“Đô thị xe máy” và cái giá 5-6 tỷ USD mỗi năm

TS. Huỳnh Thế Du, thành viên Viện Sáng kiến Việt Nam cho biết, số người sử dụng giao thông công cộng (GTCC) tại TP.HCM hiện quá thấp. Cụ thể, TP mới đáp ứng khoảng 2% nhu cầu di chuyển, trong khi để giao thông công cộng hoạt động hiệu quả cần đạt từ 40% trở lên.

So với một số đô thị lớn ở châu Á, con số này rất nhỏ, như Hong Kong (90%), Tokyo (80%), Bắc Kinh (52%), thậm chí thấp hơn nhiều so với thủ đô Hà Nội (16%). Đáng chú ý, số lượng phương tiện của TP.HCM lại lớn hơn Hà Nội (2.400 xe buýt so với 2.100 xe của Hà Nội).

Tỷ lệ đất dành cho giao thông của TP chưa tới 10%. Trong khi đó, để metro hoạt động hiệu quả cần khoảng 300km trở lên (hiện mới khoảng 20km, chưa tới 7%). Với quy mô dân số hiện tại, TP cần tối thiểu 5.000 xe buýt, nhưng thực tế mới đạt chưa tới 50%. Những con số trên cho thấy khó khăn lớn của hệ thống giao thông công cộng.

"Về cơ bản, hệ thống giao thông công cộng của TP.HCM là chưa đáng kể. 20km tàu điện ngầm và 2.400 xe buýt chỉ đáp ứng nhu cầu rất nhỏ", TS. Du nói.

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nhận định TP.HCM là “đô thị xe máy” khi gần như mỗi người dân đều sở hữu một xe máy. Tỷ lệ hiện nay khoảng 800 xe máy/1.000 dân; ô tô cũng tăng nhanh với khoảng 100 xe/1.000 dân.

Theo ông An, số lượng phương tiện cá nhân rất lớn dù mang lại tiện ích trước mắt nhưng gây tổn phí xã hội đáng kể như lãng phí thời gian, nhiên liệu, logistics và ảnh hưởng sức khỏe…

"Tiện ích ngắn hạn cho cá nhân thể hiện khá rõ. Tuy nhiên, những lợi ích này gây ra các tổn phí rất lớn cho xã hội. Có những nghiên cứu cho thấy mỗi năm, TP.HCM thiệt hại 5 - 6 tỷ USD do ùn tắc giao thông, đây là con số rất lớn", ông An cho biết.

“Cú hích” miễn phí xe buýt trước mắt và xương sống metro

TP.HCM xác định giao thông công cộng, đặc biệt là các phương tiện khối lượng lớn như metro là giải pháp bền vững. Với hơn 14 triệu dân và khoảng 10 triệu phương tiện cá nhân, chủ yếu tập trung ở khu vực lõi, nếu không nâng tỷ lệ đáp ứng của giao thông công cộng thì không còn lựa chọn nào khác.

Nếu ví giao thông là “mạch máu”, thì metro chính là “động mạch” đóng vai trò xương sống. TP đang đặt mục tiêu phát triển 187km metro trước năm 2030 và 355km vào năm 2035, với cơ chế thuận lợi từ Nghị quyết 188.

Theo tính toán, sau sáp nhập, TP.HCM có thể cần hơn 900km đường sắt đô thị. Thành công bước đầu của metro số 1 cũng tạo niềm tin cho các tuyến tiếp theo.

Song song đó, TP đẩy mạnh xe buýt – được ví như “tĩnh mạch”. Một cú hích đáng chú ý là đề xuất miễn phí vé xe buýt. Dự kiến chính sách này cần khoảng 7.000 tỷ đồng/năm; riêng phần còn lại của năm 2026 cần khoảng 930 tỷ đồng.

Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh hệ thống xe buýt đang cải thiện với sự tham gia của doanh nghiệp lớn và tỷ lệ xe buýt điện đạt khoảng 50%, việc miễn vé là giải pháp kích cầu hiệu quả trong ngắn hạn.

PGS.TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giao thông vận tải (Trường Đại học Việt Đức) nhấn mạnh, phát triển giao thông công cộng là yêu cầu cấp bách; đồng thời cần đẩy mạnh xanh hóa phương tiện trong bối cảnh năng lượng hóa thạch chịu nhiều biến động.

Theo ông Tuấn, điểm yếu hiện nay là mạng lưới xe buýt còn mỏng, vẫn tồn tại “vùng trắng”. Do đó, cần phủ kín mạng lưới: nơi nào có dân, nơi đó phải có xe buýt.

Ông Tuấn cho rằng, TP vẫn đang trong giai đoạn “chạy đà”, cần đẩy nhanh hạ tầng, tăng phương tiện, ứng dụng công nghệ cung cấp thông tin. Trong khi đó, chính sách miễn vé là giải pháp hỗ trợ hiệu quả trước mắt.

"Miễn vé cho người dân trong giai đoạn khủng hoảng năng lượng hiện nay là rất tốt, đáng khích lệ để tạo ra trải nghiệm tốt cho người đi đường. Qua đó, họ thấy sử dụng giao thông công cộng cũng tiện lợi để thay đổi ý niệm, quan điểm về giao thông công cộng và sử dụng thường xuyên hơn khi chất lượng được cải thiện", PGS.TS Vũ Anh Tuấn đánh giá.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý đây không phải giải pháp dài hạn do áp lực ngân sách. TP cần tận dụng giai đoạn này để giữ chân hành khách, tập trung vào nhóm sinh viên, người đi làm và nâng dần tỷ lệ sử dụng.

Quan trọng nhất vẫn là xây dựng mạng lưới giao thông công cộng hoàn chỉnh với metro làm xương sống, kết hợp xe buýt và các phương thức trung chuyển.

Một rào cản lớn hiện nay là tính đúng giờ của xe buýt. Ngành chức năng đang ứng dụng công nghệ để cung cấp thông tin theo thời gian thực.

"Phải nâng cao chất lượng dịch vụ và đảm bảo tính đúng giờ. Chúng tôi sẽ điều chỉnh lại biểu đồ xe chạy tùy theo từng khung giờ. Nếu giờ cao điểm thì chúng tôi tăng biểu đồ, tăng số chuyến lên. Trong thời gian khác, chúng tôi giãn thời gian ra", ông Phạm Ngọc Dũng, Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM cho biết.

Dự kiến UBND TP.HCM sẽ trình HĐND TP nghị quyết miễn phí vé xe buýt trong thời gian tới. Đây được xem là “phát pháo lệnh” để đưa giao thông công cộng trở thành phương thức di chuyển chủ đạo.

TP.HCM gấp rút hoàn thiện chính sách để kịp miễn phí vé xe buýt dịp 30/4

VOV.VN - TP.HCM đang gấp rút hoàn thiện chính sách miễn phí vé xe buýt trên 135 tuyến cho người dân, dự kiến triển khai dúng dịp 30/4 - 1/5. Đây không chỉ là một chính sách an sinh xã hội đầy tính nhân văn, mà còn hướng tới thói quen sử dụng phương tiện công cộng, góp phần hạn chế ùn tắc và ô nhiễm môi trường đô thị.