Môn Sử, Địa dễ kiếm điểm, học sinh ngày càng né môn tự nhiên

Trong nhiều năm, Lịch sử từng là nỗi ám ảnh với không ít học sinh. Chương trình nặng ghi nhớ sự kiện, số liệu, ngày tháng khiến nhiều em học đối phó. Phụ huynh cũng thường ưu tiên đầu tư cho Toán, Lý, Hóa, tiếng Anh vì cho rằng những môn này có lợi thế hơn trong xét tuyển đại học và cơ hội nghề nghiệp.

Năm 2018, môn Lịch sử từng gây “sốc” khi điểm trung bình chỉ đạt 3,79; hơn 83% bài thi dưới trung bình và chỉ có 11 điểm 10 trong hơn nửa triệu thí sinh dự thi. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, phổ điểm môn học này thay đổi rõ rệt. Đến năm 2024, điểm trung bình tăng lên 6,57, số lượng điểm 10 vượt mốc 2.000 bài.

Tuy nhiên, theo nhiều giáo viên, sự “lên ngôi” của môn Lịch sử không hoàn toàn đến từ việc học sinh yêu thích môn học hơn, mà còn gắn với tâm lý chọn môn dễ đạt điểm và phù hợp cho xét tuyển.

Thầy Trần Trung Hiếu, giáo viên Lịch sử Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An), cho rằng số lượng thí sinh đăng ký môn Sử tăng mạnh chưa hẳn phản ánh việc học sinh yêu thích môn học hơn trước.

“Năm nay số thí sinh đăng ký môn Sử tăng đột biến không có nghĩa là học sinh đam mê môn Sử hơn so với năm ngoái. Đây chủ yếu là sự lựa chọn mang tính thực dụng, phục vụ cho việc xét tuyển thuận lợi hơn. Học sinh nhìn vào kết quả năm ngoái, thấy đề thi minh bạch, phổ điểm tốt, nhiều em đạt kết quả cao nên có thêm niềm tin để lựa chọn. Đó là sự tính toán chiến lược nhiều hơn là sự yêu thích thực sự”, thầy Hiếu nhận định.

Theo thầy Hiếu, việc môn Sử có phổ điểm ổn định, ít tính toán phức tạp và dễ đạt điểm khá khiến nhiều học sinh xem đây là lựa chọn “an toàn” trong bối cảnh chỉ cần thi hai môn tự chọn.

Một giáo viên THPT tại Hà Nội cũng cho rằng không thể phủ nhận nhiều học sinh hiện chọn Lịch sử vì khả năng đạt điểm cao hơn các môn khoa học tự nhiên.

“Với phần lớn câu hỏi ở mức nhận biết và thông hiểu, học sinh có thể đạt 7-8 điểm nếu ôn tập đúng cách. Quan trọng hơn, học sinh không còn quay lưng với môn học này như trước. Khi lịch sử được kể đúng tinh thần của nó, các em sẽ tự nhiên thấy hứng thú hơn”, giáo viên này chia sẻ.

Ở góc độ phụ huynh và học sinh, nhiều ý kiến cho rằng việc thi trắc nghiệm khiến môn Lịch sử trở nên “dễ thở” hơn đáng kể so với trước đây. Anh Nguyễn Dũng (phường Thanh Xuân, Hà Nội) cho rằng nếu vẫn thi tự luận như trước, số lượng học sinh lựa chọn môn Sử sẽ khó tăng mạnh như hiện nay bởi hình thức trắc nghiệm chủ yếu yêu cầu ghi nhớ kiến thức cơ bản, không đòi hỏi tư duy logic và tính toán phức tạp như các môn Lý, Hóa.

Thu Hà, học sinh lớp 12 Trường THPT Trung Văn (Hà Nội), cũng thừa nhận em chọn Lịch sử và Địa lí vì phù hợp với năng lực bản thân và dễ kiếm điểm hơn các môn tự nhiên. “Em không học tốt các môn tự nhiên nên từ đầu đã xác định theo khối xã hội. Với môn Sử, nếu học kỹ sách giáo khoa và luyện đề thì khá dễ đạt 7-8 điểm vì nhiều câu hỏi chỉ ở mức nhận biết, thông hiểu. Em thấy cách ôn cũng nhẹ hơn, không áp lực tính toán như Lý hay Hóa nên yên tâm hơn khi đi thi”, Hà chia sẻ.

Báo động học lệch, hụt nhân lực khoa học

Sự gia tăng mạnh số lượng thí sinh chọn Lịch sử cũng phản ánh rõ xu hướng học sinh né tránh các môn khoa học tự nhiên.

Theo mô hình thi “2+2” áp dụng từ năm 2025, học sinh chỉ thi hai môn bắt buộc là Toán, Ngữ văn và hai môn tự chọn. Khi không còn bị ràng buộc bởi các tổ hợp cố định, nhiều em ưu tiên chọn những môn được cho là “dễ thở”, dễ đạt điểm hơn thay vì Vật lý, Hóa học hay Sinh học – vốn đòi hỏi tư duy tính toán và quá trình tích lũy dài hơi.

