Những ngày gần đây dư luận đang “dậy sóng” trước những vụ bạo hành trẻ em dã man liên tiếp xảy ra tại Hà Nội và TP.HCM.

Tại Hà Nội, Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội đã phê chuẩn quyết định khởi tố bị can với Bàn Thị Tâm (SN 2006; thường trú tại: xã Bắc Quang, tỉnh Tuyên Quang) về tội giết người. Tâm là mẹ đẻ của bé B.T.H (SN 2022), tử vong do bị mẹ và cha dượng bạo hành.  

Trước đó, cơ quan công an cũng đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can với Nguyễn Minh Hiệp (SN 2004; thường trú tại: xã Thanh Lâm, tỉnh Ninh Bình), “chồng hờ” của Tâm về tội giết người. 

Tại TP.HCM, ngày 5/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM cũng đã bắt khẩn cấp cặp “vợ chồng hờ” nhiều lần dùng cây tre bạo hành bé trai 2 tuổi, khiến nạn nhân đa chấn thương nặng. 

Ngay sáng 8/4, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TP.HCM tiếp tục ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Bùi Trung Quốc (SN 1992, ngụ phường Dĩ An thuộc Bình Dương cũ) để điều tra về hành vi "hành hạ người khác". Theo điều tra ban đầu, Quốc chung sống như vợ chồng với bà L và nhiều lần say xỉn đánh lập bà L và cháu T - con riêng bà L.

Làm sao để phát hiện các vụ bạo hành trẻ em từ sớm

Dù đã có hành lang pháp lý rõ ràng, nhưng vẫn liên tiếp xảy ra những vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng, để lại những hậu quả đầy xót xa.

Ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ LĐ-TB-XH), Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, đối với việc xử lý bằng pháp luật các vụ bạo lực, xâm hại gây tổn hại nghiêm trọng cho trẻ em, đặc biệt khoảng 5 năm trở lại đây, các cơ quan bảo vệ pháp luật, công an và chính quyền địa phương đã làm khá kịp thời, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt là làm sao để phát hiện sớm và phòng ngừa kịp thời.

“Nếu để sự việc xảy ra rồi mới phát hiện thì như những vụ việc gần đây, khi cơ quan chức năng vào cuộc, trẻ thường đã ở trong tình trạng rất nặng, nguy cơ tử vong cao, thậm chí đã tử vong hoặc đã bị tổn hại trong thời gian dài. Đó mới là điều đáng lo ngại”, ông Nam nói.

Theo ông Đặng Hoa Nam, về quy định pháp luật, nếu thực hiện nghiêm túc Luật Trẻ em 2016 và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình thì đã có quy định khá đầy đủ về phòng ngừa, can thiệp sớm và cách ly người có hành vi bạo lực khỏi nạn nhân. Vấn đề hiện nay là có đủ nhân lực, nguồn lực và dịch vụ để triển khai thường xuyên các giải pháp phòng ngừa hay không.

Cần đánh giá lại năng lực, cơ cấu, số lượng công chức bảo vệ trẻ em tại địa phương

Luật Trẻ em năm 2016 và Nghị định 56/2017 đều quy định các cấp độ hỗ trợ, can thiệp. Trong đó có những nội dung liên quan đến phát hiện sớm, can thiệp khẩn cấp, cách ly trẻ khỏi môi trường có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại.

“Luật Trẻ em quy định mỗi xã phải có một người làm công tác bảo vệ trẻ em. Nghị định 56/2017 cũng quy định rất rõ chức năng, nhiệm vụ của người này trong việc phòng ngừa từ sớm, từ xa, phát hiện nguy cơ và can thiệp kịp thời khi trẻ có dấu hiệu bị bạo lực, xâm hại. Tinh thần là phải bảo vệ trẻ từ sớm, chứ không phải đợi đến khi trẻ bị tổn hại nặng rồi mới cách ly, khởi tố hay bắt tạm giam cha mẹ hoặc người gây bạo lực.

Trước đây, phần lớn người làm công tác bảo vệ trẻ em ở cấp xã là công chức lao động, thương binh và xã hội. Nhưng nhóm công chức này phải phụ trách gần 10 đầu việc khác nhau của ngành, từ giảm nghèo, bảo trợ xã hội, trợ giúp xã hội cho đến phòng chống tệ nạn xã hội, trong đó có bảo vệ trẻ em. Khối lượng công việc quá lớn khiến họ khó có thể làm đầy đủ nhiệm vụ phòng ngừa và phát hiện sớm nguy cơ trẻ bị bạo lực, xâm hại.

Hiện nay, chức năng quản lý nhà nước về bảo vệ trẻ em đã được chuyển về ngành y tế, cụ thể là Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế). Vấn đề đặt ra là tại các trạm y tế xã, đã có ai được phân công cụ thể để thực hiện trách nhiệm bảo vệ trẻ em hay chưa. Ngoài ra, hiện nay ở cấp xã còn có phòng văn hóa - xã hội. Tôi được biết một số công chức ở đây cũng được giao nhiệm vụ liên quan đến bảo vệ trẻ em. Nhưng câu hỏi là họ có đủ thời gian, điều kiện vật chất và chuyên môn để thực hiện tốt nhiệm vụ hay không. Đó là câu chuyện về vị trí việc làm và nhân lực”, Phó Chủ tịch Hội bảo vệ trẻ em Việt Nam cũng chỉ rõ.

