“Tự nguyện” nhưng khó từ chối

Dù học phí đã được Nhà nước miễn, nhiều phụ huynh vẫn phải chi thêm hàng triệu đồng mỗi tháng cho các chương trình liên kết trong trường công. Thực tế này đặt ra câu hỏi: có nên cấm dạy học liên kết trong giờ chính khóa để trả lại đúng nghĩa “tự nguyện” cho phụ huynh và con em họ?

Tại phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội mới đây, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy đã nêu rõ băn khoăn về việc tổ chức dạy học liên kết trong các trường công lập. Theo phản ánh của phụ huynh, dù học phí được miễn và có hỗ trợ ăn trưa, gánh nặng chi phí lại chuyển sang các khoản liên quan đến chương trình liên kết.

Hiện nay, nhiều trường ký hợp đồng với doanh nghiệp để tổ chức các môn bổ trợ như tiếng Anh nâng cao, tin học quốc tế, AI, kỹ năng sống… Nhu cầu cho con học thêm là có thật, nhưng theo đại biểu Nguyễn Thị Thủy, việc triển khai dày đặc không chỉ gây chồng chéo nội dung mà còn đặt ra dấu hỏi về chất lượng khi chưa được kiểm định rõ ràng. Vấn đề bức xúc nhất là nhiều trường xếp các môn liên kết xen kẽ trong giờ học chính khóa, khiến phụ huynh rơi vào thế khó từ chối. Nếu không tham gia, học sinh sẽ bị tách ra sinh hoạt riêng, dễ nảy sinh cảm giác khác biệt, mặc cảm.

Từ thực trạng này, đại biểu đề xuất nghiêm cấm việc bố trí các môn liên kết xen kẽ giờ học chính khóa, đồng thời đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng cường thanh tra, kiểm tra. Việc tổ chức chương trình liên kết, nếu có, phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch tài chính, chia sẻ hợp lý chi phí với phụ huynh, tránh tình trạng trường công vận hành như trường tư, làm phát sinh gánh nặng.

Thực tế tại các gia đình cho thấy áp lực chi phí học tập cho con không hề nhỏ. Chị Nguyễn Thanh (Hà Nội) có con học mầm non công lập, dù được miễn học phí nhưng mỗi tháng vẫn phải chi từ 2 - 2,5 triệu đồng, trong đó khoảng một nửa là các khoản học liên kết. Cụ thể, ngoài tiền ăn 35.000 đồng/ngày, phí bán trú và nước uống khoảng 250.000 đồng/tháng, chị còn phải đóng tiền tiếng Anh liên kết từ 550.000 - 1,1 triệu đồng/tháng (tùy số buổi), lớp gymkid 360.000 đồng, lớp vẽ tạo hình 220.000 đồng và kỹ năng sống 150.000 đồng. “Dù đăng ký theo hình thức tự nguyện nhưng các lớp này đều được xếp vào giờ chính khóa. Nếu không tham gia, khi các bạn đi học, con sẽ phải ngồi chơi tự do trong lớp. Nghĩ đến cảnh con bị tách khỏi tập thể, bố mẹ đành đăng ký hết”, chị Thanh chia sẻ.

Không chỉ là chi phí, hiệu quả của các chương trình này cũng khiến nhiều phụ huynh băn khoăn. Trong suốt quá trình học, phụ huynh gần như không nhận được đánh giá cụ thể nào ngoài một vài hình ảnh hoạt động được đăng tải trên nhóm lớp. “Con tôi từng học tiếng Anh liên kết từ 3 - 5 tuổi nhưng hiệu quả không rõ rệt”, một phụ huynh chia sẻ.

Một phụ huynh khác cho biết, khi con học tiểu học, lớp chỉ có hai học sinh không đăng ký học tiếng Anh liên kết. Đến tiết học, các em phải lên phòng hội đồng ngồi chờ. “Trong hoàn cảnh đó, các con rất lạc lõng. Chỉ sau một tháng, không cần ai vận động, hai gia đình đều đăng ký cho con học như các bạn”, người này nói.

Nhiều phụ huynh kiến nghị, hoạt động giảng dạy trong nhà trường cần tuân thủ chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Các môn liên kết mang tính bổ trợ, có thu phí nên được tổ chức ở khung giờ riêng, không nên đưa vào giờ hành chính - vốn dành cho các môn chính khóa mà giáo viên đã được trả lương để giảng dạy.

