Những nhân chứng của hòa bình

Trong không khí kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), những cuộc gặp mặt giữa các cán bộ cao cấp lực lượng vũ trang không chỉ là dịp ôn lại ký ức hào hùng, mà còn mang theo nhiều kỳ vọng vào chặng đường mới của đất nước.

Ở tuổi 80, Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Ngọc Thổ - nguyên Tham mưu trưởng Quân khu 7 là một trong những nhân chứng sống đã đi qua ba cuộc chiến: kháng chiến chống Mỹ, chiến tranh biên giới Tây Nam và chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc. Với ông, những ký ức về chiến dịch Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên vẹn, đặc biệt là những ngày cuối tháng 4 lịch sử.

Ông kể, đơn vị của mình thuộc Cánh quân 232 - một trong năm cánh quân tiến vào Sài Gòn, với nhiệm vụ chặn đường rút lui của địch về miền Tây, đồng thời tổ chức lực lượng thọc sâu vào nội đô.

“Kỷ niệm sâu sắc nhất là chúng tôi trực tiếp đánh vào trung tâm Sài Gòn… Trung đoàn tôi đánh chiếm cầu Chữ Y, sau đó đánh xuống trường Hạ sĩ quan Cảnh sát quốc gia, Tổng nha Cảnh sát, Bộ Tư lệnh Hải quân và kho xăng Nhà Bè”. Đó không chỉ là những trận đánh quyết định về mặt quân sự, mà còn là dấu mốc khẳng định sự sụp đổ hoàn toàn của chính quyền Sài Gòn.

Từ góc nhìn của một người lính từng trải, ông Trần Ngọc Thổ đặc biệt nhấn mạnh những chuyển động mới của đất nước: cải cách bộ máy, tinh gọn tổ chức, phát triển kinh tế quy mô lớn - những yếu tố được xem là “cái mới” để đưa Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ hơn.

"Chiến thắng 30/4/1975 là một chiến thắng cực kỳ quan trọng đối với dân tộc Việt Nam. 51 năm - năm nay có nhiều sự kiện mới. Đại hội Đảng XIV quyết định vận mệnh của đất nước, cho nên thành công tốt đẹp là đổi mới. Nhất là sáp nhập tỉnh để tập trung vào một nơi quy mô kinh tế, đồng thời cũng là bước ngoặt phát triển để xây dựng đất nước tiến lên, sánh vai với các cường quốc năm châu" - Thiếu tướng Trần Ngọc Thổ nói.

Nếu chiến trường nội đô Sài Gòn là nơi diễn ra những trận đánh quyết định, thì ở vùng ven như Củ Chi, cuộc chiến lại mang một hình thái khác - âm thầm nhưng không kém phần khốc liệt.

Bà Đỗ Thị Cưỡng - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh cách mạng bị bắt tù đày xã Phạm Văn Cội, Phó ban liên lạc Nữ du kích Củ Chi, nhớ lại thời điểm mình mới 22 tuổi, là xã đội phó phụ trách lực lượng du kích mật trong ấp chiến lược.

Nhiệm vụ của bà và đồng đội không phải là đánh trực diện, mà là chuẩn bị “thế trận lòng dân”: Vận động người dân bám trụ, không rời ấp dù bị địch ép di tản; tổ chức dự trữ lương thực, đào hầm giấu lúa; bí mật may cờ, chuẩn bị lực lượng nổi dậy.

Những công việc tưởng chừng giản đơn ấy lại chính là nền tảng để khi thời cơ đến, phong trào nổi dậy có thể bùng lên đồng loạt. Ngày 30/4/1975, khi lực lượng chủ lực tiến vào, du kích mật và quần chúng nhân dân đã đứng lên chiếm lĩnh, cắm cờ, hoàn tất quá trình giải phóng từ bên trong.

Sau ngày thống nhất, bà tiếp tục tham gia ổn định địa phương: vận động tàn quân ra trình diện, tổ chức lại đời sống nhân dân, dựng nhà, khai hoang, phục hóa.

"Hồi đó mình bị giặc kìm kẹp, bị bắt tù đày mất tự do. Sau khi giải phóng mình như chim xổ lồng tung cánh, mừng đến nỗi tôi với một số thanh niên tổ chức hát sáng đêm luôn, những bài ca cách mạng. Hồi đó đi học nghị quyết, Đảng nói là sau này công nghiệp hóa, điện khí hóa, không còn phân biệt giữa nông thôn thành thị. Hiện nay mình thấy quá là tuyệt vời, không ngờ là hồi đó học nghị quyết thấy rất xa vời nhưng giờ thành hiện thực. Đảng lãnh đạo nhân dân mình rất tuyệt vời" - bà Đỗ Thị Cưỡng nhớ lại.

