Sau 1 tháng sắp xếp trường học tại Hà Tĩnh: Áp lực với mô hình quản lý mới

Tinh gọn đầu mối, nâng cao chất lượng giáo dục

Từ 652 cơ sở giáo dục công lập trước sắp xếp, Hà Tĩnh hiện còn 237 cơ sở, giảm 415 cơ sở, tương ứng 63,65%.

Theo đánh giá của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Tĩnh, sau một tháng vận hành theo mô hình mới, mạng lưới trường học cơ bản ổn định về tổ chức, hoạt động giáo dục được duy trì ổn định, không làm xáo trộn việc dạy và học.

Kết quả bước đầu cho thấy việc tổ chức lại hệ thống giáo dục đang từng bước đi vào nền nếp. Tuy nhiên, bên cạnh sự thay đổi về quy mô tổ chức là yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực quản trị, bố trí đội ngũ và bảo đảm điều kiện dạy học tại từng cơ sở.

Việc sắp xếp được triển khai theo hướng giảm đầu mối, tổ chức lại mạng lưới trường học phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tại các địa bàn miền núi, vùng khó khăn, nơi dân cư phân tán, việc duy trì các phân hiệu, điểm trường cần thiết có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm khoảng cách đến trường, an toàn và quyền học tập của học sinh.

Theo ông Nguyễn Hồng Cường, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Tĩnh, sau một tháng vận hành, các cơ sở giáo dục cơ bản đã kiện toàn đội ngũ cán bộ quản lý, tổ chức bộ máy bên trong và bố trí nhân sự. Công tác bàn giao tài chính, tài sản, cơ sở vật chất cùng việc hoàn thiện các điều kiện hành chính cũng được triển khai nhằm bảo đảm các đơn vị hoạt động bình thường.

Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn đầu ổn định tổ chức, chưa đủ cơ sở để đánh giá đầy đủ hiệu quả của việc tái cấu trúc mạng lưới trường học. Hà Tĩnh đang tiếp tục theo dõi, điều chỉnh quá trình vận hành, hướng tới mục tiêu tinh gọn đầu mối đi đôi với nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng đội ngũ, khai thác cơ sở vật chất và cải thiện chất lượng giáo dục.

Thực tế tại Trường THCS Thành Sen cho thấy những thuận lợi và áp lực phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới.

Được thành lập trên cơ sở hợp nhất 5 trường THCS gồm Nguyễn Du, Thạch Linh, Nam Hà, Lê Bình và Hưng Đồng, đây hiện là trường có quy mô lớn nhất tỉnh Hà Tĩnh sau sắp xếp, với 131 lớp, hơn 5.600 học sinh. Hoạt động dạy học được tổ chức tại 5 địa điểm, gồm một trường chính và 4 phân hiệu.

Bà Phan Thị Tố Uyên, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Thành Sen, cho biết giai đoạn đầu sau sáp nhập đặt ra nhiều áp lực khi đội ngũ phải nhanh chóng ổn định tổ chức, thống nhất phương thức làm việc và phối hợp hoạt động giữa 5 đơn vị trước đây. Nhiệm vụ của cán bộ phụ trách phân hiệu không chỉ giới hạn ở công tác chuyên môn mà còn bao gồm nhiều nội dung quản lý, điều phối vốn do bộ máy lãnh đạo riêng của từng trường đảm nhiệm.

Thuận lợi của mô hình mới là khả năng điều tiết đội ngũ giữa các địa điểm linh hoạt hơn. Khi một phân hiệu có giáo viên thiếu ở một số môn học, nhà trường có thể cân đối, bố trí từ nơi còn thừa sang và ngược lại. Đồng thời, việc đưa giáo viên cốt cán đến các phân hiệu để tổ chức chuyên đề, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ chuyên môn cũng được tính đến, nhằm nâng cao năng lực đội ngũ.

Để ổn định hoạt động, Ban Giám hiệu nhà trường đã xây dựng, ban hành quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng cán bộ quản lý và từng bước hoàn thiện cơ chế điều hành chung. Theo bà Uyên, việc xác định rõ trách nhiệm giúp giảm áp lực trong giai đoạn đầu, tạo cơ sở để hoạt động của nhà trường sớm đi vào nền nếp. Tuy nhiên, các quy chế vẫn cần được rà soát, điều chỉnh trong quá trình thực hiện để phù hợp với tình hình thực tiễn.

Dù vậy, quy mô lớn cũng kéo theo không ít khó khăn. Với gần 250 cán bộ, giáo viên, nhân viên, việc tổ chức họp tập trung gặp trở ngại do thiếu không gian đủ rộng. Công tác quản lý tại các phân hiệu có hơn 1.000 học sinh cũng tạo áp lực đáng kể cho Phó hiệu trưởng phụ trách, nhất là khi số lượng cán bộ quản lý đã giảm so với trước sáp nhập.

