Dạy thêm, học thêm: Chặn ép buộc, nâng chất lượng chính khóa

Khi học thêm trở thành áp lực

Thông tư 19 năm 2026 của Bộ GD&ĐT sửa đổi, bổ sung quy định về dạy thêm, học thêm đã có hiệu lực từ ngày 15/5/2026. Tuy nhiên, những băn khoăn về chất lượng dạy học chính khóa, áp lực điểm số và nguy cơ trục lợi từ hoạt động dạy thêm vẫn đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát, bảo đảm các quy định được thực hiện thực chất.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về chấn chỉnh những biến tướng, trục lợi trong hoạt động dạy thêm, học thêm cũng đặt ra yêu cầu tìm giải pháp căn cơ, không chỉ dừng ở việc xử lý các trường hợp vi phạm.

Phụ huynh Hà An (Thanh Xuân, Hà Nội) bày tỏ lo ngại trước tình trạng học sinh có thể gặp bất lợi nếu không tham gia lớp học thêm do chính giáo viên giảng dạy. Theo phụ huynh này, có trường hợp nội dung cần thiết để làm bài kiểm tra được hướng dẫn kỹ hơn trong các lớp học thêm, khiến gia đình lo lắng về sự công bằng trong đánh giá kết quả học tập.

Từ trải nghiệm của gia đình, phụ huynh Hà An kể một người cháu trước đây thường đạt điểm cao khi học thêm với giáo viên chủ nhiệm môn Toán. Khi chuyển sang ôn luyện với giáo viên khác để chuẩn bị thi vào lớp 10 chuyên, kết quả kiểm tra không còn như trước. Điều này khiến phụ huynh đặt câu hỏi về mức độ nắm vững kiến thức thực chất của học sinh.

Ở góc độ khác, phụ huynh Việt Hà (Thanh Trì, Hà Nội) cho rằng không thể chỉ căn cứ vào kết quả học tập để kết luận nguyên nhân nằm ở chất lượng giảng dạy. Sĩ số lớp đông, khả năng tiếp thu, mức độ tập trung và sự phối hợp giữa gia đình với nhà trường đều có thể ảnh hưởng đến kết quả của từng học sinh. Trong cùng một lớp, có em tiến bộ tốt nhưng cũng có em gặp khó khăn dù được học cùng một giáo viên.

Những ý kiến này cho thấy không thể đánh đồng mọi hoạt động dạy thêm với hành vi tiêu cực. Tuy nhiên, khi phụ huynh phải cho con học thêm vì lo ngại các em sẽ gặp bất lợi trong kiểm tra, đánh giá, vấn đề không còn đơn thuần là nhu cầu học tập ngoài giờ.

Điều cần làm rõ là học sinh đã được tiếp cận đầy đủ kiến thức theo yêu cầu chương trình trong giờ chính khóa hay chưa; việc kiểm tra, đánh giá có phản ánh đúng năng lực thực chất hay không; và nhà trường đã có biện pháp hỗ trợ những em chưa theo kịp bài học hay chưa.

Không thể chỉ xử phạt giáo viên vi phạm

Phân tích về nguyên nhân khiến tình trạng dạy thêm, học thêm kéo dài, TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT, cho rằng cần xem xét đồng thời chương trình, cách tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá.

Theo ông, dù nhiều trường đã tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày, học sinh vẫn phải làm nhiều bài tập và tham gia các lớp học thêm. Thực tế này đặt ra câu hỏi về hiệu quả tiếp thu kiến thức tại trường cũng như cách tổ chức các hoạt động học tập.

Nếu học sinh đã học đầy đủ thời lượng ở trường nhưng vẫn phải học thêm mới đáp ứng được yêu cầu kiểm tra, cần xem xét nguyên nhân từ nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và cách ra đề. Không thể chỉ tập trung quản lý các lớp học ngoài giờ mà bỏ qua những yếu tố có thể làm phát sinh nhu cầu học thêm.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng không nên mặc định dạy thêm là tiêu cực, bởi nhu cầu củng cố kiến thức, nâng cao năng lực của học sinh luôn tồn tại. Vấn đề cốt lõi là phải ngăn chặn việc ép buộc học thêm và những hành vi trục lợi, đặc biệt trong trường hợp giáo viên vừa trực tiếp dạy học, đánh giá học sinh, vừa có lợi ích kinh tế từ việc tổ chức lớp học thêm.

Đây là tình huống dễ phát sinh xung đột lợi ích, khiến phụ huynh và học sinh khó đưa ra lựa chọn hoàn toàn tự nguyện. Khi người dạy đồng thời là người đánh giá kết quả học tập, tâm lý lo ngại con bị ảnh hưởng nếu không tham gia lớp học thêm có thể khiến phụ huynh khó từ chối, ngay cả khi gia đình không thực sự có nhu cầu.

