trò như những cá nhân độc lập. Ông không áp đặt tư duy sáng tạo, cũng không tìm cách tạo ra những “phiên bản giống mình”, mà thay vào đó là khuyến khích mỗi người tìm ra tiếng nói điện ảnh riêng. Với ông, nghệ thuật không phải thứ có thể sao chép, mà là hành trình tự khám phá.

Chính vì vậy, từ lớp học của ông đã xuất hiện nhiều gương mặt đạo diễn sau này trở thành tên tuổi lớn như Lưu Trọng Ninh, Đặng Thái Huyền, Đào Thanh Hưng, Trịnh Lê Phong, NSND Phạm Nhuệ Giang, NSND Nguyễn Thanh Vân, Lưu Trọng Ninh, NSƯT Đỗ Thanh Hải… Dù mỗi người theo đuổi một phong cách khác nhau, họ đều chia sẻ một nền tảng chung về tư duy làm phim – điều được gieo mầm từ người thầy này.

Với các học trò, NSND Nguyễn Khắc Lợi không chỉ dạy nghề mà còn dạy cách sống và quan sát cuộc đời. Những câu chuyện ông bắt đầu bằng sự quan tâm đời thường, những câu hỏi giản dị về cuộc sống, gia đình hay trải nghiệm cá nhân, lại chính là cách để ông giúp học trò nhìn sâu hơn vào con người và chất liệu làm phim.

Một trong những quan điểm nổi bật của ông là: điện ảnh, dù hư cấu đến đâu, vẫn phải bắt nguồn từ sự thật. Theo ông, chỉ khi giữ được nền tảng hiện thực, bộ phim mới có sức thuyết phục và chạm được vào cảm xúc người xem. Tư tưởng này sau đó cũng trở thành ảnh hưởng rõ nét trong phong cách làm phim của nhiều học trò.

Trong sự nghiệp của mình, NSND Nguyễn Khắc Lợi từng có thời gian học tập và làm việc tại Liên Xô, tham gia đoàn làm phim của đạo diễn R. Karmen. Tại đây, ông tiếp thu được tư duy làm phim gắn với hiện thực và cách kể chuyện giàu tính quan sát. Khi trở về Việt Nam, ông tiếp tục theo đuổi điện ảnh trong điều kiện còn nhiều hạn chế, nhưng vẫn cho ra đời những tác phẩm đáng chú ý như “Cuộc chiến đấu vẫn còn tiếp diễn”, “Miền đất không cô đơn”, “Hai người mẹ”, “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông”…

Trong số đó, “Tướng về hưu” là bộ phim để lại dấu ấn sâu sắc nhất trong sự nghiệp của ông. Tác phẩm khai thác câu chuyện một vị tướng trở về đời sống thường nhật sau chiến tranh, dần đối diện với sự thay đổi của xã hội và khoảng cách giữa quá khứ – hiện tại. Bộ phim không chỉ phản ánh một lát cắt đời sống, mà còn được xem như dấu mốc của điện ảnh Việt trong giai đoạn chuyển mình thời kỳ Đổi Mới.

“Tướng về hưu” từng giành nhiều giải thưởng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 9, trong đó có Bông sen Bạc, giải Nữ diễn viên xuất sắc cho NSND Hoàng Cúc và giải Quay phim xuất sắc cho NSƯT Trần Trung Nhàn. Sau này, tác phẩm tiếp tục được lựa chọn trình chiếu tại nhiều chương trình điện ảnh lớn, như một đại diện tiêu biểu cho giai đoạn điện ảnh Việt Nam bắt đầu nhìn thẳng vào đời sống xã hội.

Ở NSND Nguyễn Khắc Lợi, dấu ấn không nằm ở sự ồn ào hay hào nhoáng, mà ở phong cách làm nghề điềm tĩnh, bền bỉ và giàu chiều sâu. Ông không theo đuổi những cấu trúc kịch bản cầu kỳ, mà chọn cách kể chuyện gần với đời sống, để phim diễn ra tự nhiên như chính cuộc sống.

Những năm cuối đời, ông vẫn giữ sự trăn trở với điện ảnh Việt Nam, đặc biệt là việc làm sao để thế hệ trẻ có thể bứt phá mạnh mẽ hơn về tư duy sáng tạo. Dù vậy, ông vẫn tin rằng nền tảng mà các thế hệ trước để lại sẽ tiếp tục được kế thừa và phát triển.

NSND Nguyễn Khắc Lợi đã lặng lẽ đi hết hành trình của mình, nhưng di sản ông để lại không chỉ nằm ở những bộ phim, mà còn trong tư duy làm nghề của nhiều đạo diễn Việt Nam hôm nay. Và trong đó, Lưu Trọng Ninh, Đặng Thái Huyền cùng nhiều thế hệ khác vẫn đang tiếp tục kể câu chuyện điện ảnh theo cách riêng – một phần bắt đầu từ người thầy thầm lặng ấy.

Đạo diễn Đặng Thái Huyền: Tôi muốn khán giả trẻ thấy giá trị của hòa bình qua "Mưa đỏ"

VOV.VN - Đạo diễn Đặng Thái Huyền khẳng định bộ phim "Mưa đỏ" không chỉ tái hiện 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị bi tráng mà còn gửi gắm thông điệp nhân văn để khán giả trẻ hôm nay thấy, hiểu và trân trọng hơn giá trị của hòa bình, được đánh đổi bằng máu và nước mắt cha ông.