Làm gì để lập lại chuẩn mực thầy - trò trong trường học?

Những vụ việc học sinh có hành vi bạo lực với giáo viên trong thời gian qua đang đặt ra nhiều vấn đề đáng suy nghĩ về mối quan hệ thầy - trò trong nhà trường. Người thầy vốn giữ vai trò truyền đạt tri thức, định hướng nhân cách và giáo dục học sinh, nay có lúc lại trở thành đối tượng bị xúc phạm, đe dọa, hành hung ngay trong môi trường mà họ được giao nhiệm vụ giảng dạy.

Đáng lo ngại, những vụ việc này không chỉ khiến giáo viên bị tổn thương về thể chất mà còn ảnh hưởng đến tâm lý và niềm tin với nghề. Khi việc nhắc nhở, uốn nắn học sinh có thể dẫn đến những phản ứng tiêu cực, giáo viên dễ nảy sinh tâm lý dè dặt, không dám mạnh tay trong xử lý vi phạm. Tình trạng này kéo dài sẽ làm suy giảm vai trò của người thầy và ảnh hưởng đến kỷ cương trường học.

Giáo viên cần được bảo vệ, nhà trường phải có đủ công cụ duy trì kỷ cương

Theo TS. Vũ Thu Hương, chuyên gia tâm lý giáo dục, khi giáo viên bị chính học sinh tấn công, những tổn thương không chỉ dừng lại ở sức khỏe thể chất mà còn ảnh hưởng đến lòng tự trọng, cảm giác an toàn và niềm tin vào nghề nghiệp. Vì vậy, bảo vệ giáo viên không thể chỉ dừng ở việc giải quyết hậu quả sau mỗi vụ việc mà cần có những thay đổi căn bản trong cơ chế quản lý, kỷ luật học sinh và sự phối hợp giữa gia đình với nhà trường.

Một trong những vấn đề cần quan tâm là nguy cơ hình thành tâm lý sợ va chạm trong đội ngũ nhà giáo. Khi hành vi vi phạm không được xử lý thỏa đáng hoặc giáo viên không nhận được sự bảo vệ cần thiết, những người trực tiếp đứng lớp có thể trở nên dè dặt trong việc nhắc nhở, phê bình và áp dụng các biện pháp giáo dục đối với học sinh.

Chuyên gia Vũ Thu Hương cho rằng, cần xem xét thay đổi các quy định về kỷ luật học sinh, trao cho giáo viên quyền áp dụng những hình thức xử lý phù hợp với từng mức độ vi phạm. Tuy nhiên, việc trao quyền phải đi cùng những giới hạn rõ ràng, bảo đảm các biện pháp kỷ luật có tác dụng giáo dục, răn đe nhưng không xâm phạm sức khỏe, danh dự và tâm lý của học sinh.

“Giáo viên cần được trao quyền áp dụng các hình thức xử lý khi học sinh vi phạm, tương ứng với từng mức độ lỗi. Những hình thức này cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm vừa có tác dụng răn đe, giáo dục, vừa không gây tổn thương đến tâm lý và sức khỏe của các em”, TS. Vũ Thu Hương nhấn mạnh.

Theo bà, cần khôi phục giá trị của việc đánh giá hạnh kiểm và hồ sơ rèn luyện học sinh. Đây có thể là một hình thức nhắc nhở, giúp các em ý thức rõ hơn về trách nhiệm và hành vi của bản thân, từ đó điều chỉnh cách ứng xử trong môi trường học đường.

Tuy nhiên, kỷ luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thực hiện công bằng, nhất quán và tương xứng với hành vi vi phạm. Học sinh có lời nói thiếu lễ phép không thể bị xử lý giống trường hợp cố ý hành hung giáo viên. Tương tự, hành vi đe dọa, xúc phạm nghiêm trọng hoặc gây thương tích không thể chỉ được giải quyết bằng một bản kiểm điểm hay lời xin lỗi mang tính hình thức.