Từ trải nghiệm cá nhân, bà gửi gắm một thông điệp rõ ràng tới thế hệ trẻ: hòa bình không tự nhiên mà có, và tri thức phải đi cùng trách nhiệm. “Có trình độ nhưng không có nhiệt tình thì chưa đủ, phải đem cái nhiệt tình để góp phần xây dựng đất nước.”

Từ chiến trường đến kỷ nguyên mới

Ở góc nhìn chiến lược, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh - nguyên Phó Tư lệnh về Chính trị Quân đoàn 4 - đã phác họa lại một trong những chặng đường quyết định dẫn đến thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Ông cho biết, bước ngoặt quan trọng là chiến dịch đường 14 - Phước Long cuối năm 1974. Việc giải phóng hoàn toàn tỉnh Phước Long đã trở thành “phép thử chiến lược”, cho thấy Mỹ không còn khả năng can thiệp trở lại. Từ đó, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương quyết định đẩy nhanh kế hoạch giải phóng miền Nam.

Trong chuỗi chiến dịch tiếp theo, Xuân Lộc được xem là “cánh cửa thép” bảo vệ Sài Gòn. Quân đoàn 4 được giao nhiệm vụ then chốt: đánh chiếm và mở toang cửa ngõ này. Trận đánh kéo dài từ 9/4 đến 21/4/1975 với cường độ ác liệt chưa từng có. Địch tập trung lực lượng lớn, sử dụng cả bom CBU-55, nhưng cuối cùng vẫn buộc phải rút lui.

Sau khi mở được cửa ngõ, các cánh quân đồng loạt tiến vào Sài Gòn. Trong hành trình đó, những hình ảnh giản dị lại trở thành ký ức sâu sắc nhất đối với ông, nhân dân ra chào đón bộ đội như người con trở về. Và niềm vui ngày chiến thắng đi cùng với nỗi đau mất mát: "Lúc được giải phóng đúng ra là ngày vui đó nhưng nước mắt cũng trào dâng, nhớ lại đồng đội mình đã hy sinh mới có được ngày này".

"Cảm động thứ hai là được nhân dân Sài Gòn đón chúng tôi như người thân trở về. Ngụy nó nói là "bảy anh Việt Cộng đu cành đu đủ không gãy", rồi "bộ đội có đuôi". Thực tế là bộ đội đeo võng, cái dây dù phe phẩy đằng sau, người ta cũng ra xem thực tế thế nào. Bà con khen bộ đội đẹp, rất hiền hậu và đối xử với nhân dân rất văn hóa" - ông Ngọc Doanh hồi tưởng.

Từ hành trình hơn ba thập kỷ lặng lẽ đi tìm hài cốt đồng đội, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh càng thấu hiểu cái giá của hòa bình, để từ đó nhìn về hiện tại với niềm tin và kỳ vọng vào một kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

"Đại hội XIV của Đảng và Quốc hội khóa XVI thành công tốt đẹp, xác định dân tộc Việt Nam ở giai đoạn phát triển ở kỷ nguyên mới, đưa con thuyền kinh tế Việt Nam vượt lên. Thủ tướng nói sẽ phấn đấu phát triển hơn 10% tăng trưởng. Kinh tế rất quan trọng, quyết định phát triển đất nước bền vững, mới có được tiềm lực để bảo vệ Tổ quốc. Đây là một kỷ nguyên rất đặc biệt, nhất là thực hiện chính quyền hai cấp, tạo điều kiện gần gũi nhân dân hơn. Đây là bước chuyển mình lớn đối với dân tộc Việt Nam" - Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh khẳng định.

Từ trải nghiệm chiến tranh đến quan sát hiện tại, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh khẳng định: phát triển kinh tế, củng cố nội lực và giữ vững đoàn kết dân tộc là nền tảng bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới. Ông cũng nhấn mạnh ba yêu cầu với thế hệ trẻ: học tập, khiêm tốn và gắn bó với nhân dân.

Qua câu chuyện của các nhân chứng, có thể thấy một điểm chung: niềm tin vào thế hệ kế tiếp. Đi qua chiến tranh, chứng kiến nhiều mất mát, họ càng thấm thía giá trị của hòa bình. Nếu thế hệ trước làm nên lịch sử bằng sự hy sinh, thì thế hệ hôm nay đứng trước “trận địa” mới - tri thức, công nghệ và phát triển. Giữ được hòa bình đã khó, biến hòa bình thành động lực phát triển còn khó hơn - đó là trách nhiệm của thế hệ hôm nay.

TP.HCM mong muốn các tướng lĩnh, nhân chứng lịch sử góp ý, hiến kế phát triển

VOV.VN - TP.HCM mới (sau sáp nhập) có thêm không gian phát triển nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức. Lãnh đạo Thành ủy TP.HCM mong muốn các tướng lĩnh quân đội, công an nhân dân nghỉ hưu và nhân chứng lịch sử tiếp tục đóng góp ý kiến, hiến kế, giáo dục thế hệ trẻ và đồng hành cùng thành phố.