Bên cạnh đó, nhà trường còn thiếu giáo viên ở một số môn học, thiếu nhân viên thiết bị và cần thêm kinh phí để sửa chữa, bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học.

Tại Trường Tiểu học Can Lộc được hợp nhất từ 4 trường tiểu học trước đây gồm Ngô Đức Kế, Thị trấn Nghèn, Võ Liêm Sơn và Vượng Lộc. Sau sắp xếp, nhà trường hoạt động tại 6 địa điểm, gồm một trường chính, 3 phân hiệu và 2 điểm trường; có 101 lớp với 3.285 học sinh. So với trước đó, số lớp giảm từ 103 xuống 101 nhưng tổng số học sinh giữ nguyên. Mạng lưới mới được duy trì để bảo đảm việc học tập của học sinh, song việc quản lý nhiều địa điểm, điều phối giáo viên và khắc phục chênh lệch về cơ sở vật chất vẫn là những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Thực tế có thể thấy, giảm đầu mối không đồng nghĩa với việc các yêu cầu quản lý cũng giảm tương ứng. Khi nhiều cơ sở được hợp nhất, phạm vi điều hành của ban giám hiệu mở rộng, số lượng học sinh và giáo viên cần phối hợp lớn hơn, trong khi các điểm trường có điều kiện cơ sở vật chất và nhân lực khác nhau. Vì vậy, việc tổ chức lại mạng lưới giáo dục chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng cơ chế quản trị phù hợp, hiệu quả; phân công trách nhiệm rõ ràng và khả năng điều phối nguồn lực linh hoạt.

Từ quản lý sang quản trị

Nếu việc tinh gọn đầu mối là kết quả có thể nhận diện ngay sau sắp xếp, thì nâng cao năng lực quản trị mới là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài đối với các trường học trong mô hình tổ chức mới.

Theo bà Nguyễn Thị Xuân Phượng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Can Lộc, khi nhà trường hoạt động tại nhiều phân hiệu, điểm trường, việc đổi mới phương thức điều hành, phân cấp và ủy quyền cho đội ngũ quản lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hiệu trưởng không thể trực tiếp xử lý mọi công việc tại từng địa điểm mà cần xây dựng quy trình, giao nhiệm vụ gắn với trách nhiệm, đồng thời duy trì việc kiểm tra, giám sát thường xuyên.

Từ thực tế vận hành, nhà trường đã phân công các phó hiệu trưởng phụ trách những phân hiệu và lĩnh vực cụ thể; xây dựng quy chế chuyên môn, kế hoạch giáo dục thống nhất trên toàn trường. Các tổ chuyên môn được tổ chức theo hướng tăng cường kết nối giáo viên giữa các điểm trường, tạo điều kiện trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau.

Việc bố trí giáo viên cũng được thực hiện linh hoạt hơn. Nhà trường ưu tiên giữ ổn định giáo viên chủ nhiệm và giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại các lớp nhằm hạn chế xáo trộn đối với học sinh. Đồng thời, giáo viên được điều tiết từ nơi thừa sang nơi thiếu; một số trường hợp có thể đảm nhiệm giảng dạy tại nhiều địa điểm khi phù hợp. Giáo viên có năng lực chuyên môn tốt cũng có thể được bố trí đến các điểm trường để hỗ trợ nâng cao chất lượng dạy học.

Theo bà Phượng, phân quyền, ủy quyền rõ ràng giúp cán bộ phụ trách các phân hiệu chủ động hơn trong công việc, đồng thời tạo sự đồng thuận trong Ban Giám hiệu và đội ngũ. Tuy nhiên, việc ủy quyền phải đúng quy định, gắn với trách nhiệm cụ thể; những nội dung thuộc thẩm quyền và trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu vẫn phải được thực hiện theo quy định.

Sau sáp nhập, Trường Tiểu học Can Lộc cơ bản duy trì hoạt động dạy học, tổ chức bán trú tại trường chính, các phân hiệu và điểm trường, với hơn 2.000 học sinh tham gia. Đây là nỗ lực nhằm duy trì các hoạt động phục vụ học sinh tại nhiều địa điểm, hạn chế sự chênh lệch về điều kiện học tập giữa trường chính và các điểm trường.

Dẫu vậy, cơ sở vật chất giữa các địa điểm vẫn chưa đồng đều; một số hạng mục cần sửa chữa, nâng cấp, trong khi thiết bị dạy học tối thiểu còn thiếu. Nhà trường kiến nghị cấp có thẩm quyền quan tâm xem xét việc bố trí nhân sự quản lý, nhân viên hỗ trợ tại các điểm trường, đồng thời đầu tư những hạng mục cấp thiết để bảo đảm an toàn và đáp ứng yêu cầu dạy học.