TS. Vũ Thu Hương cho rằng, cần tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Giáo viên, cán bộ quản lý cần được bồi dưỡng kỹ năng làm việc với phụ huynh, đồng thời, cha mẹ cần được hướng dẫn phương pháp giáo dục con tại nhà. Bởi cách ứng xử của cha mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức của trẻ về thầy cô và kỷ luật học đường. Việc phụ huynh xúc phạm giáo viên trước mặt con, cổ súy bạo lực hoặc phản đối mọi hình thức kỷ luật hợp pháp có thể khiến học sinh hình thành nhận thức sai lệch về giới hạn hành vi.

Bên cạnh đó, giáo viên cần được trang bị kiến thức tâm lý và kỹ năng ứng xử phù hợp với từng nhóm học sinh, nhất là lứa tuổi dậy thì với nhiều biến đổi tâm sinh lý, dễ nảy sinh phản ứng cảm xúc mạnh. Khả năng nhận diện, nắm bắt tâm lý và xử lý tình huống sẽ giúp thầy cô hạn chế xung đột, tạo không khí học tập tích cực, khơi gợi hứng thú và điều chỉnh hành vi chưa phù hợp của học sinh.

TS. Vũ Thu Hương cũng đề cập đến việc cần nghiên cứu những mô hình giáo dục phù hợp hơn với học sinh có hành vi vi phạm nghiêm trọng, không còn đáp ứng được yêu cầu của môi trường giáo dục phổ thông. Việc chuyển học sinh sang một hệ thống giáo dục khác, theo bà, không đồng nghĩa với việc đẩy các em ra khỏi môi trường giáo dục mà cần tạo điều kiện để các em tiếp tục học tập trong mô hình phù hợp với đặc điểm tâm lý, hành vi và nhu cầu.

Cùng với đó, cần phát triển thêm các câu lạc bộ, diễn đàn và không gian sinh hoạt cộng đồng dành cho thanh thiếu niên. Những hoạt động như bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên hay tham gia các chương trình vì cộng đồng sẽ tạo cơ hội để học sinh giao lưu, trải nghiệm, phát triển sở thích, học cách hợp tác và nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội.

Xử lý vi phạm không thể nhân danh giáo dục để bỏ qua sai phạm

Ở góc độ pháp lý, TS. Đặng Văn Cường, giảng viên luật hình sự, Khoa Luật và Lý luận Chính trị, Trường Đại học Thủy Lợi cho rằng, cần phân biệt rõ trách nhiệm kỷ luật trong nhà trường, trách nhiệm hành chính hoặc hình sự của người có hành vi vi phạm và trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với nạn nhân.

Theo ông Cường, không thể áp dụng một cách xử lý giống nhau cho mọi vụ việc, bởi tính chất, mức độ hành vi và độ tuổi của học sinh có ý nghĩa quyết định trong việc xác định trách nhiệm.

Học sinh có nghĩa vụ chấp hành nội quy, quy tắc ứng xử, tôn trọng giáo viên và những người làm việc trong cơ sở giáo dục. Nếu vi phạm nội quy, các em có thể bị áp dụng biện pháp giáo dục, kỷ luật theo quy định. Trường hợp hành vi có dấu hiệu vi phạm hành chính hoặc tội phạm, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét trách nhiệm tương ứng, không thể chỉ dừng lại ở việc yêu cầu viết kiểm điểm hoặc để gia đình tự thỏa thuận với giáo viên.

Đối với hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe người khác, Điều 134 Bộ luật Hình sự là căn cứ cần xem xét khi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự được xác định theo Điều 12 Bộ luật Hình sự. Trong khi đó, việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải tuân thủ nguyên tắc tại Điều 91, hướng đến giáo dục, giúp đỡ người phạm tội sửa chữa sai lầm và phát triển lành mạnh.

