Một trong những nội dung được đặc biệt quan tâm là việc đưa các yếu tố an ninh phi truyền thống như ngập lụt, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường… vào quy hoạch. Đây là những thách thức đã tồn tại nhiều năm và ngày càng tác động rõ nét tới quá trình phát triển đô thị. Theo các chuyên gia, việc nhận diện và tích hợp các “điểm nghẽn” này ngay từ khâu quy hoạch là yêu cầu cấp thiết, nhằm xây dựng Hà Nội phát triển an toàn, bền vững và nâng cao chất lượng sống cho người dân. 

Theo GS.TS. Mai Trọng Nhuận, nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, Thành phố đang đứng trước nhiều nguy cơ về an ninh phi truyền thống. Theo đó, Hà Nội đang nằm ở khu vực có mức độ rủi ro cao, ngoài ngập lụt, giao thông, ô nhiễm môi trường, thành phố còn phải đối mặt với một số nguy cơ khác… như các đập thủy điện giống như những “quả bom nước”, rất nguy hiểm nếu xảy ra sự cố. Thứ hai, dù xác suất thấp nhưng Hà Nội nằm trên vùng đứt gãy của sông Hồng nên vẫn có nguy cơ chịu tác động của động đất. Trong khi cách quy hoạch hiện nay còn mang tính truyền thống, khó dự báo chính xác. Vì vậy, cần chuyển sang nâng cao khả năng chống chịu thay vì chỉ kỳ vọng an toàn.

GS.TS. Mai Trọng Nhuận nêu ý kiến: "Hà Nội là Thủ đô lịch sử gồm các phố phường cũ, càng cổ càng tốt, khơi thông lại sông ngòi, tái tạo lại càng nhiều sông càng tốt để Thủ đô thành thành phố sông nước cổ kính. Thứ hai là Thủ đô hành chính, vùng đất để toàn bộ cơ quan chính trị đầu não quốc gia, hệ thống an ninh quốc gia, phải là nơi có độ cao trên 30m. Đấy là tiêu chí đầu tiên để chúng ta có một trung tâm hành chính mới, một trung tâm dữ liệu quốc gia an toàn, ở trên độ cao đó. Do đó, không thể nằm bên kia sông Hồng mà phải xung quanh Hòa Lạc, Ba Vì để trong tình huống xấu nhất, mọi thiên tai xảy ra thì Hà Nội vẫn an toàn".

Đồng quan điểm này, TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho rằng, thực tế hiện nay, tư duy quy hoạch vẫn chủ yếu tập trung vào an ninh trật tự, an ninh quốc phòng truyền thống, trong khi an ninh phi truyền thống chưa được cụ thể hóa sâu sắc trên các bản vẽ hay phân khu quy hoạch. Điều này đòi hỏi các viện nghiên cứu, các chuyên gia phải có cách tiếp cận mới để biến khái niệm này thành các giải pháp thiết kế đô thị cụ thể cho Hà Nội trong thời gian tới.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm kiến nghị: "Luật Thủ đô (sửa đổi) sắp được thông qua là cơ hội để bổ sung các nội dung về an ninh phi truyền thống vào quy hoạch. Đây là vấn đề rất quan trọng nhưng trước đây chưa được đề cập đầy đủ. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức về an ninh phi truyền thống, bởi hiện nay nội dung này vẫn chưa được phổ biến rộng rãi".

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm là khát vọng của cả dân tộc, vì thế, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng, việc Hà Nội xây dựng quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm, với định hướng "Thủ đô xanh, văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc' là slogan của Hà Nội- đã thể hiện rõ vị thế, vai trò và mục tiêu phát triển của Thủ đô, trong đó con người được đặt ở vị trí trung tâm. Hiện Hà Nội là một trong số ít Thủ đô trên thế giới có lịch sử hơn 1.000 năm, vì vậy yêu cầu đặt ra là vừa phải giữ gìn giá trị văn hiến, vừa phát triển hiện đại, đồng thời hướng tới nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân. Quy hoạch lần này cần giải quyết những vấn đề tồn tại như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường thông qua định hướng phát triển đa cực, đa trung tâm, mở rộng không gian đô thị cả trên mặt đất và không gian ngầm.