PGS.TS Trần Thị Minh Hằng (Học viện Quản lý giáo dục) cũng cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề dưới nhiều góc độ. Các hoạt động giáo dục kỹ năng sống và ngoài giờ chính khóa phải thực hiện theo Thông tư 04/2014 của Bộ GD&ĐT, trên cơ sở thỏa thuận với phụ huynh; không được đưa vào chương trình chính khóa. Nếu ép học sinh tham gia là sai quy định.

Trả lại ranh giới giữa chính khóa và liên kết

Ở góc độ giáo viên, cô Nguyễn Thị Hà (giáo viên một trường ở Hà Nội) đánh giá chính sách miễn học phí từ năm học 2025 - 2026 là rất nhân văn, đáp ứng mong mỏi của người dân. Tuy nhiên, các khoản thu “tự nguyện” như tiếng Anh tăng cường, liên kết, kỹ năng sống, câu lạc bộ ngoài giờ hay các khoản xã hội hóa như điều hòa, rèm cửa, máy chiếu… nếu thiếu minh bạch sẽ ảnh hưởng đến hình ảnh môi trường giáo dục. Theo cô, vấn đề không nằm ở việc huy động thêm nguồn lực, mà ở cách tổ chức thực hiện. Khi “tự nguyện” đặt trong bối cảnh “áp lực đám đông”, rất dễ trở thành nghĩa vụ, tạo gánh nặng tâm lý và tài chính cho phụ huynh, nhất là những gia đình thu nhập thấp.

Để khắc phục, cô đề xuất cần minh bạch hóa toàn bộ các khoản thu, công khai trên cổng thông tin nhà trường; đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt để kiểm soát dòng tiền. Đồng thời, cần ban hành khung danh mục và trần phí cụ thể theo từng khu vực, coi các khoản thu ngoài quy định là vi phạm nghiêm trọng.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, đề xuất cấm dạy học liên kết trong giờ chính khóa là cần thiết để xử lý tình trạng “tự nguyện hình thức”. Tuy nhiên, quan trọng hơn là phải tách bạch rõ giữa chương trình chính khóa và dịch vụ bổ trợ. Những nội dung thiết yếu như ngoại ngữ, kỹ năng sống nếu đã được xác định là cần thiết thì nên đưa vào chương trình chính khóa và tổ chức miễn phí. Ngược lại, các chương trình nâng cao có thể tồn tại nhưng phải tổ chức ngoài giờ, đăng ký độc lập, không gây áp lực cho học sinh không tham gia.

Ở góc độ nhà trường, thầy Nguyễn Văn Quý (giáo viên Toán ở Hà Nội) cho rằng, cần nhìn nhận rõ vai trò của các môn liên kết, kỹ năng sống, STEM trong hệ thống giáo dục. Theo thầy, từ năm học tới, các nội dung này cần được xác định rạch ròi: đưa vào chương trình chính khóa và dạy miễn phí xuyên suốt từ mầm non đến lớp 12. Nguyên tắc là học sinh đến trường phải được tiếp cận giáo dục cơ bản mà không phát sinh thêm chi phí. “Nếu đã là nội dung cần thiết cho sự phát triển toàn diện, thì phải đưa vào hệ thống chính khóa. Và khi đã là chính khóa, không nên tiếp tục trở thành khoản thu bổ sung đối với phụ huynh. Thực tế cho thấy nhiều chương trình được giới thiệu là ‘tự nguyện’, nhưng cách tổ chức lại khiến phụ huynh và học sinh khó từ chối. Điều này tạo ra tâm lý không thoải mái, thậm chí phản cảm. Nếu thực sự cần thiết, hãy triển khai đồng bộ và miễn phí; còn nếu chưa cần thiết, cần cân nhắc loại bỏ, tránh tình trạng phát sinh thêm các khoản thu dưới nhiều hình thức khác nhau”, thầy Quý nêu quan điểm.

Khi “tự nguyện” không còn là lựa chọn thực sự, việc xem xét cấm dạy học liên kết trong giờ chính khóa không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là yêu cầu để đảm bảo công bằng và giữ vững niềm tin vào giáo dục công lập.

Tuyển sinh đại học 2026: Ổn định quy chế, vì sao vẫn còn “điểm nghẽn”?

VOV.VN - Dù tuyển sinh đại học tiếp tục ổn định nhưng nhiều cơ sở đào tạo cho rằng cần hoàn thiện quy chế theo hướng rõ ràng, thống nhất hơn để đảm bảo quyền lợi thí sinh. Đặc biệt chiến lược tuyển sinh ổn định trong dài hạn để học sinh chủ động chuẩn bị và hạn chế rủi ro mất cơ hội.