An sinh xã hội - Chính sách có theo kịp đời sống đô thị?

Từ chỗ ở đến sinh kế - những khoảng trống cần lấp

Cũng như bao gia đình người lao động ở TP.HCM, một ngày làm việc của chị Kiều, một nhân viên văn phòng của Khu chế xuất Linh Trung 2 không kết thúc khi tan ca, mà chỉ chuyển sang một “ca làm” khác, đó là tất bật chăm sóc gia đình với bao bộn bề lo toan khác. Thu nhập thấp nên mọi nhu cầu vui chơi, giải trí cho con hết sức hạn chế.

"Lâu lâu mấy tháng em mới cho bé đi khu vui chơi một lần. Một vé vào khu vui chơi trong siêu thị cũng một trăm mấy, nên rất là hạn chế. Cũng tội nghiệp nhưng mà giờ không biết sao, lương thấp quá. Lương đâu tăng nhiều, mà chi phí đời sống thì cái gì cũng tăng. Cho nên rất mong là lương sẽ tăng thêm, rồi những tiện ích khác bớt tăng lại, hoặc tăng từ từ, đợi lương với, lương theo không kịp", chị Kiều chia sẻ.

Cả gia đình chen chúc trong phòng trọ chật hẹp nhưng với chị Kiều, nhà ở xã hội là mơ ước xa vời: "Lương của em thì không thể nào mua đất, mua nhà gì được, không đủ. Em cũng tìm hiểu thử mấy dự án nhà ở xã hội rồi, dự án nào cũng phải đóng trước mấy chục phần trăm, em không có tiền trả trước, với lại trả góp hàng tháng 9 triệu là ngoài khả năng của em"

Từ câu chuyện cá nhân, có thể thấy rõ một trong những điểm nghẽn lớn nhất của an sinh đô thị hiện nay: nhà ở.

Ông Phạm Đăng Hồ, Trưởng phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, trong giai đoạn 2021-2025, Thành phố đã gần như hoàn thành kế hoạch phát triển nhà ở xã hội với tỷ lệ đạt gần 99%. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2026-2030, nhu cầu tăng mạnh, với chỉ tiêu hơn 181.000 căn - một con số cho thấy áp lực rất lớn.

Ngay từ đầu năm 2026, hàng loạt dự án đã được triển khai đồng thời: từ công trình hoàn thành, dự án đang thi công đến các dự án chuẩn bị khởi công. Nếu đúng tiến độ, chỉ trong hai năm 2026-2027, nguồn cung sẽ tăng đáng kể, góp phần giảm áp lực nhà ở cho người thu nhập trung bình và thấp. Song, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng.

Chính sách tốt, nhưng người dân đã chạm tới?

Thực tế cho thấy, nhiều người lao động dù thuộc nhóm đối tượng thụ hưởng vẫn khó tiếp cận nhà ở xã hội do vướng điều kiện tài chính, đặc biệt là khoản trả trước và áp lực trả góp hằng tháng. Chính sách có, nhưng “cửa vào” vẫn còn hẹp.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Thành phố đang hướng tới các giải pháp dài hạn hơn, trong đó có mô hình “Quỹ tiết kiệm nhà ở”. Ông Phạm Đăng Hồ cho biết: "Ngay từ đầu phải có tích lũy một cách nghiêm túc từ lương vào quỹ phát triển nhà ở hay quỹ tiết kiệm nhà ở để có nguồn tài chính trong tương lai mua nhà ở xã hội. Phải có lộ trình, như vậy việc đóng góp liên tục sẽ tạo ra thứ bậc, trình tự thời gian để không chỉ thuê nhà mà tiến tới sở hữu nhà vẫn được. Trong thời gian tới, khi hệ thống cơ sở dữ liệu về đất đai, nhà ở và dân cư được tích hợp chung, cơ quan quản lý sẽ dễ dàng phân nhóm, đánh giá đối tượng và đưa ra các giải pháp phù hợp"

Nếu triển khai hiệu quả, đây không chỉ là công cụ tài chính, mà còn là cơ chế tạo niềm tin - khi người dân thấy rõ lộ trình và cơ hội của mình trong hệ thống.

Bên cạnh nhà ở, giao thông công cộng cũng là một thành tố không thể tách rời trong bức tranh an sinh đô thị. Với nhiều người, xe buýt không chỉ là phương tiện di chuyển, mà là giải pháp tiết kiệm để duy trì cuộc sống.

Chia sẻ của các sinh viên, người dân TP.HCM:

“Em đi học bằng xe buýt, nó rất cần thiết với cuộc sống sinh viên của em, chỉ cần 3.000 đồng là em có thể đi đến mọi nơi".

"Đi xe bus rất tiện, lên xe có máy lạnh và có nhiều tuyến xe nữa".

"Xe buýt giờ đi thoải mái, mát mẻ, có ghế ngồi thoải mái, những người lớn tuổi như tôi hay đi xe buýt, tiếp viên cũng nhẹ nhàng, vui vẻ”.