Điều đáng chú ý là mục tiêu giáo dục không đồng nghĩa với việc bỏ qua hành vi sai trái. Theo TS. Đặng Văn Cường, tính giáo dục và tính răn đe không đối lập nhau. Một học sinh chỉ có thể nhận thức đầy đủ về sai lầm khi hiểu được hậu quả hành vi của mình gây ra, có trách nhiệm tương xứng và thực hiện việc khắc phục hậu quả.

“Giáo dục hiệu quả phải giúp học sinh nhận thức được hành vi sai trái, hiểu hậu quả đối với người bị hại và chịu trách nhiệm tương xứng”, TS. Đặng Văn Cường phân tích.

Vì vậy, việc xử lý cần xuất phát từ sự thật khách quan, bảo vệ quyền lợi của giáo viên và những người bị ảnh hưởng, đồng thời bảo đảm học sinh được giáo dục, hỗ trợ để không tái phạm. Không thể vì muốn giữ thành tích hay tránh ảnh hưởng đến hình ảnh nhà trường mà xem nhẹ hành vi bạo lực. Ngược lại, cũng không nên biến việc xử lý thành sự trừng phạt mang tính bêu riếu, làm tổn thương danh dự học sinh mà thiếu những biện pháp giáo dục tiếp nối.

Bên cạnh trách nhiệm của học sinh, vai trò của phụ huynh cũng cần được xác định rõ. TS. Đặng Văn Cường lưu ý, không thể mặc nhiên quy trách nhiệm hình sự cho cha mẹ khi con chưa thành niên có hành vi vi phạm, bởi trách nhiệm hình sự là trách nhiệm cá nhân. Tuy nhiên, phụ huynh cũng không thể đứng ngoài trách nhiệm dân sự khi con gây thiệt hại cho người khác. Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định cụ thể trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người chưa thành niên và cha mẹ trong từng trường hợp.

Cha mẹ có quyền yêu cầu nhà trường giải thích, phản ánh những hành vi chưa phù hợp của giáo viên hoặc thực hiện quyền khiếu nại theo quy định. Tuy nhiên, quyền bảo vệ con không thể trở thành lý do để đe dọa, xúc phạm hay hành hung giáo viên. Mọi bất đồng cần được giải quyết bằng đối thoại và những phương thức hợp pháp.

Từ những phân tích trên có thể thấy, lập lại chuẩn mực thầy - trò không đơn thuần là yêu cầu học sinh phải lễ phép với giáo viên, cũng không phải khôi phục một chiều quyền uy của người thầy. Điều quan trọng là xây dựng môi trường giáo dục trong đó giáo viên được bảo vệ khi thực hiện nhiệm vụ, học sinh được tôn trọng nhưng phải hiểu rõ giới hạn hành vi, phụ huynh thực hiện đúng trách nhiệm và nhà trường có đủ công cụ để duy trì kỷ cương.

Mọi hành vi bạo lực cần được nhìn nhận nghiêm túc, xử lý tương xứng và không bị bao biện bởi bất kỳ lý do nào. Song song với đó, học sinh vi phạm cần được đánh giá nguyên nhân, hỗ trợ tâm lý và tạo cơ hội sửa chữa sai lầm. Khi sự tôn trọng được xây dựng trên nền tảng của kỷ luật, trách nhiệm và đối thoại, quan hệ thầy - trò mới có thể trở lại đúng chuẩn mực, góp phần tạo nên môi trường học đường an toàn, nhân văn và thực sự có ý nghĩa giáo dục.

Bạo lực học đường, đừng để những cảnh báo bị bỏ qua

VOV.VN - Những vụ việc học sinh đánh nhau, quay clip phát tán trên mạng, thậm chí hành hung giáo viên đang cho thấy bạo lực học đường không còn là những mâu thuẫn đơn lẻ giữa học sinh. Đáng lo ngại hơn, nhiều vụ việc chỉ được phát hiện khi đã gây hậu quả nghiêm trọng.