Việt Nam có “mỏ IP” từ di sản, ẩm thực, làng nghề nhưng khai thác thế nào?

Câu chuyện chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành IP được đặt ra tại hội thảo Culture Tech 2026: From Culture to IP, diễn ra ngày 1/10 tại TP.HCM trong khuôn khổ iTech Expo 2026. Từ góc nhìn của các chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, bảo tàng, điện ảnh và thị trường, nhiều vấn đề được đề cập, từ khai thác kho di sản, số hóa dữ liệu đến sản phẩm hóa IP và xây dựng hệ sinh thái để đưa các giá trị văn hóa vào đời sống.

Từ tài nguyên văn hóa đến IP

Theo ThS. Hoàng Thị Thanh Hằng, Phó Viện trưởng Viện Phát triển Khoa học Công nghệ và Giáo dục, đằng sau một di sản, món ăn hay làng nghề có thể là một “mỏ IP” chưa được gọi tên.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là cách Hàn Quốc phát triển nội dung văn hóa thành hệ sinh thái trải nghiệm và tiêu dùng, bà Hoàng Thị Thanh Hằng gợi mở một chuỗi giá trị bắt đầu từ tài nguyên văn hóa, qua quá trình sáng tạo để hình thành IP và tiếp cận thị trường.

Trong chuỗi giá trị này, công nghệ đóng vai trò xuyên suốt, giúp tài nguyên văn hóa được số hóa, kể lại và mở rộng khả năng tiếp cận. Điều này cũng đặt ra câu hỏi về cách khai thác nguồn tài nguyên văn hóa hiện có, thay vì chỉ dừng lại ở việc lưu giữ.
Ở góc nhìn bảo tàng, ThS. Nguyễn Khắc Xuân Thi, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, cho rằng một bảo tàng không chỉ lưu giữ hiện vật mà còn lưu giữ nhân vật, câu chuyện, ký ức và những thế giới chưa được kể hết.

Tư liệu lịch sử khi được số hóa và tiếp cận phù hợp có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho những người làm sáng tạo. Tuy nhiên, theo bà Thi, việc mở di sản cho sáng tạo phải đi cùng yêu cầu tôn trọng tính xác thực của nguồn.

Càng mở rộng không gian sáng tạo từ di sản, càng cần nền tảng dữ liệu và sự hiểu biết chính xác về những giá trị được khai thác. Đây là yếu tố quan trọng để việc phát triển nội dung mới không tách rời nguồn gốc của tài nguyên văn hóa.

Ở đầu kia của chuỗi giá trị, ThS. Huỳnh Đinh Thái Linh, Tổng Giám đốc WTC Becamex, đặt vấn đề về khả năng đưa IP ra thị trường. Theo bà, một IP ra đời chưa phải điểm kết thúc mà mới bắt đầu quá trình sản phẩm hóa, cấp phép, phân phối và phát triển trải nghiệm.

Một câu chuyện chỉ thực sự trở thành tài sản sáng tạo khi có khả năng tiếp tục tồn tại bên ngoài tác phẩm ban đầu và tạo ra giá trị trong đời sống.

Khi IP đi trước hạ tầng

Từ góc nhìn điện ảnh, nhà báo Hoàng Anh Tuấn, Tổng Biên tập Tạp chí Thế giới Điện ảnh, nhận định Việt Nam đã manh nha có những IP hình thành từ điện ảnh và văn hóa. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hạ tầng vẫn chạy sau IP, khi địa phương chưa kịp chuẩn bị cho thời điểm một tác phẩm tạo ra sức hút lớn.

Một trường hợp được nhắc tới là phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh. Tác phẩm từng góp phần đưa Phú Yên trở thành điểm đến được nhiều du khách quan tâm, trong khi hạ tầng lưu trú, giao thông và dịch vụ chưa phải lúc nào cũng đáp ứng kịp nhu cầu phát sinh.

Từ trường hợp này, ông Hoàng Anh Tuấn cho rằng việc tạo ra IP mới chỉ là bước đầu. Để sức hút từ một tác phẩm có thể chuyển thành giá trị lâu dài, cần chuẩn bị hệ sinh thái phù hợp để tiếp nhận và phát triển giá trị đó.

Câu hỏi tiếp theo được đặt ra là ai sẽ biến tài nguyên văn hóa thành IP và vai trò của từng chủ thể trong quá trình này.

Theo các chuyên gia, chuỗi giá trị có sự tham gia của nhiều bên: người sở hữu tài nguyên, người sáng tạo, nhà đầu tư, chủ thể nắm giữ quyền, đơn vị sản phẩm hóa và những bên đưa IP tới công chúng.

Cơ hội phát triển IP cũng không chỉ nằm trong điện ảnh hay nghệ thuật mà có thể xuất phát từ thực phẩm, nông sản, làng nghề, lịch sử và di sản. Vấn đề là nhận diện được tiềm năng ngay từ những tài nguyên đang hiện hữu, đồng thời xây dựng cơ chế để các bên có thể cùng tham gia.

TS. Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm minh bạch, đề cập câu chuyện xây dựng thương hiệu quốc gia cho thực phẩm Việt. Trong khi đó, tiềm năng phát triển IP từ trái dừa Việt Nam cũng được đặt ra từ góc nhìn của bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam.

NSND Hồ Văn Thành, nhà thiết kế nhạc phim, nhấn mạnh vai trò của bản sắc và truyền thống khi các sản phẩm văn hóa hướng tới thị trường quốc tế.

Cần “chất keo” kết nối các mắt xích

Theo ThS. Hoàng Thị Thanh Hằng, nguồn lực cho quá trình phát triển IP thực tế đã hiện hữu ở nhiều phía, nhưng vấn đề nằm ở khả năng kết nối.

“Văn hóa có nguồn, sáng tạo có người, thị trường có nhu cầu, nhưng giữa các mắt xích ấy đang thiếu chất keo”, bà nhận định.

“Chất keo” được đề cập là một hệ sinh thái có khả năng kết nối người sở hữu tài nguyên, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, công nghệ và thị trường, đồng thời làm rõ quyền, vai trò cũng như lợi ích của từng bên.

Theo cách tiếp cận này, số hóa không phải đích đến cuối cùng của việc khai thác tài nguyên văn hóa. Kho di sản cần có khả năng trở thành nguồn chất liệu cho sáng tạo, để những câu chuyện và giá trị vốn có tiếp tục được kể dưới những hình thức mới.

Từ di sản, lịch sử, món ăn, làng nghề đến nông sản hay điện ảnh, tiềm năng hình thành IP có thể xuất hiện ở nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, để tài nguyên trở thành tài sản sáng tạo và tạo ra giá trị trong đời sống, quá trình này cần đồng thời giải quyết bài toán về dữ liệu, tính xác thực, quyền sở hữu, sáng tạo, sản phẩm hóa, thị trường và hạ tầng.

Điện ảnh có thể biến di sản thành nguồn lực cho công nghiệp sáng tạo

VOV.VN - Điện ảnh không chỉ giúp di sản bước vào đời sống đương đại mà còn có thể tạo thêm giá trị cho du lịch, địa phương và công nghiệp sáng tạo, nếu được khai thác trên nền tảng tôn trọng lịch sử, bảo tồn và phát triển tài năng.