Từ thực tiễn vận hành tại một số trường học tại Hà Tĩnh có thể thấy, việc sắp xếp mạng lưới giáo dục tạo cơ hội tập trung nguồn lực, điều tiết đội ngũ linh hoạt hơn, nhưng đồng thời làm gia tăng yêu cầu đối với công tác điều hành. Khi phạm vi quản lý mở rộng, số lượng học sinh và giáo viên cần phối hợp tăng lên, trong khi điều kiện cơ sở vật chất giữa các địa điểm còn khác nhau, bộ máy mới cần có cơ chế vận hành phù hợp, phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm nguồn lực thiết yếu.

Theo ông Từ Hữu Sơn, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ, Sở GD&ĐT Hà Tĩnh, việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục công lập hướng tới hai mục tiêu trọng tâm: tinh gọn đầu mối quản lý và nâng cao năng lực quản trị trường học. Để thực hiện mục tiêu này, các nhà trường cần chuyển từ phương thức quản lý theo từng công việc riêng lẻ sang tư duy quản trị tổng thể, đặc biệt đối với những trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu. Qua đó, việc tổ chức lại bộ máy phải hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục, không làm ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh.

Theo ông Sơn, sau sắp xếp, đội ngũ cán bộ quản lý cần thay đổi tư duy, từ xử lý từng công việc cụ thể sang điều hành toàn hệ thống. Trong đó, hai nội dung quan trọng là quản trị dựa trên dữ liệu và thực hiện phân cấp, ủy quyền phù hợp cho các phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu.

Trước đây, một nhà trường có thể bố trí nhiều phó hiệu trưởng phụ trách các lĩnh vực như chuyên môn, cơ sở vật chất và hoạt động giáo dục. Khi sáp nhập, quy mô trường học lớn hơn, có thể bao gồm nhiều phân hiệu, trong khi bộ máy quản lý được tinh gọn. Nếu vẫn duy trì phương thức điều hành cũ, hiệu trưởng sẽ khó trực tiếp xử lý toàn bộ công việc tại các cơ sở.

Vì vậy, người đứng đầu nhà trường cần lấy dữ liệu làm cơ sở điều hành, đồng thời phân công nhiệm vụ, phân cấp và ủy quyền phù hợp cho các phó hiệu trưởng tại từng phân hiệu. Việc ủy quyền phải gắn với trách nhiệm cụ thể, tạo điều kiện để cán bộ được giao nhiệm vụ chủ động điều hành các hoạt động tại cơ sở trong phạm vi được phân công.

Ông Từ Hữu Sơn nhấn mạnh, phân công, phân cấp và ủy quyền có ý nghĩa quan trọng đối với việc vận hành các trường học sau sáp nhập. Khi quyền hạn và trách nhiệm được xác định rõ, hiệu trưởng có điều kiện tập trung quản trị toàn hệ thống, trong khi các phó hiệu trưởng chủ động giải quyết công việc tại các phân hiệu theo nhiệm vụ được giao. Đây là yêu cầu cần thiết để bộ máy nhà trường hoạt động hiệu quả, phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Sau sắp xếp, số lượng cơ sở giáo dục công lập giảm là kết quả dễ nhận thấy. Tuy nhiên, thước đo quan trọng hơn là khả năng vận hành thông suốt của bộ máy mới; việc bố trí giáo viên có đáp ứng yêu cầu chuyên môn hay không; điều kiện dạy học giữa các địa điểm có được bảo đảm và chất lượng giáo dục có tiếp tục được duy trì, nâng cao hay không.

Đây cũng là những vấn đề Hà Tĩnh cần tiếp tục theo dõi, đánh giá trong quá trình hoàn thiện mô hình tổ chức trường học. Tinh gọn đầu mối chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi đi cùng nâng cao năng lực quản trị, sử dụng hiệu quả nguồn lực và bảo đảm chất lượng giáo dục tại mọi cơ sở, để việc sắp xếp không dừng ở thay đổi tổ chức mà tạo chuyển biến thực chất trong hoạt động dạy và học.

Hà Tĩnh sẽ giảm gần 56% đầu mối trường học công lập

VOV.VN - Theo phương án tổng thể vừa được UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt, địa phương sẽ sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập theo hướng giảm từ 652 xuống còn 290 đơn vị, tương ứng giảm 362 đầu mối (55,52%), đồng thời dự kiến có 611 cán bộ quản lý và nhân viên dôi dư.