Không chỉ dừng ở nhóm đối tượng ưu tiên, TP.HCM đang mở rộng chính sách hỗ trợ để khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng. Từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9/2026, toàn bộ hành khách được miễn phí vé trên 134 tuyến xe buýt mà chưa cần xác thực hay định danh. Người dân chỉ cần lên xe và làm theo hướng dẫn của nhân viên phục vụ.

Trong giai đoạn tiếp theo, từ 1/10 đến hết 31/12/2026, chính sách miễn phí vẫn được duy trì nhưng gắn với việc xác thực hành khách thông qua các nền tảng số như căn cước công dân, VNeID, thẻ ngân hàng, ví điện tử hay ứng dụng MultiGo. Thành phố cũng sẽ có hướng dẫn riêng cho các nhóm đặc thù như người cao tuổi, học sinh, sinh viên, người khuyết tật… nhằm đảm bảo thuận tiện trong quá trình sử dụng.

Những động thái này cho thấy nỗ lực của Thành phố trong việc vừa hỗ trợ chi phí, vừa từng bước xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, minh bạch và thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, nhiều người đi xe buýt cho rằng, để phương tiện này thực sự trở thành lựa chọn ưu tiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện.

"Rất mát và tiện, rất tiết kiệm. Nhưng có một số tuyến xe buýt không được mát, không hiện đại và hơi xuống cấp".

"Hiện nay tốc độ vận hành của xe buýt trong khu vực nội đô vẫn còn hạn chế bởi tình trạng kẹt xe và chưa có làn ưu tiên, khiến cho thời gian di chuyển kéo dài nhiều. Đây sẽ là bất lợi lớn".

"Quãng đường đến trạm xe buýt đừng xa quá, trường em chuyển cơ sở nên mỗi lần di chuyển ra trạm phải mất khoảng 15 phút", nhiều thanh niên TP.HCM chia sẻ.

Từ tốc độ vận hành, hạ tầng tiếp cận đến những tiện ích nhỏ như mái che trạm dừng… tất cả đều tác động trực tiếp đến trải nghiệm của người dân. Khi những “chi tiết nhỏ” này được cải thiện, xe buýt mới thực sự trở thành một lựa chọn thuận tiện, chứ không chỉ là phương án tiết kiệm.

An sinh - nền móng của một đô thị đáng sống

Nhìn rộng hơn, an sinh xã hội không phải là những chính sách riêng lẻ, mà là một hệ thống liên kết chặt chẽ. Nhà ở, giao thông, y tế, giáo dục… nếu không được phát triển đồng bộ, sẽ tạo ra những “điểm nghẽn” kéo lùi chất lượng sống.

Một chính sách tốt không chỉ nằm ở văn bản, mà phải được đo bằng cảm nhận của người dân: họ có bớt lo hơn không, có thời gian cho gia đình không, có niềm tin vào tương lai hay không.

Trong bối cảnh TP.HCM kỷ niệm 50 năm vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, các hoạt động an sinh xã hội càng được triển khai mạnh mẽ, hướng trực tiếp đến cộng đồng. 

Đó là các chương trình chăm lo cho hộ khó khăn, khám sức khỏe miễn phí; sửa chữa nhà cho hộ cận nghèo từ Quỹ “Vì người nghèo” và nguồn xã hội hóa góp phần mang lại một mái ấm an toàn hơn cho người dân.

Bà Trương Thị Bích Hạnh, Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM chia sẻ: "Khi tham dự các hoạt động, nhìn thấy niềm vui, niềm hạnh phúc của người dân khi nhận được sự hỗ trợ, sửa chữa và bàn giao nhà đại đoàn kết, chúng tôi thấy rằng đây là nguồn động lực rất lớn để trong thời gian tới, Mặt trận Tổ quốc thành phố tiếp tục huy động nhiều hơn nữa các nguồn lực xã hội để chăm lo thiết thực cho người dân, nhất là trong việc xây dựng và sửa chữa nhà, để người dân thành phố được sống trong những ngôi nhà an toàn và hạnh phúc hơn"

Những hoạt động trên không chỉ mang ý nghĩa chào mừng một dấu mốc lịch sử, mà còn thể hiện rõ nét truyền thống “nghĩa tình” của TP.HCM - nơi an sinh không phải là khẩu hiệu, mà là hành động cụ thể, chạm đến từng hoàn cảnh.

Trong hành trình 50 năm mang tên Bác, an sinh xã hội chính là thước đo quan trọng của phát triển. Bởi một đô thị không chỉ cần tăng trưởng, mà cần đảm bảo để người dân có thể sống được, sống ổn định và sống tốt hơn.

Nếu như không gian công cộng giúp con người có nơi để sống, thì an sinh xã hội giúp họ có thể an tâm gắn bó lâu dài với thành phố. Và khi những nhu cầu cơ bản dần được đáp ứng, đó cũng là lúc đô thị bước sang một giai đoạn phát triển sâu hơn - hướng tới chất lượng sống, sức khỏe và hạnh phúc của mỗi người dân.

50 năm mang tên Bác, TP.HCM hướng tới đột phá thể chế

VOV.VN - Sau 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TP.HCM cần tạo đột phá về thể chế, sớm ban hành Luật Đô thị đặc biệt để phát huy vai trò đầu tàu, mở dư địa tăng trưởng hai con số và trở thành siêu đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực.