Sắp xếp trường học: Trường càng lớn, quản lý càng phải gần học sinh

Sắp xếp mạng lưới trường học theo chủ trương tinh gọn bộ máy có thể giúp sử dụng tốt hơn đội ngũ, cơ sở vật chất và giảm việc trùng lặp. Tuy nhiên, khi nhiều trường được gộp thành một đơn vị lớn, việc chăm lo cho từng học sinh vẫn cần người thực hiện tại từng cơ sở. Trường tiểu học Nha Trang sau sáp nhập 13 trường có 10.565 học sinh, 287 lớp. Quy mô ấy đòi hỏi phải tính kỹ khả năng điều hành, kể cả khi nhiều việc khó cùng xuất hiện.

Cơ quan dịch vụ hành chính và trường học khác nhau về tính chất công việc. Một số thủ tục có thể chuẩn hóa, xử lý tập trung; việc dạy học cần điều chỉnh theo mức độ hiểu và hoàn cảnh của từng em. Vì vậy, không thể áp dụng cùng một cách thu gọn đầu mối. Nhà trường vẫn cần người dự giờ, hỗ trợ giáo viên, bảo vệ học sinh, phối hợp với phụ huynh. Phải tính đủ những việc ấy trước khi bố trí bộ máy. Nếu phân hiệu thiếu người hoặc thiếu quyền giải quyết, công việc có thể dồn xuống giáo viên hoặc phải chờ trường chính.

Một em chưa theo kịp bài học có thể chưa được hỗ trợ kịp thời vì giáo viên thiếu thời gian hoặc phải chờ thống nhất kế hoạch. Một em bị bắt nạt có thể vẫn đi học, làm bài đầy đủ nhưng ngày càng sợ đến lớp. Những thay đổi ấy khó thấy trong báo cáo. Cần có người ở gần, đủ tin cậy để trẻ nói ra và đủ thẩm quyền để can thiệp.

Ngay việc kiểm tra chung một khối lớp cũng đòi hỏi phối hợp từ thẩm định đề, thống nhất cách chấm đến hỗ trợ học sinh sau kiểm tra. Tổng số bài làm không tăng vì sáp nhập, nhưng phạm vi điều phối tập trung về một đầu mối. Một hướng dẫn chấm thiếu chính xác có thể ảnh hưởng đồng thời tới nhiều cơ sở. Nếu chỉ tổng hợp điểm mà không cùng giáo viên tìm hiểu học sinh vướng ở đâu, cuộc kiểm tra chưa giúp được nhiều cho việc học.

Giả sử vài phân hiệu cùng mua sắm thiết bị, sửa chữa phòng học, trong khi một nơi có phản ánh về khoản thu, nơi khác cần xử lý xung đột học sinh. Hiệu trưởng phải quyết định việc nào trước, giao ai kiểm tra và theo dõi đến đâu. Dù có bộ phận phụ trách từng việc, người đứng đầu vẫn cần bảo đảm hoạt động dạy học và an toàn của trẻ. Những việc cấp bách kéo dài có thể lấn hết thời gian dành cho chuyên môn.

Giáo viên có thể phải báo cáo cho nhiều người, dự họp chung rồi họp riêng, di chuyển giữa các cơ sở. Phụ huynh phản ánh tại phân hiệu nhưng có thể phải chờ trường chính trả lời. Khi người tại chỗ thiếu quyền giải quyết, khoảng cách quản lý sẽ xuất hiện dù các cơ sở nằm gần nhau.

Ở cấp học tương ứng THCS, trường công lập thông thường tại Mỹ bình quân có 562 học sinh năm học 2023–2024; tại Pháp, trường collège công lập bình quân có 495 em năm 2024. Khác cấp học và mô hình tổ chức, các số liệu chỉ để tham khảo, không phải chuẩn quy mô tối ưu. Tuy vậy, khi số lượng học sinh tăng và phạm vi điều hành mở rộng, năng lực của hiệu trưởng và người phụ trách phân hiệu phải được nâng lên tương ứng, nhất là khả năng phân quyền, phối hợp và hỗ trợ giáo viên tại từng cơ sở.

Chuẩn hiệu trưởng ban hành năm 2018 đã đề cập kế hoạch phát triển, tài chính và an toàn học đường. Nhưng văn bản có trước đợt sắp xếp hiện nay. Khi trường nhỏ chuyển thành trường lớn với nhiều phân hiệu, liệu các yêu cầu năng lực còn đáp ứng công việc mới? Cần rà soát, cập nhật chuẩn về điều phối nhiều cơ sở, phân quyền và quản trị rủi ro, đồng thời điều chỉnh nội dung bồi dưỡng và cách đánh giá.

Gộp trường phải đi cùng phân quyền và giám sát

Có chuẩn chưa đủ bảo đảm thực hành tốt. Lạm thu, ép học thêm còn liên quan đến đạo đức và trách nhiệm. Nếu sai phạm kéo dài mà hiệu trưởng vẫn được đánh giá tốt, phải xem lại cơ chế giám sát và người đánh giá.

Cơ quan quyết định sáp nhập cần kiểm tra năng lực điều hành và phương án bố trí công việc tại từng cơ sở. Kinh nghiệm quản lý một trường không tự động bảo đảm khả năng quản lý nhiều phân hiệu. Cần bồi dưỡng bằng tình huống thật, kiểm tra cách xử lý và hỗ trợ trong quá trình vận hành.

Người phụ trách phân hiệu cần có quyền tổ chức công việc hằng ngày, hỗ trợ giáo viên, tiếp nhận phản ánh và xử lý kịp thời trong phạm vi được giao. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm về chất lượng toàn trường, phân bổ nguồn lực theo nhu cầu, phát triển đội ngũ và giải quyết việc vượt thẩm quyền phân hiệu. Hiệu trưởng cần đến lớp, trao đổi với giáo viên để kiểm tra hiệu quả hỗ trợ.

Phần mềm có thể giúp nhận diện dấu hiệu bất thường, nhưng điểm trung bình toàn trường có thể che khuất một cơ sở đang sa sút. Dữ liệu cần được đối chiếu với lớp học, bài làm và ý kiến của giáo viên, phụ huynh. Cơ quan quản lý phải theo dõi từng cơ sở từ đầu, điều chỉnh khi có dấu hiệu quá tải, không chờ vài năm mới đánh giá. Giáo viên, phụ huynh cần có nơi phản ánh đáng tin cậy, được trả lời kịp thời và biết ai chịu trách nhiệm giải quyết.

Gộp trường làm gọn đầu mối, nhưng quản lý nhiều cơ sở sẽ phức tạp hơn nếu thiếu phân quyền và phối hợp. Khoản tiết kiệm chỉ có ý nghĩa khi học sinh vẫn được chăm lo và giáo viên được hỗ trợ đầy đủ. Trách nhiệm bảo đảm điều đó thuộc cả nhà trường và cơ quan quyết định sắp xếp. Bộ máy có thể sửa, người quản lý có thể thay; trẻ không thể lấy lại thời gian đã mất, và quá trình hình thành một con người không thể làm lại từ đầu.

Năm học mới sau sáp nhập, trường học vận hành theo “bản đồ năng lực”

VOV.VN - Năm học 2026-2027 bắt đầu cũng là lúc những ngôi trường vừa sáp nhập bước vào phép thử thực sự, không chỉ chung một tên gọi, mà phải vận hành như một tập thể thống nhất, phát huy đúng năng lực của từng giáo viên và để học sinh được hưởng lợi từ mô hình mới.