Điện ảnh có thể biến di sản thành nguồn lực cho công nghiệp sáng tạo

Chiều 15/9, tại Nhà Thái học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tọa đàm “Điện ảnh và Di sản - Từ ươm mầm tài năng đến phát triển công nghiệp sáng tạo” diễn ra với sự tham gia của các nhà nghiên cứu lịch sử, đạo diễn, nhà sản xuất, nhà quay phim, chuyên gia văn hóa, đại diện UNESCO, đơn vị quản lý di sản và một số địa phương.

Hoạt động nằm trong chuỗi chương trình hướng tới kỷ niệm 950 năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tập trung vào mối quan hệ giữa di sản, tài năng sáng tạo, môi trường sản xuất điện ảnh và công nghiệp sáng tạo.

Phát biểu tại tọa đàm, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông cho rằng chủ đề của chương trình có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp phát triển văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và trụ cột của phát triển bền vững; đồng thời đặt yêu cầu phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa.

Theo Thứ trưởng, đối với điện ảnh, yêu cầu lâu dài là đặt tài năng và sức sáng tạo của con người ở vị trí trung tâm, chuyển từ tư duy chủ yếu đào tạo người làm nghề sang chú trọng hơn việc phát hiện và phát triển tài năng sáng tạo.

“Một nền điện ảnh muốn có những tác phẩm có giá trị và sức cạnh tranh quốc tế phải bắt đầu từ kịch bản, từ người viết, người đạo diễn, nhà sản xuất và cả một đội ngũ chuyên môn được đào tạo bài bản, có tư duy mới và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế”, Thứ trưởng Tạ Quang Đông nhấn mạnh.

Cùng với đó, phát triển điện ảnh cần gắn với việc khai thác có trách nhiệm nguồn tài nguyên văn hóa của dân tộc. Theo Thứ trưởng, di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn là nguồn lực để sáng tạo những giá trị mới.

“Khai thác di sản thông qua điện ảnh đòi hỏi sự hiểu biết, tôn trọng tính xác thực và trách nhiệm đối với lịch sử, văn hóa. Sáng tạo không đối lập với bảo tồn; ngược lại, sáng tạo có trách nhiệm có thể làm cho di sản được nhận thức sâu hơn và có đời sống mới trong xã hội đương đại”, ông Tạ Quang Đông nói.

Thứ trưởng cho biết Bộ VHTTDL sẽ tiếp tục quan tâm hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy điện ảnh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa.

TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam cho rằng nói đến di sản không chỉ là nhắc đến những di tích, công trình kiến trúc hay danh thắng. Di sản còn là lịch sử, ký ức cộng đồng, phong tục, tập quán, lễ hội, tiếng nói, âm nhạc, nghệ thuật, nghề truyền thống, tri thức dân gian và những giá trị tinh thần tạo nên bản sắc của dân tộc và mỗi vùng đất.

“Không chỉ ghi lại hay minh họa di sản, điện ảnh có thể khơi mở những câu chuyện, tái hiện ký ức, làm sống động những giá trị tưởng như đã quen thuộc và đưa chúng đến với công chúng bằng một cách nhìn mới. Nói một cách khác, điện ảnh đã làm cho di sản đi vào đời sống đương đại, mở ra những cách nhìn mới và trở thành chất liệu cho sáng tác”, TS Ngô Phương Lan chia sẻ.

Theo bà, để làm được điều đó cần có tài năng và một môi trường sáng tạo thuận lợi. Ươm mầm tài năng và phát triển công nghiệp sáng tạo vì thế là hai vấn đề có tính kết nối, trong đó vai trò của người sáng tạo, đặc biệt là thế hệ trẻ, trở nên quan trọng.

Ở góc độ công nghiệp nội dung, TS Ngô Phương Lan cho rằng tài năng và thị trường không thể tách rời: “Có tài năng mới có tác phẩm tốt; có tác phẩm tốt mới tạo được công chúng; có công chúng mới hình thành thị trường; và chỉ khi các yếu tố ấy được kết nối trong một hệ sinh thái sáng tạo thì công nghiệp điện ảnh mới có thể phát triển bền vững”.

Câu chuyện người trẻ tiếp cận di sản cũng nhận được nhiều trao đổi tại tọa đàm.

NSND Khải Hưng chia sẻ ông cảm thấy “ngợp” trước sự phát triển của công nghệ, khi hiện nay một bộ phim có thể được quay, làm và phát hành nhanh chóng, thậm chí có thể quay, dựng bằng điện thoại rồi đăng tải lên YouTube. Dù cho rằng chất lượng vẫn cần tiếp tục được cải thiện, khi tiếp xúc với nhiều tác phẩm của người trẻ, ông cảm nhận được sự trong trẻo của thế hệ mới.

Đạo diễn Hà Lệ Diễm cho rằng mình thuộc thế hệ được hưởng lợi từ những người đi trước. Trong quá trình học nghề, cô từng được rèn luyện cách mang ít thẻ nhớ, ít pin và chuẩn bị tiền kỳ kỹ để hạn chế việc quay đi quay lại.

Theo Hà Lệ Diễm, những kỹ năng đó đã hỗ trợ cô trong quá trình thực hiện Những đứa trẻ trong sương. Bộ phim tiếp cận tục kéo vợ của người Mông - một đề tài từng nhiều lần xuất hiện trên truyền hình và trong phim tài liệu - từ góc nhìn của một thế hệ làm phim trẻ.

Ở góc nhìn của một nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc nhấn mạnh sự cần thiết của kiến thức chuyên sâu về văn hóa, lịch sử. Theo ông, hiện nay văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm trong các chiến lược phát triển con người, tuy nhiên những chủ đề này vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Ông cũng đề cập thực trạng một bộ phận người trẻ đang quay lưng với lịch sử.

Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp cho biết trước đó chị từng nghĩ đây là một đề tài thách thức và có thể làm khó người trẻ. Tuy nhiên, sau khi nhận được các tác phẩm tham gia cuộc thi “Hiền tài hôm nay”, chị nhận thấy cuộc thi có tính thiết thực.

Từ câu chuyện khai thác lịch sử bằng điện ảnh, NSND Khải Hưng cũng đặt vấn đề về điều kiện sản xuất phim. Ông đặt câu hỏi: “Ninh Bình đẹp quá nhưng liệu chúng ta dùng được bao nhiêu phim?”, đồng thời nhắc tới Mưa đỏ và vấn đề làm phim về lịch sử, lòng yêu nước.

NSND Khải Hưng cũng đặt câu hỏi khi nào điện ảnh Việt Nam có trường quay để hỗ trợ các bộ phim lịch sử. Theo thông tin được trao đổi tại tọa đàm, trong chương trình mục tiêu quốc gia đã có nội dung về trường quay, tuy nhiên để hiện thực hóa còn cần thời gian và các điều kiện cần thiết.

Từ những vấn đề được đặt ra, tọa đàm hướng tới việc tìm kiếm cách tiếp cận để di sản không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo, nuôi dưỡng tài năng và tham gia vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Điện ảnh Việt Nam có kho báu văn hóa nhưng vẫn loay hoay tìm cách kể chuyện

VOV.VN - Việt Nam không thiếu chất liệu làm phim. Lịch sử, di sản, cảnh quan, đời sống của 54 dân tộc anh em và những chuyển động của xã hội hiện đại tạo nên một “kho truyện” mang bản sắc rất riêng.