Đặc biệt, giao thông được xác định là khâu then chốt- hiện nay, dân số Hà Nội đạt gần 10 triệu người song có hơn 1,5 triệu ôtô, 8 triệu xe máy, chưa kể đến vùng bên ngoài vào Hà Nội. Dù chúng ta hy vọng có khoảng 1.000 km đường metro và dự kiến đến năm 2035 đạt 400 km đường metro nhưng hiện nay mới chỉ có 40 km. Trong sự phát triển đó, Hà Nội dự kiến có 20 triệu dân, vì vậy, nếu quy hoạch hệ thống giao thông không tốt sẽ không giải quyết được vấn đề giao thông nội tại của Hà Nội.

Ông Trần Ngọc Chính đưa ra đề xuất: "Trước hết, theo tôi vấn đề quan trọng nhất là tổ chức hệ thống giao thông theo hướng hiện đại, văn minh và khoa học, phù hợp với vai trò Hà Nội là trung tâm của vùng Đồng bằng sông Hồng. Bên cạnh đó, trước những tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, cần tập trung khai thông sông, hồ, kết nối đồng bộ hệ thống kênh mương, thoát nước đô thị. Đây là giải pháp then chốt nhằm giảm ngập úng, ô nhiễm và áp lực hạ tầng đô thị".

Còn theo GS.TS. Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, hệ thống hạ tầng ngầm của Hà Nội hiện tiềm ẩn nhiều rủi ro do chồng chéo và thiếu quy hoạch đồng bộ. Trong quy hoạch Hà Nội chưa nói nhiều, chưa chi tiết về không gian tầng ngầm. Theo GS.TS. Hoàng Đình Phi, có 5 hệ thống ngầm đặc biệt quan trọng gồm: thoát lũ, xử lý nước thải, cấp nước, cấp điện và thông tin liên lạc. Đây đều là các hệ thống thiết yếu nhưng đang tồn tại nhiều nguy cơ. Do đó, nếu không nghiên cứu sâu các giải pháp kiến trúc kỹ thuật hạ tầng và kinh nghiệm quốc tế trong việc quy hoạch đô thị, đặc biệt là hệ thống gom nước thải theo độ dốc của địa hình... thì việc thu gom, điều chuyển và xử lý triệt để nước thải của Hà Nội sẽ rất khó khăn và tốn kém.

GS.TS. Hoàng Đình Phi: "Mỗi công trình ngầm ở Hà Nội có tiêu tốn hàng tỷ đô la, nếu xảy ra sai sót sẽ gây hậu quả nghiêm trọng. Cùng với đó, các công trình hạ tầng trên mặt đất như giao thông, y tế, giáo dục, văn hóa, du lịch… cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro phi truyền thống trong dài hạn. Vì vậy, cần xây dựng bản đồ rủi ro chi tiết làm cơ sở cho quy hoạch, từ khâu lập, triển khai đến vận hành, nhằm hạn chế tối đa rủi ro. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các nhà khoa học liên ngành, cùng chia sẻ, hợp tác để đưa ra giải pháp đồng bộ, hiệu quả".

Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ là bản thiết kế cho sự phát triển, mà còn là “tấm bản đồ” để Thủ đô chủ động thích ứng với những biến động khó lường. Khi các thách thức phi truyền thống ngày càng rõ nét, việc chuyển từ tư duy phát triển sang tư duy phòng ngừa, tăng khả năng chống chịu là yêu cầu tất yếu. Chỉ khi quy hoạch gắn với thực tiễn, có tầm nhìn dài hạn và nhận được sự đồng thuận của xã hội, Hà Nội mới có thể vừa gìn giữ giá trị ngàn năm văn hiến, vừa vươn tới một đô thị hiện đại, an toàn và bền vững trong thế kỷ tới.

Bản sắc văn hóa: Trụ cột trong quy hoạch dài hạn của Thủ đô

VOV.VN - Khi văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, mỗi bước tiến của Thủ đô sẽ mang theo chiều sâu, bản sắc và tính bền vững. Đó chính là nền tảng để Hà Nội phát triển nhanh hơn, vững vàng hơn trên hành trình hội nhập.