Áp lực thi cử và tâm lý chạy theo điểm số càng làm gia tăng những băn khoăn này. Nếu phụ huynh không biết con mình có thể đáp ứng yêu cầu học tập bằng kiến thức được học trên lớp hay không, việc lựa chọn học thêm rất dễ bị chi phối bởi nỗi lo tụt lại phía sau.

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, khoản 2 Điều 11 Luật Nhà giáo năm 2025 nghiêm cấm ép buộc người học tham gia học thêm. Để quy định được thực thi, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời xem xét trách nhiệm của hiệu trưởng và cán bộ quản lý nếu buông lỏng kiểm tra, giám sát theo nhiệm vụ được giao.  Cùng với đó, cần có cơ chế tiếp nhận, xác minh phản ánh khách quan, bảo vệ người phản ánh và tránh để tâm lý lo ngại bị gây khó khăn trong học tập khiến phụ huynh, học sinh không dám lên tiếng.

Tuy nhiên, xử phạt chỉ giải quyết phần ngọn nếu những nguyên nhân sâu xa vẫn tồn tại. Việc kiểm tra, giám sát cần hướng đến phát hiện những dấu hiệu bất thường, làm rõ bản chất vụ việc và khắc phục những bất cập trong tổ chức dạy học, thay vì mặc nhiên kết luận vi phạm chỉ từ một phản ánh đơn lẻ.

Bảo đảm học sinh học được kiến thức cốt lõi ngay tại trường

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nhà trường phải chịu trách nhiệm về chất lượng dạy học chính khóa. Hiệu trưởng cần chỉ đạo các tổ chuyên môn kiểm tra tiến độ thực hiện chương trình, chất lượng giờ dạy, nội dung đề kiểm tra và kết quả học tập, đặc biệt quan tâm đến những học sinh chưa đạt yêu cầu.

Giáo viên cần thực hiện dạy học phân hóa, phát hiện sớm những lỗ hổng kiến thức để hỗ trợ học sinh ngay trong quá trình học. Thay vì để các em phải tìm đến lớp học thêm mới theo kịp bài, nhà trường cần chủ động tổ chức các hình thức củng cố kiến thức phù hợp với khả năng tiếp thu của từng nhóm học sinh.

Theo Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT, giáo viên không được cắt giảm nội dung dạy học theo kế hoạch giáo dục để đưa vào dạy thêm. Nhà trường phải tổ chức dạy thêm không thu tiền đối với các nhóm học sinh thuộc diện quy định tại Điều 5 của thông tư. Việc thực hiện các quy định này cần đi đôi với kiểm tra thực chất, bảo đảm học sinh được hỗ trợ theo đúng đối tượng và nhu cầu.

TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết của việc tổ chức các lớp bồi dưỡng miễn phí trong trường cho học sinh còn yếu. Việc hỗ trợ cần hướng đến củng cố kiến thức, nâng cao kỹ năng và phương pháp học tập, thay vì chỉ tập trung vào điểm số. Nếu việc học chỉ xoay quanh bài tập, điểm số và luyện thi, các em có thể phải dành quá nhiều thời gian cho học tập mà chưa chắc đã cải thiện được năng lực thực chất.

Mặt khác, cần phân biệt nhu cầu học thêm tự nguyện để nâng cao kiến thức với tình trạng học thêm do áp lực hoặc do học sinh chưa được đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập trong giờ chính khóa.

Học sinh có năng lực tốt hoặc có mục tiêu thi vào trường chuyên, tham gia các kỳ tuyển sinh cạnh tranh có thể cần bồi dưỡng chuyên sâu. Những nhu cầu này cần được tôn trọng, nhưng không thể trở thành lý do để làm suy giảm chất lượng dạy học dành cho số đông học sinh.

Việc đánh giá chất lượng giáo dục vì thế không nên chỉ dựa vào điểm số cao hay tỷ lệ học sinh tham gia các lớp học thêm. Điều quan trọng là học sinh đạt được yêu cầu của chương trình, tiến bộ phù hợp với năng lực và được hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Bữa ăn bán trú: Truy xuất nguồn gốc, rõ trách nhiệm nhà cung cấp

VOV.VN - Trước những lo ngại về nguồn gốc thực phẩm trong bếp ăn trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất quy trình kiểm soát từ khâu lựa chọn nhà cung cấp, giao nhận nguyên liệu đến xử lý sự cố, đồng thời làm rõ trách nhiệm của nhà trường và đơn vị cung cấp suất ăn.