Xu hướng này càng rõ khi nhiều trường đại học trong mùa tuyển sinh 2026 bắt đầu điều chỉnh tổ hợp xét tuyển, giảm dần vai trò của các tổ hợp truyền thống như A00 hay C00, thay bằng các tổ hợp linh hoạt hơn kết hợp Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và các môn liên ngành.

Theo nhiều chuyên gia giáo dục, việc các môn xã hội ngày càng hút thí sinh là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng: đề thi dễ tiếp cận hơn, phổ điểm đẹp hơn, áp lực học tập thấp hơn và tâm lý ưu tiên an toàn điểm số của học sinh.

Thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên dạy môn Hóa ở Hà Nội, cho rằng, nguyên nhân bắt đầu từ cách tổ chức thi cử ở THCS khi phần lớn địa phương chỉ tập trung vào ba môn Toán, Văn, tiếng Anh trong tuyển sinh lớp 10. Điều này khiến các môn khoa học tự nhiên bị xem nhẹ từ sớm.

Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, chương trình giáo dục phổ thông mới cho phép học sinh tự chọn môn thi càng khiến xu hướng nghiêng về các môn xã hội rõ nét hơn. Những môn như Lịch sử thường được xem là “dễ thở” do thi trắc nghiệm, ít yêu cầu tư duy tính toán phức tạp nên trở thành lựa chọn để tối ưu điểm số.

Thầy Ngọc cảnh báo nếu xu hướng này tiếp tục kéo dài, Việt Nam có thể đối mặt nguy cơ thiếu hụt nhân lực khoa học - công nghệ trong tương lai.

Thực tế, trong khi các môn xã hội thu hút đông thí sinh thì các môn khoa học tự nhiên lại giảm mạnh. Thậm chí có trường hợp học sinh chuyển từ môn tự nhiên sang môn xã hội chỉ để đảm bảo an toàn điểm số. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển sang hướng công nghệ và tri thức.

Nỗi lo này càng được nhắc tới khi mùa tuyển sinh năm 2026 ghi nhận nhiều trường đại học điều chỉnh, thậm chí loại bỏ các tổ hợp truyền thống như A00 hay C00.  PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQG Hà Nội), cho rằng việc thay đổi tổ hợp xét tuyển phản ánh xu hướng đánh giá năng lực toàn diện hơn của các trường đại học.

“Các trường đang điều chỉnh theo hướng đánh giá năng lực toàn diện hơn. Tổ hợp C00 lâu nay thiên về tư duy định tính, trong đó yếu tố học thuộc khá nhiều. Ngược lại, tổ hợp A00 tập trung vào khoa học tự nhiên nhưng lại chưa đánh giá được năng lực ngôn ngữ – một năng lực ngày càng quan trọng trong bối cảnh hiện nay”, ông Nam phân tích.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo việc các trường đồng loạt giảm vai trò của tổ hợp khoa học tự nhiên có thể vô tình tạo ra hiệu ứng khiến học sinh “bỏ chạy” khỏi các môn khó. “Nếu các trường cũng bỏ luôn A00 thì có thể vô tình cổ xúy xu hướng học sinh né các khối khoa học tự nhiên vì thấy khó. Trong khi đó, những ngành khoa học cơ bản và các trường có sứ mệnh nghiên cứu lại rất cần các tổ hợp chuyên sâu”, ông nói.

Theo các chuyên gia, để khắc phục tình trạng học lệch, cần điều chỉnh đồng bộ từ cách tổ chức thi cử đến công tác hướng nghiệp. Việc chỉ tập trung vào một số môn cố định như Toán, Văn, tiếng Anh trong tuyển sinh lớp 10 cần được xem xét lại để đảm bảo sự cân bằng giữa các nhóm môn học.

Bên cạnh đó, cần có thêm chính sách khuyến khích học sinh theo học các ngành khoa học - công nghệ, đồng thời đẩy mạnh hướng nghiệp từ sớm để học sinh hiểu rõ vai trò của các môn khoa học tự nhiên thay vì lựa chọn chỉ dựa trên tiêu chí “dễ học, dễ điểm”.

Sự trở lại của môn Lịch sử là tín hiệu tích cực khi học sinh không còn quay lưng với môn học từng bị xem là khô khan. Tuy nhiên, nếu việc lựa chọn môn thi chỉ dựa trên tâm lý né khó và tối ưu điểm số, bài toán học lệch và thiếu hụt nhân lực khoa học – công nghệ sẽ còn là nỗi lo của giáo dục Việt Nam.

Thi tốt nghiệp 2026: Bất ngờ khi hơn 570.000 thí sinh chọn Lịch sử

VOV.VN - Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 có hơn 570.000 thí sinh chọn Lịch sử - cao nhất trong các môn tự chọn - cho thấy xu hướng lựa chọn môn thi đang có nhiều dịch chuyển đáng chú ý.