Bên trong Viện Pháp y Quân đội, nơi tìm lại tên cho các liệt sĩ

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 1

Trong giai đoạn đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Viện Pháp y Quân đội được giao nhiệm vụ tiếp nhận mẫu từ 17 tỉnh, thành phố. Đến nay, nhiều địa phương đã hoàn thành công tác lấy mẫu. Kể từ đầu chiến dịch, Viện đã tiếp nhận hơn 60.000 mẫu hài cốt liệt sĩ, trong đó khoảng 20.000 mẫu đã được đưa vào lưu trữ lâu dài.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 2

Sau khi tiếp nhận, các mẫu được dán mã QR rồi bàn giao cho tổ bảo quản. Cán bộ phụ trách lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ cho các kíp thực hiện.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 3

Mã QR đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình giám định ADN hài cốt liệt sĩ, được ví như “tấm thẻ thông hành” theo suốt quy trình, từ khâu tiếp nhận mẫu đến khi trả kết quả. Mỗi mẫu được gắn một mã QR duy nhất, giúp hạn chế nguy cơ nhầm lẫn, nhiễm chéo giữa các mẫu, đồng thời tạo thuận lợi cho việc quản lý, truy xuất thông tin và xác định danh tính liệt sĩ.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 4

Tại phòng bảo quản mẫu của Viện Pháp y Quân đội (Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng), anh Nguyễn Hiếu Nghĩa, Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp, nhân viên Khoa Khám nghiệm, mở hộp đựng những mảnh răng liệt sĩ được gói cẩn thận trong giấy.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 5

Từng chiếc răng, từng đoạn xương được anh cùng đồng nghiệp nâng niu, cẩn trọng qua mỗi thao tác. Đó là những mẫu vật phục vụ giám định ADN, mang theo hy vọng xác định danh tính liệt sĩ.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 6

Ở công đoạn làm sạch, trung bình mỗi ngày anh Nghĩa xử lý và đưa vào tủ sấy khoảng 40-60 mẫu. Mỗi mẫu cần khoảng 10 - 15 phút thực hiện. “Một ngày cả khu bảo quản sẽ làm được từ 600-700 mẫu”, anh Nghĩa nói.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 7

Khối lượng mẫu tiếp nhận, xử lý trong chiến dịch lớn, nhưng với anh Nghĩa cùng các đồng nghiệp, công việc còn mang lại niềm tự hào khi được góp sức tìm lại tên cho các liệt sĩ, sớm đưa các anh về với gia đình.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 8

Sau khi làm sạch và sấy, các mẫu được đánh giá chất lượng, gắn mã vị trí trước khi chuyển sang tổ lưu trữ để bảo quản lâu dài, chờ thực hiện xét nghiệm.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 9

Đây là kho số 4 (K4) tại Viện Pháp y Quân đội có sức chứa tối đa hơn 110.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Hiện tại, nơi đây đang lưu khoảng 20.000 mẫu

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 10

Làm việc trong kho lạnh 15 độ C, nhân viên Viện Pháp Y Quân đội phải luôn mang khăn choàng cổ

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 11

Các mẫu hài cốt với mã Qr riêng, nên việc tìm kiếm thông tin trở nên dễ dàng

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 12

Sau khi loại bỏ tạp chất và để khô, các mẫu hài cốt được nghiền thành bột, đưa vào quy trình tách chiết.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 13

Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Ánh, Chủ nhiệm Khoa Xét nghiệm sinh học, Viện Pháp y Quân đội cho biết: “Lượng bột xương thu được phụ thuộc vào tình trạng và khối lượng mẫu xương ban đầu. Đối với những mẫu xương, răng đã được chôn cất dưới đất nhiều năm, công đoạn làm sạch, loại bỏ tạp chất bám trên bề mặt đặc biệt quan trọng. Vì vậy, lượng bột xương thu được sau quá trình xử lý có thể ít hơn rất nhiều so với khối lượng mẫu ban đầu”

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 14

Bột xương sau đó được chuyển đến bộ phận kỹ thuật để tách chiết ADN. Dung dịch thu được sau tách chiết có thể tích rất nhỏ, tương đương khoảng một đến hai giọt nước. ADN tiếp tục được khuếch đại bằng máy PCR để phục vụ các bước phân tích tiếp theo, trước khi mẫu được chuyển sang phòng điện di.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 15

Hệ thống phòng thí nghiệm vận hành theo nguyên tắc một chiều. Mẫu đi lần lượt qua các khu vực xử lý, tách chiết, khuếch đại ADN và điện di.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 16

Các phòng được kết nối bằng hộp chuyển mẫu (pass box), còn đường di chuyển của mẫu và nhân viên được bố trí riêng biệt. Quy trình được thực hiện cẩn trọng qua từng công đoạn, nhưng chất lượng mẫu hài cốt lâu năm vẫn là trở ngại lớn đối với công tác giám định.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 17

Viện Pháp y Quân đội hiện sử dụng kỹ thuật phân tích ADN ty thể theo dòng mẹ bằng phương pháp Sanger để xét nghiệm mẫu hài cốt liệt sĩ. Đây là phương pháp được ứng dụng từ sớm đối với mẫu hài cốt lâu năm và đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 18

Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tất Thọ, Phó Viện trưởng Viện Pháp y Quân đội cho biết: "Thời gian tới, Viện dự kiến ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới kết hợp chỉ thị SNP nhằm phân tích các đoạn ADN ngắn, mở rộng khả năng đối sánh huyết thống".

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 19

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Viện đã tiếp nhận gần 15.000 mẫu, giám định gần 4.000 mẫu, so khớp xác định danh tính 558 liệt sĩ.

ben trong vien phap y quan doi, noi tim lai ten cho cac liet si hinh anh 20

Dự kiến trong giai đoạn tiếp theo, Viện sẽ tiếp nhận thêm khoảng 35.000 mẫu từ các địa phương chưa hoàn thành nhiệm vụ. Theo kế hoạch, đến ngày 30/4/2027, tổng số mẫu hài cốt liệt sĩ đơn vị dự kiến tiếp nhận là hơn 100.000 mẫu.