Cũng theo ông Nam, muốn phát hiện sớm các vụ bạo hành trẻ em thì phải theo dõi được những dấu hiệu bất ổn trong gia đình như gia đình đổ vỡ hôn nhân, có cha dượng, mẹ kế, có con chung con riêng hoặc có biểu hiện sao nhãng, bỏ mặc, đánh đập trẻ. Muốn làm được điều đó, ngoài quy định pháp luật còn cần nghiệp vụ công tác xã hội về bảo vệ trẻ em. Trước đây, không phải tất cả công chức lao động - thương binh và xã hội đều được đào tạo bài bản về công tác xã hội. Hiện nay cũng cần đặt câu hỏi rằng bao nhiêu công chức văn hóa - xã hội đang làm nhiệm vụ bảo vệ trẻ em đã được đào tạo chuyên sâu, nắm vững quy định pháp luật để làm công tác phòng ngừa từ sớm, từ xa. Nếu không có chuyên môn, rất khó phát hiện những vụ bạo lực xảy ra trong môi trường gia đình.

"Như vụ việc gần đây ở Hà Nội, nếu đúng như thông tin báo chí phản ánh thì tôi cho rằng người mẹ ruột có dấu hiệu vấn đề về sức khỏe tâm thần. Với những bậc cha mẹ không đủ năng lực hành vi, thiếu kỹ năng chăm sóc và bảo vệ trẻ, con cái họ luôn sống trong môi trường có nguy cơ bị tổn hại.

Trong những trường hợp như vậy phải có người thường xuyên giám sát, hỗ trợ gia đình để đảm bảo trẻ được chăm sóc an toàn”, ông Nam nói.

Ông Đặng Hoa Nam nhấn mạnh cần đặt ưu tiên cho công tác bảo vệ trẻ em bằng nhân lực nào, nguồn lực nào và giải pháp nào thì cần được tính toán cả trước mắt lẫn lâu dài.

Đặc biệt, sau khi bộ máy mới vận hành một thời gian, cần đánh giá lại năng lực, cơ cấu, số lượng và vị trí việc làm của đội ngũ công chức, viên chức cấp xã và cấp tỉnh. Cần xem việc đảm bảo các dịch vụ an sinh xã hội nói chung, bảo vệ trẻ em nói riêng hiện đã được thực hiện tốt chưa, có đủ nguồn nhân lực được đào tạo chuyên môn hay chưa. Các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương cần sớm thực hiện công tác điều tra, thống kê để nhận diện rõ các “lỗ hổng”. Sau gần một năm vận hành bộ máy mới, cần đánh giá xem điểm nào phù hợp, điểm nào còn bất cập để có giải pháp kịp thời. Theo ông Nam, đây là cách tốt nhất để giải quyết tận gốc tình trạng trẻ em bị bạo lực trong gia đình.

Đẩy mạnh truyền thông và giám sát việc tiếp nhận, xử lý thông tin tố giác

Bảo vệ trẻ em không chỉ là vấn đề của cơ quan chức năng mà còn cần trách nhiệm tố giác từ chính những người hàng xóm "sát vách” trong cộng đồng. Ông Nam cho rằng, trách nhiệm tố giác, thông báo các trường hợp nghi ngờ trẻ bị bạo lực, xâm hại đã được quy định trong Luật Trẻ em.

Luật cũng quy định chế tài đối với những người như thành viên gia đình, giáo viên, nhân viên y tế hoặc cơ sở bảo trợ xã hội nếu biết có hành vi xâm hại trẻ em mà không thông báo cho cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, vấn đề là đã có bao nhiêu trường hợp bị xử phạt vì biết mà không tố giác. Thực tế, có những vụ việc hàng xóm, giáo viên hay bác sĩ có thể nhận thấy dấu hiệu bất thường nhưng không báo cơ quan chức năng, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Luật Trẻ em cũng quy định rõ hệ thống tiếp nhận thông tin tố cáo gồm công an các cấp, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em và đặc biệt là Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111. Người dân chỉ cần gọi điện là tổng đài sẽ kết nối để hỗ trợ can thiệp, giải cứu trẻ nếu cần thiết. Tuy nhiên đến nay dường như chúng ta chưa xử lý được trường hợp nào về hành vi biết mà không tố giác. Điều đó cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực thi pháp luật. Ngoài ra, nhiều người dân chưa biết đến các dịch vụ hỗ trợ này hoặc lo ngại bị trả thù khi tố cáo hàng xóm, người quen.

Ông Nam cũng cho biết, cũng có trường hợp người dân phản ánh nhưng không thấy cơ quan chức năng xử lý do vụ việc mới chỉ ở mức nghi vấn. Điều này khiến họ mất niềm tin và không tiếp tục tố giác nữa. Vì vậy, bên cạnh quy định pháp luật, cần làm tốt hơn công tác truyền thông và giám sát việc tiếp nhận, xử lý thông tin tố giác. Phải để người dân thấy rằng khi họ lên tiếng thì thông tin sẽ được tiếp nhận và xử lý nghiêm túc.

Liên tiếp các vụ bạo hành trẻ em, Bộ Y tế yêu cầu đảm bảo đường dây nóng 24/7

VOV.VN - Bộ Y tế có công văn gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố về bảo vệ trẻ em, phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em. Các địa phương cần đẩy mạnh công tác phòng ngừa với các giải pháp đồng bộ trong phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em.